Геосаясат орталық банктердің резервтерін қайта қалыптастырып жатыр. Неліктен олар алтынға жүгініп жатыр?

Өткен жылдың соңында халықаралық резервтердегі алтынның үлесі АҚШ Қаржы министрлігінің облигацияларының үлесінен алғаш рет асып түсті – орталық банктер бағаның айтарлықтай өсуіне байланысты оны белсенді түрде сатып алды. Реттеушілердің сұранысы маңызды қолдаушы фактор болып қала береді. Олар алтынды негізінен геосаяси тәуекелдерден қорғану үшін сатып алып, пайдаланады. Бұл металл болашақта өз орнын сақтай ала ма?

Еуропалық Орталық Банктің есебіне сәйкес, 2025 жылдың соңында ресми валюталық резервтердің 27%-ын алтын, ал 22%-ын АҚШ Қаржы министрлігінің облигациялары құрады.

Көлемі жағынан – 36 000 тоннадан астам – әлем жарты ғасырдан астам уақытқа, яғни 1944 жылдан 1970-жылдардың басына дейін қолданылған Бреттон-Вудс жүйесінің дәуіріне қайта оралды. Сол кезде айырбас бағамдары алтынмен қамтамасыз етілген долларға бекітілген болатын. Долларды алтынға айырбастау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін орталық банктер 1965 жылы, ең жоғары деңгейде, 38 000 тонна металл сақтаған.

Бір жыл бұрын алтын евроны басып озып, 2024 жылдың соңына қарай орталық банктердің резервтеріндегі екінші ең танымал активке айналды. Енді кезек АҚШ Қаржы министрлігінің облигацияларына келді.

Нәтижесінде бұл металл әлемдік алтын мен валюталық резервтердің ең үлкен үлесін құрайды, алайда доллармен номиналданған активтер — оған Қаржы министрлігінің бағалы қағаздарынан басқа да активтер кіреді — жалпы көлемінің 44%-ын құрайды. Еуромен номиналданған активтер 15%-ды құрайды. Валюталық резервтердің өзінде доллар мен еуро тиісінше 57% және 20%-ды құрайды.

Орталық банктер 2025 жылы алтын сатып алуды қарқынды түрде жалғастырды, алайда қарқыны бәсеңдеді. Олар 850 тонна алтын сатып алды, ал 2022–2024 жылдары жылдық сатып алу көлемі 1 000 тоннадан асып кеткен. Еуропалық орталық банктің мәліметінше, алтынның үлесінің айтарлықтай өсуі оның бағасының жоғарылауына байланысты: 2024 жылы шамамен 30%-ға, 2025 жылы 60%-ға. Алайда, егер 2023 жылдың соңынан бастап бағалар өзгеріссіз сақталса, алтынның үлесі еуроның үлесімен – 16%-ға – теңеседі.

Қаңтар айының соңында алтынның спот бағасы трой аунциясына 5 595,47 АҚШ долларына жетіп, барлық уақыттағы ең жоғары деңгейге көтерілді. Осы өткір өсуден кейін айтарлықтай түзету болып, бағалар тұрақтап, наурыздың ортасына дейін 5 000 доллардан сәл жоғары деңгейде қалды. Кейіннен Орта Шығыстағы орталық банктердің сатулары бағаның жаңа төмендеу толқынының негізгі себептерінің бірі болған сияқты, – деп жазады Fuller Treacy Money инвестициялық бюллетенінің баспагері Джон Триси.

«Бағалар соңғы кезде шамамен 4 400–4 500 доллар аралығында ауытқып тұр, бұл 200 күндік қозғалмайтын орташа көрсеткіштен немесе «тренд сызығынан» алыс емес», – деп қосты ол. 8 маусым дүйсенбі күні алтын 4 300 доллардан жоғары бағамен саудаланды.

28 ақпанда Таяу Шығыста соғыс басталғаннан кейін Түркияның Орталық банкі шамамен 130 тонна алтынды сатты немесе кепілге қойды, бұл соңғы жылдары валюталық резервтердің ең ірі қысқаруларының бірі болды. Еуропалық Орталық Банк мәлімдеуінше, Түрік реттеушісі мұны «айырбас бағамын қолдау, энергия бағасының өсуінің әсерін бәсеңдету және қақтығыстың экономикалық салдарын еңсеру» мақсатында жасады. Алайда, есепке сәйкес, 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан бері Түркияның орталық банкі 220 тонна алтын сатып алған.

Осы көктемде алтын Түркия үшін дәстүрлі түрде АҚШ Қаржы министрлігінің облигациялары атқаратын рөлді қайталады: қаржылық қиындықтар туындағанда орталық банктер қаражат тарту үшін өз қорларындағы алтынды сатты.

Түрік орталық банкі резервтерінің 60–70%-ын алтын түрінде ұстайды. Сондықтан қажетті долларлық ликвидтілікті қамтамасыз ету үшін осы резервтердің бір бөлігін сатуға немесе айырбастау операциялары аясында кепілге қоюға мәжбүр болды, — деп Financial Times бұрын Түркия Орталық банкінің алтын резервтерін басқару бөлімінде жұмыс істеген түрік экономикалық талдаушысы Угур Гүрсестің сөзін келтіреді.

Нарық қатысушыларының айтуынша, энергия дағдарысынан зардап шеккен мұнай импорттайтын елдер, мысалы Үндістан, немесе алтын қоры айтарлықтай ірі Орталық Азия елдері биыл алтынды сатуға жүгінуі мүмкін, деп хабарлайды FT.

Ресей Банкі биыл алтын сатумен де айналысып келеді — «хабарланғандай, Украинаға қарсы соғысты жалғастыруды қаржыландыру үшін», – деп атап өтті Еуропалық Орталық Банкі. 2025 жылдың күзінен бастап ол ішкі нарықта алтын сатып алу және сату операцияларын жүргізіп келеді, Қаржы министрлігінің Ұлттық қазына қоры қаражатын пайдалана отырып жасаған мәмілелеріне ұқсас, деп хабарлайды Reuters.

Биыл бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін алтын сатылып жатыр, деп хабарлады агенттік Freedom Finance Global компаниясының жетекші талдаушысы Наталия Мильчакованың пікіріне сілтеме жасап.

Польша Ұлттық банкі мемлекеттік шығындарды қаржыландыру үшін алтынды пайдалануды да ұсынды. Елде «алтын қорларындағы іске аспаған пайданы әскери шығындарды қаржыландыруға пайдаланудың бірегей мүмкіндігі» бар, – деді наурыздың басында Польша Ұлттық банкінің төрағасы Адам Гляпинский. Бұған дейін ел президенті Кароль Навроцки де осы қорларды осы мақсатқа пайдалануды ұсынған. Алайда үкімет мұндай жоспарларды қабылдамады.

Орта Шығыстағы қақтығыс қазір тағы да шешуші кезеңге өтті. Алайда Триси қазіргі дағдарыс басылғаннан кейін – ең болмағанда Орта Шығыстағы жағдайға қатысты – орталық банктер алтын сатып алуды қайта бастайды деп сенімді.

Еуропалық орталық банк те мұны мойындайды. Өз жүргізген сауалнамасына сәйкес, геосаяси тәуекелдер орталық банктер үшін негізгі сын-қатерлердің бірі болып қала береді, көптеген банктер өз қызметіне ең жылдам өсіп келе жатқан қатерлердің бірі ретінде геосаяси жағдайды атайды.

2025 жылы Польша шамамен 100 тонна сатып алып, ең ірі мемлекеттік сатып алушыға айналды, одан кейін Қазақстанда, Бразилияда, Қытайда және Түркияда сатып алғаны хабарланды, – деп қосады Еуропалық орталық банк.

Қытай Халық Банкі наурыз айында 160 000 унция (шамамен 5 тонна) алтын сатып алған — бұл бір жылдан астам уақыттағы ең жоғары көрсеткіш, Бұл бағаның төмендеуінен пайда көргісі келетін ниетті көрсетуі мүмкін, – деді Дүниежүзілік алтын кеңесінің Азия-Тынық мұхиты аймағы бойынша директоры Шаокай Фан: «Біз орталық банктердің баға қозғалысының екі жағында да ойнап жатқанын көріп отырмыз».

«Көптеген орталық банктер бұған дейін алтынды қажет болған кезде жоғары бағамен сату мақсатында сатып алған болатын, ал күрделі жаһандық геосаяси ахуал мен әлемдік экономикадағы белгісіздікті ескере отырып, мұндай қажеттілік биыл туындаған сияқты», Милчакова атап өтті. Freedom Finance мәліметіне сәйкес, алтынға сұраныс айтарлықтай төмендеуі екіталай, себебі ол резервтік валюта ретінде доллардың ең ірі бәсекелесі болып табылады.

«Бағалар төмен болғанда, нарықты түзету кезінде орталық банктер алтын сатып алады, ал ұзақ мерзімде, бағалар жоғары болғанда оны банк жүйесін тұрақтандыруды қоса алғанда, кез келген маңызды міндеттерді шешу үшін ликвидтілікті арттыру мақсатында сатады», деді Мильчакова.

Орталық банктер мен инвесторларға қоса, дәстүрлі емес сатып алушылар да алтын бағасына қосымша қолдау көрсете алады. Еуропалық орталық банктің мәліметінше, 2025 жылы атауымен бірдей стабилкоин (USDT тикерімен де белгілі) шығарушы Tether сатып алу көлемі бойынша орталық банктерді басып озып, 100 тоннадан астам алтын сатып алды.