Экономика саласындағы Нобель сыйлығы дағдарыстарды шешудің жаңа тәсілдерін ұсынған авторларға берілді.
Фото: X / Нобель сыйлығы, Никлас Эльмехед
2026 жылғы экономика саласындағы Нобель сыйлығының жеңімпаздары – екі америкалық ғалым Роберт Э. Холл және Майкл Вудфорд. Оларға марапат «макроэкономикалық тұрақтандырудың микроэкономикалық негіздерін дамыту» үшін берілді. Олар 12 миллион швед кронасы (1,2 миллион АҚШ доллары) сыйақыны бөліседі.
Нобель комитетінің баспасөз хабарламасына сәйкес, бұл бұрынғыға қарағанда ірі көлемді макроэкономикалық дағдарыстарды әлдеқайда тиімді басқаруға мүмкіндік берген зерттеулерге қатысты. Осы модельдерге сүйене отырып, үкіметтер мен орталық банктер экономиканы тұрақтандыру үшін уақтылы фискалдық және ақша-несие саясаты шараларын қабылдай алады.
Комитет түсіндіргендей, Холл мен Вудфорд революция жасады. Инфляция, өндіріс көлемі мен тұтыну сияқты макроэкономикалық көрсеткіштерге ғана назар аударудың орнына, ғалымдар экономикаға жеке үй шаруашылықтары мен компаниялардың микро деңгейде қабылдаған миллиондаған шешімдерінің жиынтығы қалай әсер ететінін көрсетті. Бұл Жаңа кейнсиандық экономикалық теорияның негізін қалады, онда модельдер микроэкономикалық қағидаларға сүйене отырып, яғни төменнен жоғары қарай құрылады.
Ғалымдар сондай-ақ орталық банктер мен үкіметтердің мәлімдемелері үй шаруашылықтары мен компаниялардың болашаққа деген көзқарасына қалай әсер етіп, экономиканы дұрыс бағытқа қалай бағыттайтынын көрсетті.
Пресс-конференцияда оның тәсілі тәжірибеде өзін ақтағанын қай экономикалық оқиға немесе шок сенімді түрде дәлелдеді деген сұраққа жауап бере отырып, Bloomberg мәліметі бойынша, Вудворд 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде орталық банктер өз құралдарын қалай бейімдегенін мысалға келтірді. Сол кезде реттеушілер сұраныстың төмендеуімен бетпе-бет келді, оны тек несие алу құнын төмендету арқылы жеңу мүмкін болмады.
Жауаптың маңызды бөлігі болашақ ақша-несие саясатын сигналдау болды — яғни пайыздық мөлшерлемелердің ықтимал болашақ бағыты туралы айқын мәлімдемелер жасау, тек қана мөлшерлемелерді дереу одан әрі төмендету мүмкіндігіне сүйенбей, — деді Вудворд. — Бұл шынымен де жағдайды анағұрлым тиімді түрде тұрақтандыруға көмектесті. Мәселе сиқырлы түрде жойылып кеткен жоқ, бірақ менің ойымша, бұл маңызды үлес болды.»
Лауреаттардың еңбегі бүкіл әлемдегі орталық банктер мен үкіметтер қазіргі кезде қолданатын модельдерге берік теориялық негіз қалады. «Олардың арқасында біз энергетикалық дағдарыстар немесе тұрмыстық тұтынудың күрт өзгеруі сияқты экономикалық соққыларға жақсырақ дайынбыз», – деді экономика саласындағы Нобель комитетінің төрағасы Джон Хаслер.
Атап айтқанда, баспасөз хабарламасында Холл мен Вудфордтың зерттеулері пандемия және соңғы жылдары болған энергетикалық дағдарыстар кезінде аса құнды болғаны айтылған — нәтижесінде олардың экономикалық өсім мен инфляцияға әсері 1970-жылдардағы дағдарыстар кезіндегіден әлдеқайда қысқа мерзімді болды. Рецессиялар мен жоғары инфляция кезеңдері жойылған жоқ, бірақ олар қысқа мерзімді болды, – деп атап өтті Нобель комитеті.
