Microsoft-тың антимонополиялық ісі қалайша жылдар өткен соң Google-ге оралды
2024 жылдың тамызында мен АҚШ Әділет министрлігі бес жыл бұрын қозғаған Google-ге қарсы тарихи антимонополиялық іс туралы егжей-тегжейлі жазған едім. Көп жылға созылған сот процесінен кейін компания интернет-іздеу нарығында монополист деп танылды. Әрине, Google апелляцияға шағымдануда, алайда алдымен Колумбия округінің судьясы Амит Мехта заң бойынша «құқықтық қорғау шараларын», яғни монополиялық практиканы тоқтату үшін қандай шаралар қабылданатынын анықтауы керек.
Бұл мәселе бойынша тыңдаулар 21 сәуірде басталды және Әділет министрлігі бірден шабуылға шықты. Министрліктің өкілі Дэвид Далквист Google-дің Apple, Motorola, Samsung, Verizon, T-Mobile және AT&T сияқты ірі компанияларға өз құрылғыларында және бағдарламаларында Google іздеу жүйесін әдепкі етіп орнатқаны үшін төлем жасауын тоқтатуды талап етті. Бұрынғы сот шешіміне сәйкес тек 2021 жылы бұл төлемдер $26 млрд құрады, оның басым бөлігі Apple-ге төленген. Сонымен қатар Google-ді Chrome браузерін сатуға, пайдаланушы деректерін басқа компаниялармен бөлісуге және егер бұл да бәсекелестікті қалпына келтірмесе, Android мобильді операциялық жүйесін бөліп шығаруға мәжбүрлеуді ұсынды.
АҚШ үкіметі нарықтық құны $2 трлн-ға жуық болатын әлемдегі төртінші ірі компанияны күштеп бөлгісі келе ме? Иә, және мұндай прецеденттер болған.
«Мама Белл» ісі
Мысалы, American Telephone and Telegraph (AT&T) компаниясын алуға болады. Ол 1885 жылы атақты өнертапқыш Александр Белл құрған компанияның еншілес құрылымы ретінде пайда болды. 70 жыл өткен соң, ол әлемдегі ең ірі компаниялардың біріне айналды.
1970 жылдары AT&T бірнеше бөлімшеден тұрды: Western Electric (телефон жабдықтарын өндіруші), Bell Laboratories (ғылыми зерттеу орталығы), Long Lines (қаларалық байланыс операторы) және 24 аймақтық телефон компаниясы. 1960 жылдары оны «Мама Белл» деп атай бастады, себебі ол АҚШ байланыс нарығын толық бақылап отырды.
AT&T өзін «табиғи монополия» деп санады. Алайда 1974 жылы Уотергейт жанжалынан кейін жаңа Бас прокурор Уильям Саксби AT&T-ге қарсы антимонополиялық іс қозғап, бұл істі Минюст беделін қалпына келтіру үшін пайдаланды.
Сегіз жылға созылған сот процесінен кейін 1982 жылы AT&T келісімге келді: 1984 жылдың 1 қаңтарынан бастап ол жеті аймақтық компанияға («Baby Bells») бөлінді. АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігіне еш зиян келген жоқ. Керісінше, бүгінгі күні осы бөліністен Verizon мен қазіргі AT&T сияқты алпауыттар пайда болды.
Федералдық заң орталығының айтуынша AT&T ісі байланыс нарығында шынайы бәсекенің жолын ашты. Бұл прецедент монополияны бөлудің мүмкін әрі пайдалы екенін көрсетті.
«Оларды жойыңдар!»
Бірақ Google ісін қарастырғанда жиі Microsoft-қа қарсы қозғалған іс еске түседі.
1990 жылдары Microsoft нарықта толық үстемдік етті: Windows және Office бағдарламаларымен. Netscape Navigator атты стартап браузері 1995 жылы шыққанда Microsoft өз браузерін жасап, оны Windows-қа орнатуды міндеттеді. Нәтижесінде Netscape үлесі құлдырап, компания 2008 жылы жабылды.
1998 жылы АҚШ Әділет министрлігі Microsoft-қа қарсы антимонополиялық іс қозғады. Ішкі хаттарында Microsoft басшылары «Олардың тынысын тоқтатыңдар!» дегендей сөздер жазған еді. 2000 жылы сот Microsoft-ты екіге бөлу туралы шешім шығарды, бірақ апелляцияда компания бұл шешімді тоқтатты. Дегенмен Microsoft әлдеқайда сақ бола бастады.
Бүгінде Google дәл осындай жағдайға тап болды. Оның кішкентай бәсекелестері әділет органдарының іс-әрекетін қолдайды.
«Адамдарға таңдау беріңіздер»
Perplexity компаниясы Google-ді бөлуді талап етпейді. Олар тек телефон өндірушілеріне Google қосымшаларын таңдау еркіндігін беруді сұрайды.
Болашақта бәрі қайталанатын сияқты: бір кездегі стартаптар ірі монополистерге айналады да, бәсекелестікті тұншықтыра бастайды. АҚШ үкіметі бұл замкнутый шеңберді бұзу үшін саяси жігер таныта ала ма — уақыт көрсетеді.
