Акциялар нарығы 2026 жылы Трампты қалай құлатуы мүмкін

Жақында сайлау науқаны рухында жасаған сөзінде АҚШ Президенті Дональд Трамп: «Шын мәнінде мықты өсіп жатқан жалғыз нәрсе – қор нарығы мен сіздің 401(k) зейнетақы жинақтарыңыз» деді. Бұл сөздерде біршама шындық бар: өткен жылы АҚШ-тың барлық негізгі акция индекстері екі таңбалы пайыздық өсім көрсетті. Алайда қараша айындағы аралық сайлау әлі де алыс. Егер осы уақыт аралығында акция нарығында түзету болса, Трамптың мақтаныш тұтатын экономикалық жетістігі әлсіз тұсқа айналуы мүмкін.

Өкінішке орай, Трамп үшін биыл нарықты түзету — 10–20%-ға төмендеу — өте ықтимал. Бағалар ерекше жоғары үміттілік деңгейін көрсетеді, бұл акцияларды экономикалық дағдарыс кезінде күтпеген күрт төмендеуге осал етеді — ал орта мерзімді сайлауға дейінгі жолдағы экономикалық немесе саяси «белгілі белгісіздердің» кез келгені мұндай құлдырауды тудыруы мүмкін.

Қазіргі оптимизм деңгейіне ғана қараңыз. Акциялардың қымбаттатылған көбейткіштермен саудаланып жатқанын айту – қатты жеңілдетілген бағалау: олар экономика мінсіз жұмыс істейтініне кепілдік бардай бағаланған. Циклдік түзетілген баға/табыс қатынасы (CAPE) бойынша S&P 500 индексі ұзақ мерзімді орташа көрсеткіштен екі еседен асып, 2001 жылға дейінгі дот-ком көпіршігінің шыңына жақын. Ал «Баффет индикаторы» — АҚШ қор нарығының жалпы капитализациясының ЖІӨ-ге қатынасы — бойынша нарық тарихи рекордтық деңгейде, 2008 жылғы көрсеткіштен шамамен 50%-ға жоғары саудаланып жатыр.

Оптимизмнің тағы бір белгісі – қор менеджерлерінің қазіргі таңдағы өсуге бағытталған ұстанымы. Bank of America мәліметі бойынша, осы ықпалды нарық қатысушылары соңғы үш жылдағы кез келген уақыттан да көбірек ынталы, ал олардың қолма-қол ақша қоры рекордтық төмен деңгейге жетті. Бұл көзқарас пен соған сәйкес жасалған бәс тігулер алдағы айларда экономика әлсіресе, нарықтағы ірі түзетуге жол ашады.

Неліктен мұндай жағдай орын алуы мүмкін? АҚШ мемлекеттік қаржысының тұрақсыз күйін және Трамптың Федералдық резервтің тәуелсіздігіне төндіріп отырған қауіпін ескерсек, «облигация күзетшілерінің» қайта оралуын және ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелердің күрт өсуін оңай елестетуге болады. Бұл тәуекел елдің жылдық 2 триллион долларлық бюджет тапшылығын шетелдік қаржыландыруға жоғары тәуелділігімен күшейеді. Егер шетелдік инвесторлар АҚШ үкіметі өз қарызын «ұлғайтуға» тырысады деп сенсе, олар АҚШ қазынашылық облигациялары бойынша жоғары кірім талап етеді. Бұл өз кезегінде ипотека, автонесие және басқа да көптеген кең тараған қарыз алу түрлерінің құнын арттырады.

Тағы бір ішкі тәуекел – жасанды интеллект көпіршігі, ол кез келген сәтте жарылып немесе қысыла бастауы мүмкін. Бұл тәуекел аса маңызды, себебі АҚШ ЖІӨ өсімінің жартысына дейінгі бөлігі жасанды интеллектіге қатысты инвестициялар есебінен қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар, жасанды интеллект көпіршігінің құлдырауы «Ғажайып жетілік» (Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia және Tesla) деп аталатын компаниялардың акцияларына салқындық әсерін тигізеді, олардың жалпы капитализациясы S&P 500 индексінің жалпы құнының шамамен 35%-ын құрайды. Өткен тоқсанда акциялары 30%-ға төмендеген Oracle көмір шахтасындағы канарейка болуы мүмкін [ескерту белгісі — Oninvest ескертпесі].

Америка қор нарығы шетелдегі экономикалық кері қайтарымдардан да шайқалуы мүмкін. Осындай соққылардың бірі Қытайдан келуі мүмкін, ол әлі де инвестициялық-экспорттық өсім моделіне шамадан тыс тәуелді. Қытайдың сауда артықшылығы қазірдің өзінде 1 триллион доллардан асқандықтан, АҚШ пен Еуропада протекционизмнің күшеюі барған сайын ықтимал болып отыр — және сонымен бірге халықаралық сауда жүйесінің одан әрі ыдырауы да күтілуде.

Тағы бір соққы Жапониядан келуі мүмкін, онда Премьер-министр Санаэ Такаичидің жауапсыз бюджеттік саясаты «Лиз Трасс сәтінің» қайталануы туралы әңгімелер туғызып, 2022 жылғы күзде Ұлыбританияда болғандай жапон мемлекеттік облигациялары бойынша кірістіліктің күрт өсуіне әкелуі мүмкін. Егер бұл орын алса, жапондық carry-трейдтің (бір елде төмен пайызбен қарыз алып, басқа елдің активтеріне инвестиция салу) тұрақсыздық туғызатын кері қайтарылуы және АҚШ қаржы нарықтарын қолдап келген жапон капиталының репатриациясы мүмкін.

Ақырында, өткен демалыс күндері АҚШ-тың Венесуэлаға қарсы әскери операциясы көрсеткендей, күтпеген немесе төмен бағаланған геосаяси оқиғалар қаржы нарықтарын тұрақсыздандыруы мүмкін. Трамп АҚШ-тың Венесуэланы «дұрыс» билік ауысуына дейін «басқаруды» жоспарлап отырғанын жарияламай тұрып-ақ, Қытай Тайвань бұғазында тірі оқпен әскери жаттығулар өткізіп, Ресей Украинадағы бейбіт келісімді кешіктіріп жатты.

Қытай бұл сәтті пайдаланып, Тайваньға бақылауды қайта қолға алуға тырысуы мүмкін, ал Ресей Украинадан одан да амбициялы аумақтық талаптар қоюға батылданған болуы мүмкін.

Тайваньға қатысты жанжалдың ең кішкентай ықтималдығы да аса ауыр алаңдаушылық тудыруы тиіс, себебі бұл арал әлемдік жартылай өткізгіш өндірісінің жартысынан астамын құрайды.

Егер қылышпен өмір сүретіндер қылышпен қаза тапса, биылғы орта мерзімді сайлауға дайындық кезінде акция бағалары да дәл солай болуы мүмкін. Акция нарығының қазіргі таңда қалай жақсы дамып жатқанын ерекше атап көрсету арқылы Трамп, егер осы тәуекелдердің бірі ғана жүзеге асса, көңілі қалуға жол ашуы мүмкін.

Авторлық құқық: Project Syndicate, 2026.