Brent бағасы 90 доллардан жоғары: инвесторлар не істеуі керек?

Осы наурыз айы жаһандық нарықтар тарихында есте қаларлық оқиғаға айналды. Мұнай бағасының осындай қысқа мерзімде соншалықты жоғары ауытқуы бақылаудың барлық жылдарында бұрын-соңды болмаған. Екі күн ішінде Brent пен WTI маркалы мұнай бағасы барреліне 80 доллардан 120 долларға дейін көтеріліп, кейін кенеттен 80–85 долларға дейін төмендеп, тіпті одан да төменге түсті. Movchan's Group-тың Валерий Емельянов енді не болатынын және инвесторлар не істеуі керектігін талдайды .

Қаржы нарықтары – әрқайсысы нақты ақшаны тәуекелге тігеді миллиондаған қатысушылардың жиынтық пікірі. Қазір бұл пікір өте айқын: болып жатқан жағдай экономикалық апат емес.

Мұнай бағасы қақтығыстар басталардан бұрын-ақ өсе бастады, бұл Таяу Шығыстағы шиеленістерге тән құбылыс. Айдың басынан бері ол Brent маркалы мұнайдың жабылу бағалары негізінде $70–100 аралығында саудаланып келеді, ал өткен жылы байқалған әдеттегі $60–75 диапазонына қарағанда кең. Сауда ауқымының шамамен 25%-ға жоғарылауы әрине маңызды, бірақ бұрын-соңды болмаған жағдай емес.

Валюта нарығы да өте серпінді және бұл түсінікті де. Екі апта ішінде доллар DXY индексі бойынша жаһандық себетке шаққанда 3%-ға өсті. Негізгі валюталардың долларға шаққандағы айырбас бағамы төмендеді: евро 3,5%-ға, фунт 3%-дан астамға, швейцария франкі 2,5%-ға, йена 1,3%-ға және юань 0,4%-ға арзандады. Америкалық инвесторлар шетелдік нарықтарға тәуекелдерін азайтып, активтерін АҚШ-қа қайтарып жатыр.

Рисктен қашу АҚШ мемлекеттік облигацияларының динамикасында да байқалады: 10 жылдық қазынашылық облигациялардың бағасы ақпан айының соңынан бері төмендеп, кірістілігі жылына 3,9%-дан 4,15–4,2%-ға дейін өсті. Қысқа мерзімді бір жылдық бағалы қағаздардың кірістілігі 3,5%-дан 3,6%-ға дейін өсті, бірақ тез арада бұрынғы деңгейіне оралды. Бұл инвесторлардың АҚШ бағалы қағаздарына ауыспағанын, керісінше уақытша қолма-қол ақшаға өткенін көрсетеді.

Басқа нарықтарда жағдай тіпті тыныш көрінеді. АҚШ, Еуропа және Азия қор нарығы индекстері соңғы күндері 0,5–1,5% аралығында ауытқып тұр, бірақ төмендеу тенденциясы байқалмайды. VIX құбылмалылық индексі 2025 жылғы сәуір деңгейіне дейін көтерілді, бірақ қазір қалыпты күзгі деңгейге қайта төмендеді. Алтын соғыс басталар алдындағы шамамен 5 200 доллар деңгейінде қалқып тұр.

Операцияның екі-үш ай ішінде аяқталуы – қазіргі нарықтың ең ықтимал деп есептейтін негізгі сценариі. Ыстық кезең бірнеше аптаға созылады, одан кейін тыныштық орнайды. Иранның әскери мүмкіндіктері айтарлықтай әлсірегенімен, режим құламайды. Ормуз бұғазы ашық күйде қалады немесе өте қысқа мерзімге жабылады.

Негізгі импорттаушы елдердің стратегиялық мұнай қорлары шамамен 2 миллиард баррельді құрайды. Бұл жаһандық тұтынудың шамамен 20 күндік көлеміне тең. Тек АҚШ-тың ұлттық қоры 400 миллионнан астам баррельді құрайды, бұл Ормуз бұғазы арқылы жеткізілімдегі тапшылықты (тәулігіне шамамен 15 миллион баррель) ескере отырып, бір айлық алмастыру көлемін қамтамасыз етеді. 11 наурызда Халықаралық энергетика агенттігі нарыққа рекордтық көлемде мұнай шығаруға дайын екенін мәлімдеп, 182 миллион баррельден астам қорды босатуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Нақты көлемі белгісіз, бірақ қосымша 182 миллион баррель нарыққа шығарылса, бұл шамамен 12 күндік жеткізілімге жеткілікті болады.

Негізінде, бұл сценарийде нарықтарда ештеңе өзгермейді. Нарық бұл сценарийді бұрыннан ескеріп қойған. Қорғаныс секторы мен мұнай өндіру саласына байланысты компаниялар сәл пайда көруі мүмкін. Қалған барлық салалар қалыпты режимде жұмысын жалғастырады.

Инвестордың логикасы: егер сіз қақтығыс басталардан бұрын портфеліңізді дұрыс құрған болсаңыз, ештеңе істеудің қажеті жоқ. Егер қазір «Мұнай фьючерстерін бағасы өсіп жатқанда сатып алсам болады» деп ойласаңыз, жасамаңыз. Тауар нарықтары өте спекулятивті, роботтар мен топтық инстинкттердің ықпалымен басқарылады. Бұл консервативті инвесторлардың альфа іздейтін орны емес.

Соғыс алты айдан бір жылға дейін созылады. Ыстық кезең тез аяқталмайтын, соққылар алмасуы жалғасатын және Ормуз бұғазы жабық немесе үзіліспен жұмыс істейтін сценарий. Polymarket болжау платформасының пайдаланушыларының 75%-ы соғыстың маусым айының соңына дейін созылатынына бәс тігіп отыр. Бұл көп, сондықтан бұл сценарийді елемеуге болмайды.

Осы сценарийде мұнай бағасы шамамен 100–120 доллар деңгейінде тұрақтауы мүмкін. Алайда бұл жаһандық экономика үшін апат болмас еді. 1970–1980 жылдардағы баға соққыларымен салыстырғанда әлем мұнайға тәуелділігін төмендетті: қазір ЖІӨ-нің әрбір долларына сол жылдарға қарағанда төрт есе аз мұнай қажет. Сұйытылған табиғи газ жағдайы одан да қиын: Катар – сұйытылған табиғи газдың ең ірі экспорттаушысы, ал АҚШ-тың сұйыту және жеткізу қуатын бір жылда арттыру мүмкін емес.

Әртүрлі экономикалардың бұған қалай жауап беретініне жақынырақ үңілейік.

АҚШ ең аз зардап шегеді. Ол энергия ресурстарының таза экспорттаушысы, инфрақұрылымы зардап шекпеді және әскери-өнеркәсіптік кешен жаңа тапсырыстар алуда. Мұнай бағасы 100 доллардан асқан жағдайда инфляция көптеген бағалауларға сәйкес 1%-дан азға өсуі мүмкін және рецессия болмайды.

Еуропа қайтадан дағдарысқа ұшырайды. Мұнай бағасы 100 доллардан асқан жағдайда ЖІӨ өсімі шамамен 1%-ға төмендеуі мүмкін, сондай-ақ инфляцияның күрт өсуі мен пайыздық мөлшерлемелердің жоғарылауы да өте ықтимал. Бұл акциялар мен облигациялар нарығына қысым жасайды.

Қытай өз қорларымен жақсы қорғалған. Шамамен 900 миллион баррель қор алты айлық тұтынуға жеткілікті, бірақ ол әлі де қымбат шикізатқа, Еуропаға экспорттың төмендеуіне және Ормуз бұғазы арқылы жеткізілетін жабдықтарға тәуелді Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көршілес елдердің экономикасының бәсеңдеуіне ұшырайды.

Үндістан – ең осал буын. Оның өз қорлары тек 3–4 аптаға ғана жетеді. Ол Ормуз арқылы күніне шамамен 2,7 миллион баррель алады, ал Ресейден келетін төтенше жабдықтаулар бұл көлемді толық алмастыра алмайды. Үндістанды дағдарыстың ауырлығын көрсететін индикатор ретінде бақылау қажет.

Голф елдері (Сауд Арабиясы, БАӘ, Бахрейн, Кувейт, Катар, Оман) өздерін ыңғайсыз геосаяси жағдайда табады. Олардың «қауіпсіз баспана» мәртебесі күмән тудырып отыр — жергілікті жылжымайтын мүлік нарықтары шетелдіктердің кетуіне әлі де реакция жасап жатыр, ал бірнеше ай соғыс бағалардың күрт төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Инвестордың логикасы: Бұл сценарий апатты емес, бірақ ол күтілімдердегі елеулі түзетуді білдіреді. Әлемдік ЖІӨ болжамнан 1–2%-ға төмен болады. Мұнайға тәуелділігі жоғары аймақтарға (Оңтүстік-Шығыс Азия, Еуропа, Эмираттар) инвестиция салғандар бұл өзгерісті қаттырақ сезеді. АҚШ-қа басымдық берілген әртараптандырылған жаһандық портфель ұстағандар оны әлдеқайда әлсіз сезеді.

Егер операция бір жыл немесе одан да ұзақ уақытқа созылып, мұнай бағасы жоғары — 100 доллардан астам — болып қалса, бұрын пайда табу шегінде тұрған жобалар экономикалық тұрғыдан тиімді болады: жаңа кен орындар, Ормузды айналып өтетін құбырлар және жаңартылатын энергияны жедел дамыту.

Венесуэла, Нигерия және Мексика өндірісті арттыру үшін ынталандырулар алуда. АҚШ тас жыныстық мұнай мен газды көбірек өндіруі мүмкін, алайда сұйықтыққа айналдыру қуатын тез арада арттыру мүмкін емес. Екі-үш жылдың ішінде ұсыныс жаһандық сұранысты толықтай қанағаттандырады, ал мұнай бағасы сол уақытқа дейін немесе одан да ертерек қалыпты деңгейге оралады.

Мұндай жағдайда сызықты болжамдар жасау қиынырақ, сондықтан тарихи аналогияларға жүгінеміз. 20-ғасырдағы нарық кірістерін зерттеулер көрсеткендей, өз аумағында соғыс өтпеген елдер — АҚШ, Австралия, Канада, Швеция, Швейцария және Ұлыбритания — акциялардың нақты кірістілігі жылына орта есеппен 6,5%-ды, ал облигациялардың кірістілігі 1,8%-ды құрады.

Соғыс тікелей әсер еткен елдер — Германия, Жапония, Франция, Италия, Бельгия — акциялар бойынша 4,2% табыс, ал облигациялар бойынша -0,3% көрсетті. Ең нашар жағдайда Германияның 100 жылдан асатын облигациялары нақты есеппен жылына -2,3% табыс көрсетті. Бұл бастапқы капиталдың 10%-дан азы ғана сақталып, 90%-дан астамы жоғалатынын білдіреді.

1921 жылдан 1996 жылға дейінгі кезеңде елдердің қор нарықтарындағы (АҚШ-ты қоспағанда) инфляциядан жоғары нақты табыстың медианасы небәрі 0,8% болды, бұл нөлге дерлік тең. Шамамен 35 нарықтың 11-і жай ғана «өшіп» қалды: олар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Шығыс Еуропа нарықтары мен Насерден кейінгі Мысыр нарығы.

Осы деректерден үш қорытынды шығаруға болады.

Біріншіден, облигациялар әскери инфляциядан қорғамайды. Әскери әрекеттер болған елдерде бағалар жүз жыл ішінде жылына 6,1%-ға өсті, ал әскери әрекеттерден зардап шекпеген елдерде – 3,5%-ға. Соғыс кезінде облигациялардың нақты табыстылығы теріс.

Екіншіден, акциялар жақсырақ қорғаныс ұсынады, бірақ тек компания мен оның құзыреттілігі сақталған жағдайда ғана. 1940–1949 жылдары Германияда акциялардың нақты табысы жылына -10,3%, ал Жапонияда -25,7% болды. Бұл портфельдерді мүлде жояды.

Үшіншіден, бұл – шындық, бірақ факті: мемлекеттер гиперинфляциядан, азаматтық соғыстардан, өте солшыл немесе өте оңшыл үкіметтердің билікке келуінен және өз аумағында тікелей әскери әрекеттерден аулақ болған жерде нарықтар сақталып қалады.

Соғыс кезінде капитал үшін ең жақсы орын – шайқас аймағынан мүмкіндігінше алыс және тұрақты әлеуметтік-экономикалық модельге ие ел.

Диверсификация географиялық тұрғыдан да, активтер кластары бойынша да маңызды. Дамыған елдердің акциялары мен облигациялары негізін құрайды. Бірақ тағы да жеке нарықтар мен жеке компаниялар емес, ірі қор портфельдері маңызды.

Жылжымайтын мүлік, әсіресе дағдарыс аймағында, нашар актив болып табылады. Оны оңай жоюға немесе тәркілеуге болады, ол тез арада жалға алушылары мен ықтимал сатып алушыларын жоғалтады, яғни оның құны өте белгісіз. Жылжымайтын мүлік портфелі, мүмкіндігінше сауда қорларынан, икемді әрі қауіпсіз шешім болып табылады.

Облигациялар мен басқа да «төмен тәуекелді» активтер, мысалы, жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар дамушы елдердегі салымдар тарихи тұрғыдан лотереяға ұқсайды: олар алғашқы әскери қақтығыс, төңкеріс немесе революцияға дейін жоғары әрі тұрақты кіріс әкеледі — сол кезде сіздің капиталыңыз жойылуы мүмкін.

Алтын шағын байлық үшін жақсы құрал бола алады. Бірақ егер сізде ірі капитал болса, металлды сақтау немесе дағдарыс кезінде оны әділ бағамен сату қиынға соғады. Соғыс жүріп жатқан елде алтынға толы сейф – біреу қару асынып, кілтті талап етіп есігіңізді қағатын жағдайға әкеледі.

Тауарлармен спекуляция консервативті инвесторлар үшін негізсіз тәуекел болып табылады. Мұнай, газ және алтын нарықтары алгоритмдердің мінез-құлқына, саудагерлердің спонтанды әрекеттеріне және саясаткерлердің мәлімдемелеріне қатты тәуелді. Олардың қозғалысын болжау мүмкін емес және ақша жоғалту оңай.

Қорытындылай келе, соғыс әрқашан экономикаға зиян келтіреді. Оның қысқа мерзімді пайдасы бар дегенге ешқандай дәлел жоқ. Алайда тарих жаһандық экономиканың төзімді екенін көрсетеді. Ол екі дүниежүзілік соғысты, ондаған өңірлік қақтығыстарды, мұнай эмбарголарын және ядролық қауіп-қатерлерді еңсеріп өтті.

Мұны түсініп, портфелін соған сәйкес басқаратын инвесторға ештеңе ерекше істеудің қажеті жоқ. Міне, дәл осылай капиталды басқаруға кәсіби тәсіл қалыптасады.