1930-жылдардың көлеңкесі: Рэй Далио АҚШ-тағы тәуекелді ашық айтты
АҚШ Дональд Трамптың кезінде 1930-жылдардағы автократияға қарай бет алып келеді, деп мәлімдеді Bridgewater Associates хедж-қорының негізін қалаушы Рэй Далио. Оның бұл пікірі — қаржы әлеміндегі ықпалды тұлғаның Трампқа ашық сын айтқан сирек мысалы, деп жазады FT. Инвестор ФРЖ тәуелсіздігіне қауіп, қарыз дағдарысы мен инфляция немесе дефолт қатері барын ескертті. Мұның бәрі демократияны әлсіретіп, автократияны күшейтеді, өйткені қоғам тұрақтылық үшін лидерлерден «қатаң бақылауды» талап етеді, деп қосты миллиардер.
Егжей-тегжейлі
АҚШ Дональд Трамптың басқаруында 1930-жылдардағы автократиялық саясатқа қарай бет алып келеді, деді Financial Times-қа берген сұхбатында миллиардер-инвестор Рэй Далио.
«Менің ойымша, қазіргі саясат пен қоғамда болып жатқан жағдайлар 1930–40-жылдардағы әлемдік үрдістерге ұқсас», — деп атап өтті Далио. Ол «күшті автократиялық көшбасшылықтың» мысалы ретінде Ақ үйдің чипмейкер Intel-дің 10%-дық үлесін сатып алу шешімін келтірді. Инвестордың айтуынша, бұл мәміле «қаржылық және экономикалық жағдайды бақылауға алу ниетімен» жасалған.
Далионың сөзінше, АҚШ-ты «неғұрлым экстремалды» саясатқа «байлықтағы алшақтық», «құндылықтардағы алшақтық» және сенім дағдарысы итермелеуде. Оның бұл пікірі — қаржы әлеміндегі маңызды тұлғаның Трампты сынаған сирек мысалы, деп жазады Financial Times. Газеттің жазуынша, басқа инвесторлар президентке қарсы ашық сөйлеуден қорқады, дегенмен оның саясатына қатысты алаңдаушылық Уолл-стритте күшейіп келеді.
«Мен болып жатқан оқиғаларды қозғап тұрған себеп-салдарлық байланыстарды ғана сипаттап отырмын, — деді Bridgewater Associates негізін қалаушы. — Айтпақшы, мұндай кезеңдерде адамдардың көбі үнсіз қалады, өйткені сынаса, қысымға ұшыраудан қорқады».
Инвестор сондай-ақ АҚШ бетпе-бет келіп отырған бірнеше қауіп туралы ескертті.
ФРЖ тәуелсіздігіне қауіп
Бұл тәуекелдер Трамп мөлшерлемелерді төмендетуге ұмтылып, Федрезервтің басқарушыларының бірі Лиза Кукты қызметінен босатып, оның орнына өз жақтасын ұсынатынын меңзегеннен кейін күшейді.
Алайда Трамп сценарийі бойынша ақша-несие саясатын жұмсарту қауіпті болуы мүмкін, дейді Далио. Оның сөзінше, саяси тұрғыда әлсіреген орталық банк төмен мөлшерлемені ұстап тұруға мәжбүр болса, «ФРЖ-ның ақшаның құнын қорғау қабілетіне деген сенімге нұқсан келтірер еді, долларлық облигацияны тартымсыз етер еді және қолданыстағы ақша тәртібін әлсіретер еді». Инвестор атап өткендей, шетелдік инвесторлар қазынашылық қағаздан шығып, алтынға бет бұра бастады.
ФРЖ онсыз да жақын арада таңдаудың алдында қалады: «Немесе мөлшерлемелердің өсуіне жол беріп, қарыз дағдарысына тап болады, немесе ақшаны басып шығарып, ешкім алғысы келмейтін қарызды өзі сатып алуы керек», — дейді инвестор. Оның сөзінше, екі сценарий де долларға соққы болады.
Күшейіп келе жатқан мемлекеттік бақылау
«Үкіметтер барған сайын орталық банктер мен бизнестің қызметін бақылауға көбірек ала бастады», — деді Далио FT-ге берген сұхбатында. Дегенмен, газет атап өткендей, ол Трамп моделін авторитарлық немесе социалистік деп атаудан бас тартты.
Intel-дегі Трамптың 10%-дық үлесі мен Nvidia мен AMD-ның Қытайға чип экспортынан түсетін табысының бір бөлігін АҚШ-қа аударуы жайлы айта отырып, Далио өзінің «үлкен цикл» түсінігіне сілтеме жасады: ірі қақтығыстар мен тәуекелдер кезеңінде елдердің лидерлері нарық пен экономиканы қатаң бақылауға ұмтылады.
«Дәстүрлі түрде байлық пен құндылықтағы алшақтықтың ұлғаюы оңшыл да, солшыл да популизмнің күшеюіне, олардың арасындағы ымырасыз қайшылықтарға әкеледі, оны демократиялық жолмен шешу мүмкін болмай қалады. Соның нәтижесінде демократия әлсірейді, ал автократиялық басқару күшейеді, өйткені қоғамның елеулі бөлігі лидерлердің жүйені бақылауға алып, оны өз мүдделеріне жұмыс істетуін қалайды», — деп атап өтті Далио.
Өсіп жатқан мемлекеттік қарыз
Бұдан бөлек, Рэй Далио батыс экономикасы үшін қарыз тәуекелі туралы ескертті. Ол АҚШ-ты қантамыр жүйесі түйіншекпен бітелген ағзаға теңеді: қарыз бойынша төлемдер басқа шығындарды ығыстырып жатыр. Инвестордың сөзінше, Вашингтон жыл сайын шамамен $7 трлн жұмсайды, ал кіріс бар болғаны $5 трлн. Мұндай теңгерімсіздік инвесторлар қазынашылық қағаздарды сенімді деп жиі күмәндана бастаған сәтте жаңа облигацияларды жаппай шығаруды талап етеді.
«Қарызға деген сұраныс ұсыныстың қарқынына ілесе қоюы екіталай», — деп атап өтті Далио. Оның ойынша, дәл көпжылдық тапшылықтар мен қарыздың тұрақсыз өсуі АҚШ-ты қарыз дағдарысының шегіне жеткізді, ал «екі партияның президенттері» жағдайды Трамптың соңғы фискалдық жоспарына дейін-ақ ушықтырып келген. «Жаңа жоспардың нәтижесінде болжанып отырған үлкен артықшылықтар жақын арада қарыздық инфарктке әкелуі мүмкін, — деді Далио. — Меніңше, үш жыл, бір-екі жыл айырмашылықпен».
