БАӘ-сіз ОПЕК: сарапшылар мен экономистер картельдің болашағы мен мұнай бағалары туралы не дейді

Бірлескен Араб Әмірліктерінің ОПЕК пен ОПЕК+ ұйымдарынан шығуы өткен аптаның ең көп талқыланған оқиғаларының бірі болды. Мұндай ірі әрі ықпалды ойыншысыз бұл екі ұйым да тіршілігін жалғастыра ала ма? БАӘ-нің бұл қадамы шын мәнінде нені білдіреді? Және ақырында, шығу туралы шешім мұнай бағасына қалай әсер етеді?

Араб шығанағы мемлекеттері институтының зерттеушісі Кейт Дуриан өзінің мақаласында көрсеткендей, Абу-Даби мен ОПЕК+ арасындағы шиеленіс 2021 жылы, коронавирус пандемиясы кезінде-ақ күшейді. Сол кезде БАӘ Сауд Арабиясының өндірісті қысқартуды ұзарту жоспарына қарсы шықты. Ал БАӘ жаңа квоталар оның тез өсіп келе жатқан өндірістік қуатын ескермейді деп мәлімдеді.

Эмираттар мұнай өндіру қуатын одан әрі кеңейтуге миллиардтаған доллар инвестициялады, ол қазіргі уақытта тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрайды және 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін жетуге тиіс. Ирандағы соғысқа дейін белгіленген сәуір айына күніне 3,4 миллион баррель ресми квота іс жүзінде өндіру қуатының күніне 1,45 миллион баррелі пайдаланылмай қалғанын білдірді, бұл Абу-Дабиде наразылық тудырды.

Саяси факторлар да рөл атқарған болуы мүмкін. Бұрын тығыз одақтас болған Сауд Арабиясы мен БАӘ Судан мен Йемендегі қақтығыстар сияқты маңызды өңірлік мәселелер бойынша алыстап кетті. Сонымен қатар, Рияд қазір БАӘ-нің Таяу Шығыстың өңірлік қаржылық және саудалық хабы ретіндегі рөлін барған сайын сынап отыр.

АҚШ пен Израиль мен Иран арасындағы соғыс БАӘ үшін тәуекелдерді арттырады, дейді Джонс Хопкинс университетінің қолданбалы экономика профессоры Стив Ханке. 2008–2014 жылдары бұл экономист елдің Қаржылық консультативтік кеңесінің мүшесі болған.

Ханкеге сәйкес, ОПЕК квоталары болмаса, Біріккен Араб Әмірліктері қазіргі бағаларда пайданы барынша арттыру үшін мұнай өндіруді тез арада арттыра алады, себебі ел мұнай дәуірінің аяқталуға жақындап қалғанын түсінеді. Соғыстың нәтижесі болжамсыз, және болашақта БАӘ-нің айтарлықтай аз мұнайды төмен бағамен сатуы мүмкін сценарийдің ықтималдығы сақталып отыр. Мұндай жағдайда Эмираттар үшін «басты басымдық – ақшаны алып, қашу», – деді экономист Fortune журналына берген сұхбатында.

Дегенмен, ел қазіргі уақытта мұнайды әлемдік нарыққа жеткізуде қиындықтарға тап болуда, дегенмен оның Хормуз бұғазын айналып өтетін баламалы маршруты – Фуджейра порты арқылы – бар. Сонымен қатар, БАӘ-нің мұнай инфрақұрылымы, соның ішінде порт, бұған дейін Иранның нысанасына айналған.

БАӘ-нің мысалы қазіргі квоталардан риза емес кейбір ОПЕК және ОПЕК+ мүшелерін ұйымнан шығуды қарастыруға итермелеуі мүмкін. Дубайдағы Qamar Energy консалтингтік компаниясының басшысы Робин Миллстің айтуынша, Эмираттардың бұл шешімі топтың бейресми көшбасшысы Сауд Арабиясы үшін де, картельдің өзі үшін де жағдайды күрделендіреді.

«ОПЕК+ өзінің біртұтастығының бір бөлігін жоғалтады. Қазақстан да осы топтан шығып кетуі мүмкін. Бұл – өндірісін ұлғайтқысы келетін тағы бір ірі өндіруші», – деді ол CNN-де.

БАӘ болмаса, ОПЕК айтарлықтай әлсірейді: басқа ірі өндірушілер – Иран мен Ирак – елеулі қосымша қуатқа ие емес, деп жазады мұнай өнеркәсібінің сарапшысы Сергей Вакуленко өзінің Facebook парақшасында.

«Егер БАӘ мұнайды толық қуатымен өндіре бастап, мұнай нарығын реттеуші ретіндегі рөлінен бас тартса, бұл жауапкершілік негізінен Сауд Арабиясына жүктеледі», – деп қорытындылайды ол.

Талдаушылар БАӘ-нің ОПЕК пен ОПЕК+ ұйымдарынан шығуы туралы жаңалықтардың мұнай бағасына әсері аз болғанын атап көрсетеді. Біріншіден, ел қазіргі уақытта теңіздегі кен орындарында өндіруді тоқтатқан. Екіншіден, халықаралық Wood Mackenzie консалтинг компаниясының сарапшыларының айтуынша, Ормуз бұғазының жабылуы нарықтағы басқа оқиғалардың әсерін шектейді.

БАӘ ОПЕК-тен шығуға қолайлы сәт таңдады. «Егер бұл хабарлама басқа уақытта жасалған болса, мұнай бағасына төмендеуге бағытталған қысым одан да күшті болар еді», – дейді ING талдаушылары. АҚШ Президенті Дональд Трамп бұл шешімді құптайды, себебі ол мұнай нарығындағы ОПЕК пен ОПЕК+ ықпалын әлсіретеді және импорттаушылар мен тұтынушыларға да пайда әкеледі. Тағы бір назар аударуға тұрарлық фактор – БАӘ-нің шығуы қалған ОПЕК мүшелері арасындағы одан әрі бөлінуге әкеле ме, – деп жазды олар.

Дегенмен, қысқа мерзімде мұнай бағасына Парсы шығанағындағы жағдайлар мен Ормуз бұғазы арқылы мұнай жеткізілімдерін қайта бастау уақыты әсер етеді.

Қандай да бір тез шешімнің белгілері байқалмағандықтан, ING сарапшылары жыл соңына дейінгі мұнай бағасына қатысты болжамын жоғарылатты. Болжамға сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында Brent маркалы шикі мұнайдың орташа бағасы барреліне 104 АҚШ долларын, ал төртінші тоқсанында 92 АҚШ долларын құрайды. Ал бұрынғы болжамда баға тиісінше барреліне 96 және 88 доллар деңгейінде болжамданған еді.