Хавьер Милейдің тәттілері : Аргентинада анархо‑капитализмнен кейін не сатып алған жөн
Президент Хавьер Милейдің «La Libertad Avanza» қозғалысы парламент сайлауында жеңіске жеткеннен кейін оның экономикалық бағдарламасының сәтті болатынына сенім артты. Сайлаудан кейінгі бірінші сауда күнінде нарықтар айтарлықтай көтерілді: песо 3,8 %-ға нығайды, MERVAL индексі уақытша 1,15 млн‑нан 1,4 млн ұпайға дейін көтерілді, ірі компаниялардың акциялары қымбаттады. Ел онжылдықтар бойы дағдарыспен және дефолттармен ассоциацияланған болса да, қайтадан жаһандық инвесторлардың назарында.
Аргентинда не сатып алған жөн?
Инвесторларға Аргентин жағдайында ең айқын бағыттар — энергетика мен шикізат секторы. Мысалы, J.P. Morgan зерттеуінде Милей үшін қолайлы нәтиже аргентин акцияларының қайта бағалануының есігін ашады деп болжануда. Энергетика секторы тұрақты болып қала береді. Мысалы, «YPF» компаниясына қатысты болжамдар оң болды; банк оның бағасын жоғарылатты.
Ұзақ мерзімде қызықты бағыттардың бірі — «Vaca Muerta» сланецтік бассейні, ол Аргентинаны өңірге газ және мұнай экспорттайтын елге айналдыра алады. Сондай‑ақ литийге сұраныс өсуде, бұл «литий үшбұрышы» аймағына кіретін Сальта, Жужуй және Катамарка провинциялары үшін мүмкіндік береді.
Қаржы секторында да мүмкіндік бар: мысалы, банктерге инвестиция салу «макроэкономикалық тұрақтылыққа ставка» ретінде қарастырылады. Ол үшін нарықтағы жақсы позициясы бар банктерге назар аударған жөн.
Инвесторлар тізіміне сондай‑ақ өзгертулер енгізілетін активтерді қосу керек: мемлекет үлесі азайтылатын немесе сатылатын компаниялар (авиация, теміржол, энергетика секторлары), сондай‑ақ инфрақұрылымдық активтерге стратегиялық серіктестерді тарту жоспары бар.
Саяси тәуекелдер
Милейдің 2024 жылдан бастап жүргізіп келе жатқан бағдарламасы кейбір нәтиже көрсетті. Инфляция 2023 жылы желтоқсанда 211 %‑ға жеткен болса, 2025 жылы мамырда 44,7 %‑ға дейін төмендеді. Бюджет ұзақ жылдардан кейін бірінші рет тапшылығынан шығуға жақындады; кедейшілік деңгейі 40 %‑дан 33 %‑ке түсті. Бірақ сарапшылар бұл моделдің өте нәзік екенін ескертеді: кез келген сыртқы немесе ішкі соққы елді қайта дағдарысқа әкелуі мүмкін.
Бірінші тәуекел – реформалардың әлеуметтік бағасы. Субсидиялар қысқарған соң көлік және энергетика тарифтері күрт көтерілді. 2024 жылы коммуналдық төлемдер орташа 200‑250 %‑ға өсті, бұл төмен табысы бар отбасылар үшін қиын болды. Шынайы жалақы сол кезеңде 10 %‑дан астам төмендеді. Бұл әлеуметтік шиеленістерге әкелуі мүмкін.
Екінші тәуекел – саяси құрылымы. 2025 жылғы сайлаудан кейін қозғалыс Парламенттегі орындарын арттырды, бірақ толық көпшілікке жеткен жоқ. Системалық реформаларды жүзеге асыру үшін әртүрлі партиялармен уақытша одақтар қажет, яғни кез келген әлеуметтік толқу заң қабылдауды тежей алмақ.
Үшінші тәуекел – валюта және борыш мәселелері. Сайлаудан кейін песо нығайғанына қарамастан, орталық банкінің резервтері төмен. Ел әлі де сыртқы қаржыландыруға тәуелді және шикізат бағасының ауытқуына осал болып отыр.
Төртінші тәуекел – сыртқы конъюнктура. Аргентина экспортқа тәуелді (мұнай, газ, литий, агробизнес), бірақ әлемдік нарық тұрақсыз. Мысалы, негізгі сауда серіктесі – Қытаймен қатынастың салқындауы экспорт мүмкіндіктеріне әсер етуі мүмкін.
Реформалар кезекте
Инвесторлар үшін маңыздысы: Милейдің басты басымдықтары – приватизация және салық‑бюджеттік реформа. Үкімет бюджеттік профицитке жақындаған соң бизнеске салық жүктемесін жеңілдету мәселесі маңызды болмақ. Ірі инвесторларға арналған жеңілдіктер пакеті кеңейтілуі мүмкін, бұл энергетика, агробизнес пен инфрақұрылым саласында өсімге жол ашуы мүмкін.
Сонымен қатар, еңбек келісімшарттары жүйесін жұмсарту туралы уәделер бар. Толық жою мүмкін болмағанымен, еңбек келісімшарттары икемді болуы мүмкін.
Милейдің ең даулы идеясы – долларландыру және орталық банкті жою. Мұның қазіргі мерзімде жүзеге асуы екіталай. Резервтер жеткіліксіз, саяси қарсылық күшті. Бұл тақырып әдетте символикалық сипатта қалуы ықтимал, нақты саясатқа айналмауы мүмкін.
Экономикалық тұрақтылық: шын өсу ме, әлде уақытша нәтиже ме?
Қазір Аргентинада байқалып отырған тұрақтылық — бұл көбінесе тәртіп пен қатаң үнемдеуге негізделген, нағыз экономикалық өсім емес. 2024 жылы елдің экономикасы 1,7 %‑ға қысқарды. 2025 жылы шамамен 4,5 % өсім күтілуде. Бірақ бұл қалпына келу өте әлсіз болып отыр.
Соңғы онжылдықтардағы тәжірибе көрсеткендей: Аргентинада әр тұрақтандыру толқыны белгілі бір шектеуге барып тіреледі. Мысалы, 2001 жылғы дефолт, 2018 жылғы валюталық дағдарыс — соның айқын дәлелі. Енді Милейдің алдында осы тарихи шеңберді бұзу мүмкіндігі тұр. Бірақ бұл үшін оның «шоктық терапиясын» тұрақты әрі әділ экономикалық өсім жолына айналдыра алуы қажет. Сонымен бірге қоғамда және саясатта тұрақтылық сақталуы тиіс.
