Цукербергтің қатесі: метағалам адамдарға қарағанда роботтарға көбірек қажет
Тамыздың басында қытайлық Unitree стартапы өзінің жаңа роботы A2 Stellar Hunter-ді таныстырды. «Робот-ит» бір аяғында би билеуден бастап, жолсыз жерде қиын бедерден сенімді өтуге дейін таңқаларлық трюктерді көрсетеді. Дәл сол уақытта Google Deepmind зертханасы Genie 3 атты жаңа ЖИ жүйесін әзірлегенін мәлімдеді, ол мәтіндік нұсқау бойынша жай ғана бейне емес, еркін зерттеуге болатын тұтас үшөлшемді әлемдерді жасай алады. Неліктен жаңалықтар ағымынан осы екеуі маған ең қызықты болып көрінеді? Өйткені олар біріге отырып, әлемді түбегейлі өзгерте алатын технологиялық дамудың екі бағытын көрсетеді.
Роботтар әлемі
«2025 жылы нағыз когнитивті жұмысты орындай алатын агенттер пайда болды; енді компьютерлік код жазу бұрынғыдай болмайды. 2026 жылы жаңа идеяларды таба алатын жүйелердің шығуы ықтимал. 2027 жылы нақты әлемде тапсырмаларды орындай алатын роботтар да пайда болуы мүмкін… Егер біз алғашқы миллион адамтектес роботты ескі әдіспен жасап, содан кейін олар бүкіл жабдықтау тізбегін — пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеуден бастап, жүк көліктерін жүргізу, зауыттарды басқару және т.б. — басқарып, одан да көп робот жасап, олар өз кезегінде одан да көп чип зауыттары мен деректер орталықтарын тұрғыза алса, онда прогресс қарқыны айтарлықтай өзгеше болатыны анық», — деп жазды екі ай бұрын OpenAI бас директоры Сэм Альтман.
Бұл тек экономика мәселесі емес. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, ЖИ-ді AGI деңгейіне (барлық тапсырманы адамнан кем емес немесе одан да жақсы орындай алатын жалпы жасанды интеллект) дейін дамыту әлеуеті, егер оның физикалық бейнесі болмаса, түбегейлі қолжетімсіз. Өйткені сол арқылы ол шынайы әлемді зерттеп, адамдармен дәл бала секілді әрекеттесе алар еді, деп жазады Марк Ли — Ұлыбританиядағы Аберистуит университетінің құрметті компьютерлік ғылымдар профессоры, «Роботты қалай өсіру керек» кітабының авторы.
Профессор — лауазымы бойынша теоретик, ал Сэм Альтман сәл қиялшыл және визионер, әлемді өзгертуді қалайтын технологиялық компанияның негізін қалаушыға тән тұлға.
Алайда әлемдегі ең практикалық және жерге жақын адамдар — Morgan Stanley инвестбанкирлері былай дейді: олардың бағалауынша, 2050 жылға қарай Жерде адамдармен бірге кемінде 1 миллиард адамтектес робот өмір сүретін болады, ал олардың өндірісі $5 трлн-дық нарық қалыптастырады. Олар негізінен өнеркәсіптік және коммерциялық мақсаттарда қолданылмақ, бірақ өндіріс ауқымы ұлғайған сайын робот бағасы қазіргі $200 мыңнан $15 мыңға дейін төмендеп, біртіндеп үйлерде көмекші ретінде пайда бола бастайды деп болжайды инвестбанк сарапшылары.
«Роботтарды үй шаруашылығында пайдалану болжамы әлдеқайда консервативті: 2050 жылға қарай үйлерде бар болғаны 80 миллион адамтектес құрылғы болады. Біз әр үйде роботты бірден көрмейміз», — дейді Morgan Stanley-дің жаһандық автомобиль және ортақ мобильділік зерттеулері бөлімінің жетекшісі Адам Джонас. Дегенмен, оның бағалауынша, 2050 жылға қарай жылдық кірісі $200 мыңнан асатын АҚШ-тағы ауқатты үй шаруашылықтарының шамамен үштен бірі робот-қызметшілерге, тіпті «тұтас бір гуманоидты қызметшілер штатына» ие болады.
Зерттеудің АҚШ үшін аса жағымды емес үшінші қорытындысы: инвестбанк сарапшыларының пікірінше, роботтарды әзірлеу саласында қазіргі таңда Қытай алда келеді. «Біздің ойымызша, Қытайдың ЖИ-робототехникадағы көшбасшылығы күшеюі мүмкін, содан кейін ғана бәсекелестері, соның ішінде АҚШ, оған көбірек назар аударады», — деп келтіреді есептен Morgan Stanley-дің өнеркәсіптік зерттеулер бөлімінің жетекшісі Шэн Чжунның сөзін.
Unitree негізін қалаушы Ван Синсин бұл болжамдарды ақтау үшін бар күшін салып жатыр.
«Көзілдіріктегі азамат»
Ван Синсинді Forbes «көзілдірікті азамат» деп атады. Кәсіпкердің жасы небәрі 35-те, дегенмен оның стартапы қазірдің өзінде «бір мүйіз» мәртебесіне ие. Журнал дерегінше, 2025 жылдың маусымында Unitree жалпы құны 12 млрд юаньға ($1,7 млрд) бағаланған венчурлық қаржыландыру раундын алды.
Инвесторлар қатарында қытайлық автокөлік өндіруші Geely Automobile, финтех алыбы Ant Group және инвестициялық компания HongShan Capital Group (бұрынғы Sequoia Capital China) бар.
Мүмкін, табысқа жетуіне 2025 жылдың ақпанында ҚХР төрағасы Си Цзиньпинмен өткен кездесуге шақырылған технологиялық компаниялар басшыларының ішіндегі ең жасы болу фактісі әсер еткен шығар. Ол кезде Ван Синсин Құрметті бірінші қатарда отырды, деп жазады South China Morning Post. Әлде бұл 2025 жылғы Көктем фестивалінде 16 H1 роботының тірі бишілермен бірге билеген қойылымы шығар — Қытайдың ұлттық телеарнасындағы бұл шоуды 1 млрд-тан астам адам тамашалаған.
Әрине, бәрі бірге әсер еткені анық. Unitree-дің жетістіктері тек басшылықты, жұртшылықты және венчурлық капиталистерді ғана емес, бөлшек инвесторларды да шабыттандырады. «Unitree әлі де жеке компания болғандықтан, инвесторлар оның жеткізушілерін іздейді. Zhejiang Changsheng Sliding Bearings акциялары Шэньчжэньде соңғы бес сауда күнінде 62%-ға, ал соңғы 12 айда 600%-дан астамға күрт өсті. Ningbo Shuanglin Auto Parts акциялары өткен жылмен салыстырғанда 575%-ға өсті», — деп жазды ақпанда South China Morning Post.
Ал фантастикалық A2 Stellar Hunter робот-итінің таныстырылымы 6 тамызда роботтарды өндіру және әзірлеумен айналысатын компанияларды қамтитын Қытайдың Solactive China Humanoid Robotics индексінің 5% өсуіне әкелді, деп хабарлайды Bloomberg.
Unitree өкілі Forbes-ке компания әлемдік робособақ нарығының үштен екісінен астамын бақылауда ұстайтынын және әлемдегі адамтектес роботтарды сатуда көшбасшы екенін айтты, алайда нақты сандарды атаудан бас тартты.
Иә, Tesla өзінің Optimus атты гуманоидтарын сериялы өндіріске қосуға әзер әрекет етіп жатқанда, Unitree қазірдің өзінде робот-иттерінің $2800-ден бастап, ал R1 адамтектес роботтарын $5900-ден (жеткізу құнын есептемегенде) сатады. Биіктігі шамамен 1,2 метр, салмағы 25 кг робот кіріктірілген микрофондар, динамик және камералар арқылы қоршаған ортамен әрекеттесе алады. Ол сондай-ақ жүре, жүгіре, қолдың үстімен жүре, кувырок жасай, төбелесе (немесе кунг-фу шеберінің қимылдарын бейнелей), жата, тұра және тағы басқа әрекеттер жасай алады.
Дегенмен асыра бағаламау керек — әзірге бұл тұрмыста шынымен пайдалы нәрсеге қарағанда қымбат ойыншыққа көбірек ұқсайды. «Unitree R1 сізге үй қызметшісін алмастыра қоюы екіталай, оның “шебер қолдары” жоқ әрі айналу моментінің шектеулі болуына байланысты күші аз. Компания оны “ақылды серік” ретінде жарнамалайды… Ол өз көлеміндегі басқа адамтектес роботтарға қарағанда әлдеқайда қолжетімді болғандықтан, білім беру және зерттеу салалары үшін пайдалы болуы мүмкін», — деп жазады CNX Software порталының шолуында.
Стероидтағы эволюция
Неліктен шынымен пайдалы адамтектес робот жасау — осыншама күрделі жұмыс? мен бұл туралы өткен жылы егжей-тегжейлі жазғанмын. Мәселені өткен ғасырдың 80-жылдары канадалық инженер Ханс Моравек тұжырымдаған, сондықтан ол оның құрметіне «Моравек парадоксы» деп аталды. Оның мәні — күрделі есептер, логикалық пайымдаулар компьютерден салыстырмалы түрде аз есептеу қуатын талап етеді, ал адам үшін қарапайым болып көрінетін қимыл, кеңістікте бағдарлау, бейнелерді тану сияқты әрекеттер орасан ресурстарды қажет етеді.
Моравектің ойынша, парадокстың түсіндірмесі биология саласында жатыр. Аңды немесе жыртқышты дер кезінде тану, күрделі жағдайда бағдар табу, денені және заттарды дәл меңгеру сияқты адамның негізгі дағдылары миллиондаған жылдар бойы табиғи сұрыпталу арқылы жетілдірілген, сондықтан бізге олар жеңіл болып көрінеді, бірақ мұндай эволюциялық «жүгінен» айырылған машиналар үшін бұл өте күрделі.
Ал енді не істемек керек, роботтар қажетті ептілік пен зеректікке ие болғанша миллиондаған жыл күту керек пе?
Жоқ, басқа жол бар. Адамзат виртуалды әлемдер мен метағаламдарды жасауда айтарлықтай тәжірибе жинады. Meta компаниясының бас директоры Марк Цукербергтің әйгілі, ауқымды әрі қымбат Horizon Worlds метағалам жобасы шамамен $70 млрд шығын және заңдық мәселелер әкеліп, сәтсіздікке ұшырағанымен, жалпы бұл идея мүлде күтпеген тұрғыда өте пайдалы болуы мүмкін.
Метағаламдар (мысалы, Fortnite ойын ортасы немесе Roblox) адамдарға негізінен ойын-сауық құралы ретінде ұнайды.
Алайда егер нақты әлемнің физикалық параметрлерін дәл бейнелейтін цифрлық метағалам жасалса, оған түрлі ЖИ-ларды (робот-такси «ақылынан» бастап, адамтектес роботтарға дейін) енгізіп, оларды шынайы әлемде әрекет етуге тез, қауіпсіз және салыстырмалы түрде арзан үйретуге болады.
Бұл — «стероидтағы эволюция» іспетті. Ресми түрде бұл үдеріс «арнайы ЖИ-модельдері арқылы жасалған синтетикалық деректерде оқыту» деп аталады және сол деректер басқа ЖИ-ларды үйрету үшін қолданылады.
Мұндай тәсілді, мысалы, Nvidia бас директоры Дженсен Хуанг роботтар мен робот-таксилерді жаттықтыру үшін ұсынды — оның компаниясы қазірдің өзінде арнайы оқыту метағаламы Cosmos World Foundation-ды ұсынып отыр.
Amazon компаниясы да (өз дерегінше, мұнда 1 млн-нан астам автономды робот жұмыс істейді, бірақ адамтектес емес) роботтарды үйрету үшін синтетикалық деректерді пайдаланады, әсіресе Кибердүйсенбі сияқты ең жоғары жүктеме күндерінде роботтар тап болуы мүмкін түрлі сценарийлерді модельдейді.
Осы тұрғыдан алғанда, Google DeepMind-тің Genie 3 интерактивті әлем генераторының пайда болуы ерекше мәнге ие. Ол әзірге аса қуатты емес — бірнеше минуттық интерактивті 3D-орталарды 720p ажыратымдылықпен және секундына 24 кадр жиілігімен жасай алады, бірақ бұл Genie 2 тек 10–20 секундтық материалды ғана жасай алатын уақытпен салыстырғанда айтарлықтай прогресс.
Genie 3 білім беру тәжірибесі, ойындар немесе шығармашылық тұжырымдамалардың прототиптерін жасау үшін маңызды болғанымен, оның шынайы әлеуеті әмбебап тапсырмаларды орындайтын ЖИ-агенттерді оқытуда көрінеді және AGI-ге қол жеткізуде шешуші рөл атқарады деп Google-де есептейді.
«Біз әлем модельдері AGI-ге жету жолында басты рөл атқарады деп санаймыз, әсіресе физикалық бейнесі бар (яғни нақты әлемде, мысалы, роботтар сияқты әрекет ететін) агенттер үшін, мұнда нақты әлем сценарийлерін модельдеу ерекше қиындық туғызады», — деп келтіреді TechCrunch DeepMind ашықтық тобының ғылыми қызметкері Джек Паркер-Холдердің сөзін.
Бұл модель агенттерді тек кіріс деректеріне жауап берумен шектелмей, жоспарлауға, зерттеуге, белгісіздіктерді анықтауға және қателік арқылы жетілуге мүмкіндік беретін оқытуда алға жасалған қадамды білдіреді — көпшіліктің пікірінше, AGI-ге қол жеткізудің кілті өзіндік, физикалық бейнесі бар оқыту түрі, деп түйіндейді TechCrunch.
Мүмкін, болашақта біз Meta метағаламының сәтсіздігін бизнес-драма ретінде емес, ең алдымен цифрлық әлемдер машиналарға қажет болатын дәуірдің бастауы ретінде еске алатын шығармыз. Сол кезде «неге метағаламдар құру керек?» деген сұраққа күтпеген жауап табылар еді: миллиардтаған роботты арамызда өмір сүруге үйрету үшін деген.
