«Чип өндірісі қауіп-қатерде»: кәсіпорындар Иранмен соғыс салдарынан шикізат тапшылығы туралы ескертті

Орта Шығыстағы қақтығыс салдарынан ушығып кеткен гелий тапшылығы технологиялық сектордағы жаһандық жабдықтау тізбектерін бұзуға бастады. Чип өндірушілер мен олардың жеткізушілері шикізаттың балама көздерін шұғыл түрде іздеуге мәжбүр болып отыр, деп хабарлайды Reuters сала өкілдеріне сілтеме жасап. Егер бұл үзілістер ұзаққа созылса, гелий тапшылығы электроникадан автокөлік саласына дейінгі кең ауқымды салаларға әсер етуі мүмкін, деп ескертеді агенттік дереккөздері.

Реактивті газды өңдеудің жанама өнімі болып табылатын гелий, Reuters мәліметі бойынша, микрочиптерді өндірудің бірнеше негізгі кезеңдерінде – оның ішінде салқындатуда, ағып кетуді анықтауда және жоғары дәлдіктегі процестерде қолданылады.

Орта Шығыстағы қақтығыс бұл шикізаттың тапшылығына әкеп соқты, деп хабарлады агенттікке жартылай өткізгіш компоненттерді өндіретін швейцариялық VAT компаниясының Қытайдағы сату жөніндегі басшысы Джерри Чжан. Ол Таяу Шығыстағы соғыс өз компаниясында да, нарықтағы басқа да ойыншыларда чип өндірісіне әсер етіп жатқанын айтты. Логистикадағы кешігулер қосымша қысым жасап жатыр, – деді Чжан. Оның айтуынша, компания АҚШ-ты қоса алғанда, жеткізудің балама көздерін іздестіріп жатыр.

Рейтер агенттігінің хабарлауынша, бұл бұзылулар тек гелий жеткізілімдеріне ғана емес, чип өндірушілерге арналған басқа да жабдықтау тізбектеріне де әсер етіп жатыр. Кешігулер, атап айтқанда, Израильден жеткізілетін кейбір шикізат түрлеріне әсер етті, – деді агенттікке шведтік Mycronic компаниясының чиптерді жинау жабдықтарын өндіретін MRSI бөлімінің стратегиялық маркетинг директоры Чжоу Лиминг. Ол қандай шикізат түрлері екенін нақтыламады, алайда бұл бұзылулар компоненттерді жеткізу уақытын ұзарып жатқанын, бұл соңында клиенттерге әсер ететінін атап өтті — жеткізушілер тапсырысты орындау мерзімін ұзартуға мәжбүр.

Орта Шығыстағы дағдарыс басталғаннан наурыз ортасына дейін гелийдің спот бағасы екі есе өсті, себебі сатып алушылар жеткізілімді қамтамасыз етуге асықты, деді Kornbluth Helium Consulting компаниясының президенті Фил Корнблут. Оның бағалауы 12 наурызда Reuters агенттігінде хабарланды.

Гелий нарығы көптеген тауар нарықтарынан өзгеше жұмыс істейді: жеткізілетін көлемнің басым бөлігі ашық спот-нарық арқылы емес, ұзақ мерзімді келісімшарттар аясында жүзеге асырылады. Агенттіктің түсіндіруінше, бұл баға сигналдарының, әсіресе ұсыныс шектеулі болған кезде, баяу қалыптасуына әкеледі.

Мұндай ашықтық жетіспеушілігі баға белгілеуді қиындатады. Алайда, 12 наурызда – Катардағы ең ірі сұйытылған табиғи газ (LNG) зауытының жұмысы тоқтатылғаннан кейін – AKAP Energy зерттеу фирмасының басшысы Аниш Кападия: «Алғашқы деректер гелийдің спот-бағасының шамамен 50%-ға өскенін көрсетеді», – деді. Оның айтуынша, егер жабдықтау үзілістері ұзаққа созылса, бағалар күрт өсіп, бұрынғы тапшылық кезінде тіркелген ең жоғары деңгейге — мың текше фут үшін 2 000 доллардан астамға — жақындауы мүмкін.

IndexBox компаниясының бас директоры Александр Романенко атап өткендей, 30 күнге созылатын үзілістер гелий бағасының 10–20%-ға өсуіне әкелуі мүмкін, ал 60–90 күнге созылатын үзілістер 25–50%-ға дейін өсуге алып келуі мүмкін.

Гелий қорлары географиялық тұрғыдан өте шоғырланған: Reuters сілтеме жасаған АҚШ Геологиялық қызметінің деректері бойынша, әлемдік өндірістің шамамен үштен бірін Катар қамтамасыз етеді. Катар сұйытылған табиғи газ (LNG) нарығында маңызды рөл атқарады: АҚШ Геологиялық қызметінің мәліметі бойынша, 2025 жылы елде шамамен 63 миллион текше метр гелий өндірілген, ал жаһандық қор шамамен 190 миллион текше метрді құрайды.

АҚШ Геологиялық қызметінің мәліметтері бойынша, 2026 жылдың ақпанына қарай АҚШ-тағы гелий тұтынудың ең үлкен үлесі «аналитикалық, инженерлік және ғылыми қолданбаларға» (22 %) тиесілі. Сонымен қатар АҚШ-тағы гелийдің тағы 17 %-ы жартылай өткізгіштер, оптикалық талшықтар және басқа да бақыланатын ортаны қажет ететін процестерді өндіруде пайдаланылады. Қосымша 17 % гелийді көтеру газы ретінде пайдалануға тиесілі — мысалы, шарларда, метеошарларда және әуе кемелерінде. Медицинада да едәуір үлес бар — негізінен МРТ (15 %). Қалған бөлігі авиағарыш өнеркәсібіне (9%), дәнекерлеуге (8%), сүңгу мен ақауды анықтауға (әрқайсысы 5%) тиесілі, ал басқа қолданбаларға шамамен 2% келеді.

25 наурызда француздық өнеркәсіптік газ тобы Air Liquide-тің өкілі сондай-ақ қысқа мерзімді гелий тапшылығы қаупі туралы ескертті.

«Гелий тапшылығы салдарынан компаниялардың өндірісті бәсеңдетуден және ең маңызды өнімдерге басымдық беруден басқа жедел шешімдері жоқ», – деді Tidal Wave Solutions консалтингтік фирмасының аға серіктесі Камерон Джонсон. «Гелий тапшылығы – аса ауыр мәселе», – деді ол, және Reuters агенттігінің хабарлауынша, көптеген адамдар жағдайдың тез арада шешілуін үміт етіп отыр.

Оның айтуынша, гелийдің ұзақ мерзімді тапшылығы чип өндірісінің қысқаруына әкеліп, электроникадан автокөлік саласына дейінгі кең ауқымды салаларға әсер етуі мүмкін. «Гелий тапшылығы жағдайында компаниялар өндіріс көлемін қысқартуға немесе тіпті чип өндіруді тоқтатуға мәжбүр болуы мүмкін. Егер бұл орын алса, салдары электроникаға, автокөліктерге және тіпті смартфондарға әсер етеді», – деді Джонсон.