Ғажайыптың оралуы: Жапония нарығы 35 жылдан кейін қалпына келіп, табыс табуға мүмкінд
Жапония қор нарығына бұрынғы деңгейіне оралу үшін отыз жылдан астам уақыт қажет болды. Бұл деңгей 90-жылдары экономикалық «көпіршік» жарылған кезде жоғалған еді. Қазір нарық жаңа кезеңге өтті. Ол дәстүрлі инвестициялық тәсілдерге сүйенеді. Енді соңғы үш онжылдықтағы тоқырау артта қалды деп үміттенуге болады.
Нарықтың антиқаһарманы
Әдетте, акциялар ұзақмерзімді кезеңде өседі деп есептеледі. Көп стратегия негізінен осыған негізделген. Соның ішінде пассивті инвестиция құю тәсілі де бар. Яғни, нарық құлдырап жатса да, индексті ұстану керек. Себебі бірнеше жылдан кейін ол қайта өсіп, пайда әкеледі.
Мысалы, 1990-жылдардағы интернет-көпіршік жарылған соң, Nasdaq Composite үш жылға жетпей 75%-ға құлады. Бірақ бұрынғы деңгейіне ол тек 15 жылдан кейін оралды.
Ұлы депрессия кезінде де Dow Jones үш жыл қатарынан төмендеді. Кейін өсу басталды. Индекс бұрынғы биігіне 25 жылдан соң ғана жетті.
Ал жапондық Nikkei 225 бұл антирекордтардың бәрінен асып түсті. 1989 жылы жапон экономикалық ғажайыбы кезінде индекс 39 000 тармаққа дейін көтерілді.
Бірақ кейін акциялар мен жылжымайтын мүлік нарығындағы алып көпіршік жарылды. Осыдан соң Жапония үш онжылдық бойы экономикалық өсімсіз қалды.
Мұндай ұзақ тоқырауға не себеп болды? Сарапшылар мұны билік жіберген қателіктермен түсіндіреді. Қаржы нарығы құлдыраған соң, олар ақша-кредит саясатын қатаңдатты. Бірақ қиын жағдайдағы банктер мен компанияларды жаппады. Олар жұмысын жалғастырып, «зомби -кәсіпорындарға» айналды. Мұндай құрылымдар инвестиция мен экономиканы тұншықтырды.
Сондай-ақ елде дефляциялық күтілімдер күшейді. Бағалар ұзақ уақыт төмендей берді. Экономика ұзақ дефляция кезеңіне тап болды.
Осылайша, Nikkei 225 индексі шарықтау шегінен кейін 20 жыл бойы төмендеді. Жалпы алғанда, шамамен 82% жоғалтты. 2009–2012 жылдары индекс ең төмен деңгейде болды. Тек содан кейін ғана баяу қалпына келу басталды.
Бұрынғы шегіне тек өткен жылы, яғни 35 жылдан кейін ғана қайта жетті. Содан бері бір жылдан астам уақыт бойы сол деңгейде тұр.
Инфляция мен жаңа инвестициялық талғам
Аналитиктердің айтуынша Жапонияда инфляциямен ұзақ күрестің алғашқы оң нәтижелері көріне бастады. Бұл экономикалық өсімнің жалғасуына жақсы негіз қалап отыр.
Биыл нарыққа алғашқы соққыны АҚШ президенті Дональд Трамп бастаған сауда соғысы берді. Сәуір айының басында Nikkei индексі 31 000 тармаққа дейін құлады. Бірақ кейін Трамп жаңа баж салығын енгізуді кейінге қалдырды. Шілдеде Токио мен Вашингтон сауда келісіміне қол қойды. Салық мөлшері 25%-дан 15%-ға дейін төмендеді. Осыдан кейін Nikkei сәуірден бастап 46%-ға өсіп, 45 355 тармаққа жетті.
Жапония банкі инфляцияны екі онжылдық бойы көтеруге тырысты. Ол дәстүрлі емес шараларды алғаш қолданған орталық банк болды. Алдымен мемлекеттік облигацияларды сатып ала бастады, кейін ETF және жылжымайтын мүлік қорларын да қосты. Соңғы орталық банк ретінде теріс пайыздық мөлшерлемеден өткен жылы ғана бас тартты.
2013 жылы Банк инфляцияны 2% деңгейінде ұстауды мақсат етті. Соңғы жылдары басқа елдер мөлшерлемелерді түсіріп жатса, Жапония керісінше — көтере бастады. Себебі ол өз мақсатына жетіп, тіпті одан асып түсті.
2023 жылдың қаңтарында негізгі инфляция (энергия мен азық-түлік бағасын есепке алмағанда) 4,2%-ға жетті. Бұл — соңғы 40 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. 2025 жылдың шілдесінде инфляция 3,1%, тамызда — 2,7% болды.
Бағалар мен жалақының өсуі жапон халқының инвестицияға деген көзқарасын өзгертіп жатыр. Бұған дейін олар негізінен облигация мен депозитті таңдаған. Себебі дефляция кезінде қолма-қол ақшаның құны артатын.
2024 жылдың соңында жапон отбасыларының қаржы активтері $14 трлн-нан асты. Оның жартысы қолма-қол ақша мен депозиттерде болды.
Егер халық дефляция аяқталды деп сенсе, бұл ақшаның бір бөлігі акциялар нарығына ауысуы мүмкін, — дейді Robeco компаниясының өкілі Джошуа Крэбб.
«Жапонияда экономикалық жарылыс бола ма? Жоқ. Бірақ инфляция қайта оралғандықтан, активтер құрылымы өзгереді — бұл анық», — деді ол.
Astris Advisory сарапшысы Нил Ньюман шетелдік те, жергілікті де инвесторлардың нарыққа келе бастағанын айтады.
Шетелдік ықпал
Жапон инвесторлары нарыққа көбірек келсе, бұл шетелдік инвесторлардың да қызығушылығын ұзақ мерзімде қолдайды. Goldman Sachs сарапшысы Брюс Кирктің айтуынша 2025 жылғы нарық өсуінің басты қозғаушысы — шетелдік капитал.
Тамыздың соңына дейін шетелдік инвесторлар Жапония нарығына $35,7 млрд салды. Осылайша Topix индексі алғаш рет 3000 тармақтан асты.
Көптеген инвесторлар АҚШ нарығынан тәуелділікті азайтып, портфельдерін әртараптандыруға тырысып жатыр. Бұған Трамптың саясаты мен доллар бағамының әлсіреуі себеп.
Сол арада иена жыл басынан бері 5%-ға нығайды. Бірақ бұл да қауіп тудырады. Себебі 1990-жылдардан бері иена — carry trade стратегиясы үшін ең танымал валюта. Бұл — инвесторлар арзан иенамен несие алып, қымбат валюталарға салады дегенді білдіреді.
Алайда иенаның күрт қымбаттауы бірнеше рет жаһандық нарықта дүрбелең туғызды. Соңғы рет мұндай жағдай 2024 жылдың тамызында болды. Шілденің басынан тамыздың басына дейін иена 14%-ға қымбаттап, $1 трлн-нан астам carry trade позициялары жабылды. Бұл 5 тамызда Nikkei 225 индексінің 12,4%-ға құлауына себеп болды. Кейін бұл үрдіс бүкіл әлемдік нарыққа таралды.
Дегенмен Жапония мен басқа дамыған елдер арасындағы пайыздық мөлшерлеме айырмасы азайған сайын, carry trade табыстылығы да төмендейді. Соған сай, мұндай күрт ауытқулар қаупі де азаяды.
Шетелдік әсер
Ұзақмерзімді перспективада жапон инвесторларының ағымы шетелдік инвесторлардың қызығушылығын қолдауы тиіс. Себебі осы жылы нарықтағы өсімді негізінен солар қамтамасыз етті, дейді Goldman Sachs-тың Жапония бойынша стратегы Брюс Кирк. Тамыздың соңына қарай шетелдік инвесторлар жапон нарығына $35,7 млрд инвестициялады, бұл Topix индексінің (елде саудаланатын барлық компаниялардың акцияларын қамтиды) тарихта алғаш рет 3000 пункттен жоғары көтерілуіне жол ашты.
Шетелдік инвесторлардың бұл әрекеттері бір жағынан АҚШ нарығындағы тәуекелдерді төмендетіп, инвестицияларды әртараптандыруға ұмтылуымен байланысты. Трамп саясаты доллар бағамының төмендеуіне әкелді, бұл ұзақмерзімді тренд ретінде қарастырылуда.
Иена болса, жылдың басынан бері шамамен 5%-ға нығайды.
Алайда бұл жағдай айтарлықтай қауіп төндіруі мүмкін. 1990-жылдардың ортасынан бастап иена ең танымал кэрри-трейд валютасына айналды – инвесторлар пайыздық мөлшерлемесі төмен елдің валютасында қарыз алып, оны табысы жоғары басқа валюталарға салады.
Иенаның күрт қымбаттауы жаһандық нарықтарда бірнеше рет «цунами» тудырды, соңғысы — 2024 жылдың тамызында болған еді. Сол кезде шілденің басынан тамыздың басына дейін иена 14%-ға қымбаттап, кэрри-трейд операциялары бойынша шығындарға ұрындырып, инвесторлар $1 трлн асқан позицияларын жабуға асықты. Нәтижесінде Nikkei 225 5 тамызда 12,4%-ға құлады, одан кейін жаһандық нарықтарда да сату толқыны басталды.
Дегенмен Жапония мен басқа дамыған елдер арасындағы пайыздық мөлшерлемелердің айырмашылығы азайған сайын кэрри-трейд операцияларының табыстылығы мен көлемі де төмендейді, ал бұл – күрт құлдырау қаупін азайтады.
Реформалардың нәтижесі
Finimize инвестициялық порталының мәліметінше, ұзақ уақыт бойы жүргізілген корпоративтік реформалар да ұзақмерзімді өсімді қолдайтын факторлардың бірі.
Көптеген компаниялар бизнес құрылымдарын жеңілдетіп, капиталды босату үшін қайта құрылымдауға барды. Мысалы, Nissan мұны 1999 жылы Renault-пен альянс құрғаннан кейін жасады. Сонымен қатар, реттеуші органдардың қысымымен, компаниялар 1990-жылдардағы дағдарыстан кейін «тірі өлік» күйінде қалған бөлімшелерінен құтылды. Олар акционерлерге деген жауапкершілікті де күшейтті.
Корпоративтік басқару реформалары 2012 жылы басталды, бірақ соңғы жылдары айтарлықтай жанданды. 2023 жылы Токио қор биржасы талаптарды орындамаған компанияларды ашық түрде сынай бастады, — дейді FT-ге берген сұхбатында Ninety One компаниясының сарапшысы Чарли Линтон.
Оның айтуынша бұл бірқатар компаниялардағы жасырын құндылықты ашуға мүмкіндік берді. Жергілікті нарықта бұндай әлеует әлі де бар.
«Корпоративтік басқаруды жақсарту тренді ұзақ уақытқа сақталады», — дейді Asset Management One компаниясының стратегі Олег Капинос.
Жапонияда инфляция соңғы 40 жылдан бергі ең ұзақ кезеңге созылып отыр, — дейді Fuller Treacy Money бюллетенінің шығарушысы Йон Триси. Бұған дейін инфляция жанданғанымен, ол тұрақсыз болатын. Қазір Банк Жапония баға өсуін сақтап қалуға тырысып отыр, бірақ оны бақылаудан шығармауы да керек.
Осы жағдайда қор нарығы инфляциядан қорғану құралы ретінде жұмыс істеп тұр, дейді Триси. Осы арқылы оның қазіргі өсуі де түсіндіріледі. «Нарықты тартымды етіп тұрған — Уолл-стритпен салыстырғанда компаниялардың бағасы төмен болуы. Бұған қоса, 2016 жылдан бері иенаның 50%-ға девальвациясы қосымша ынталандыру болып отыр», — дейді ол.
Инвесторлар табыс табудың жақсы мүмкіндігін өнеркәсіптік компаниялар секторынан көріп отыр. Мысалы, елдің ең ірі қорғаныс мердігері Mitsubishi Heavy Industries акциялары жыл басынан бері 70%-дан аса өсті. Бұл — үкімет тарапынан қорғаныс шығындарының артуы және компания басшылығы тарапынан басқару тиімділігін арттыру күтіліміне байланысты. Компания акцияларының орташа мақсатты бағасы 26 қыркүйектегі жабылу бағасымен салыстырғанда 4,8% өсімді болжайды.
15 аналитиктің ішінен: 10 — компания акцияларын сатып алуға кеңес береді; 2 — «нарықтан жоғары» деп бағалайды (яғни, сатып алуға тең); 3 — акцияларды ұстауға кеңес береді.
Nintendo акциялары да тұрақты өсіп келеді (жыл басынан бері +40%). Бұл — жаңа Switch ойын консолінің шығуымен байланысты, деп атап өтеді Триси. Аналитиктердің орташа мақсатты бағасы акциялардың 26 қыркүйектегі жабылу бағасымен салыстырғанда 6%-ға өсуін болжайды.
25 аналитиктің бағалауы: 13 — «сатып алу»; 2 — «нарықтан жоғары»; 8 — «ұстау»; 1 — «нарықтан төмен»; 1 — «сату».
SoftBank инвестициялық компаниясының акциялары тамыздың басында 11 000–12 000 иен деңгейінен жоғары өтіп, 20 000 иенаға дейін бірден өсті. Бұған дейін олар бұл деңгейден соңғы жеті жылда үш рет өте алмап еді. Yahoo Finance деректеріне сүйенсек, сарапшылардың орташа мақсатты бағасы — 15 376 иена, яғни қазіргі нарықтық бағадан төмен.
19 аналитиктің бағалауы: 12 — «сатып алу»; 1 — «нарықтан жоғары»; 5 — «ұстау»; 1 — «нарықтан төмен».
