«Ауада жүгіру»: нарық пен тұтынушылар АҚШ–Иран қақтығысын елемей отыр. Мұның салдары қандай?
Талдаушылар жағдайды сипаттау үшін жиі жануарлар мен мультфильм кейіпкерлерімен салыстыруды қолданады.
Уолл-стрит талдаушылары тұтынушылар мен қор нарықтары АҚШ–Иран қақтығысының ұзақ мерзімді экономикалық салдарын елемей отыр деп есептейді / Фото: unsplash.com / Дэвид Вивес
Тұтынушылар мен АҚШ қор нарығы қазірге дейін АҚШ-Иран қақтығысынан туындаған мұнай бағасының өсуінің салдарын негізінен елемей келеді, алайда бұл сәйкессіздік өткір құлдырауға әкелуі мүмкін, деп ескертеді UBS пен Piper Sandler сарапшылары. Кейбіреулер инвесторлар «аюдан озып кетпек» болып жатқанын айтса, басқалары АҚШ-ты қоса алғанда дамыған экономикаларға төніп тұрған «айлакер койот эффектісі» туралы айтады.
Тұтынушылар нарығында не болып жатыр?
«Road Runner» мультфильмдерінде айлакер койот жартастың шетінен ұшып шығып, ауада тік ұша береді де, аяғының астындағы берік жердің жоқ екенін дәл төмен қарай құлай бастағанда ғана түсінеді. «Дамыған экономикаларда тұтынушылар әлі де жұқа ауада қуана-қуана жүгіріп жүр», – деді UBS-тің бас жаһандық экономисі Пол Донован (Business Insiderсілтемесі бойынша).
Иранмен соғыс мұнай бағасын көтеріп, отбасылардың сатып алу қабілетін біртіндеп төмендетіп жатыр, – дейді Донован. Алайда тұтынушылар әлі мұны байқамаған: BI сілтеме жасаған Bank of America деректеріне сәйкес, 2026 жылдың сәуірінде үй шаруашылығының шығындары 2023 жылдың басынан бері ең жоғары қарқынмен өсті. Өсімнің бір бөлігі жоғары жанармай бағаларына байланысты, бірақ жанармай шығындарын есептемегенде де шығындар өскенін басылым атап өтті.
Экономика K-тәрізді траекторияны жалғастырып келеді: шығындардың өсуі негізінен қаржылық жағынан қамтамасыз етілген америкалықтардың есебінен жүзеге асып жатса, табысы төмен топтар өз бюджетінің күннен-күнге ұлғайып бара жатқан бөлігін жанармайға бөлуге мәжбүр. Тұрақты өмір сүру деңгейін сақтап қалу үшін тұтынушылар өз жинақтарына жүгінуде. «Бұл мәңгі жалғаса алмайды, бірақ экономикалық гравитация әлі өз күшіне енбеді», – деп ескертеді Донован.
Акциялар нарығында «аюдан қашуға тырысу»
Акциялар нарығындағы жағдай да кем емес алаңдатады. Ұзақ мерзімде АҚШ акцияларына қатысты оптимизм сақталғанымен, қысқа мерзімде «болып жатқан жағдай аюдан қашып кетпек болғандай көрінеді», – деп жазады Business Insider, Piper Sandler компаниясының бас техникалық талдаушысы Крейг Джонсонға сілтеме жасап.
Аналитиктің пікірінше, Таяу Шығыс қақтығысының экономикалық салдары, Ормуз бұғазындағы жаңа толқулар немесе АҚШ пен Иран арасындағы қақтығыстың ушығуы нарыққа «аю» ретінде әсер етуі мүмкін. Дегенмен, нарықтар мұнай шокын дерлік ескермей, жаңа рекордтар орнатуда. Джонсонның айтуынша, инвесторлар геосаяси тұрақсыздық жағдайында қалай сауда жасауды немесе оған байланысты тәуекелдерді қалай бағалауды білмейді — сондықтан олар оларды мүлде елемеуді жөн көреді.
Соғыс басталғаннан кейін екі ай өткен соң нарық көңіл-күйі алғашқы кезеңге қарағанда айтарлықтай оптимистік сипат алғаны байқалады. BI атап өткендей, Америкалық жеке инвесторлар қауымдастығының деректері бойынша сәуірдің ортасында инвесторлардың жартысына жуығы өсуге үмітті болды — ал қақтығыс басталар алдындағы кезеңде бұл көрсеткіш шамамен үштен бірді құраған.
