Қандай қақтығыстың артында: мұнай соғыстарының жасырын пайда алушылары

АҚШ пен Израильдің бір жағында, Иранның екінші жағында болуынан туындаған қақтығыс жаһандық энергетикалық нарықтарға айтарлықтай әсер етті. Кез келген шиеленіс мұнай жеткізілімінде тұрақты үзілістерге, тасымалдау шығындарының өсуіне және тауар нарықтарында тәуекелдік премиялардың жоғарылауына әкелуі мүмкін. Саяси себептермен мұнай бағасы көтерілгенде мұнай-газ және қорғаныс компаниялары негізгі пайда алушылар болып табылады. Алайда тарих көрсеткендей, сақтандыру, алтын өндіру және тіпті ядролық сала сияқты басқа салалардағы компаниялар да пайда көреді.

Мұнайға қатысты қақтығыстардың негізгі пайда алушыларының бірі – теңіз жүк тасымалдаушылары. Ормуз бұғазының блокадасы жүк тасымалдау маршруттарының ұзаруына және тасымалдауға қолжетімді кемелер санының азаюына әкелді. Бұл жүк тасымалының құнының (жүк тарифтерінің) өсуіне әкелді. АҚШ пен Иран арасындағы қақтығыс басталғаннан бері ірі танкерлерді сақтандыру құны 10–20 есеге дейін өскеніне қарамастан, теңіз тасымалдаушы компаниялар таза пайданың өскенін хабарлады. Бұл әскери тәуекелдер жүк иелерінің мойнына салынғандықтан, бұл шығын тасымалдаушылардың қаржылық нәтижелеріне әсер етпейді.

Саланың елеулі компанияларына Кипрде орналасқан Frontline, Бермудта орналасқан Nordic American Tankers және Бельгияда орналасқан CMB.TECH жатады. Жылдың бірінші жартысында FRO және NAT акцияларының бағасы 60%-дан астам өсті, ал Frontline үшін бірінші тоқсан соңғы 20 жыл ішіндегі ең табысты тоқсан болды. Оның таза пайдасы 345 миллион долларға жетіп, дивидендтерін 50 пайызға арттыруға мүмкіндік берді.

Геосаяси тәуекелдердің артуы қауіпті аймақтар арқылы өтетін кемелердің сақтандыру құнын автоматты түрде көтереді. Қосымша сақтандыру жарналары Лондондағы британдық Lloyd's синдикаттары мен халықаралық қайта сақтандырушылар арқылы қабылданады, алайда сол уақытта олардың талап-арыздардың түсу қаупі артады.

Энергетика нарығындағы қиындықтар дәстүрлі түрде инвесторлардың қауіпсіз активтерге деген қызығушылығын арттырады. Алтын өндіретін компаниялар ең көп пайда көреді, себебі олардың өндіру шығындары алтын бағасынан әлдеқайда баяу өседі. Нәтижесінде олардың пайдасы металдың өз бағасынан жылдамырақ өседі.

Сала көшбасшыларының қатарында АҚШ-та орналасқан Newmont және Канаданың Barrick Mining пен Agnico Eagle Mines компаниялары бар. 2020 жылы алтын өндіруші компаниялар екі бағыттан серпін алды: арзан мұнай олардың отын және өндіріс шығындарын азайтты, ал бұрын-соңды болмаған жаһандық ақша массасының ұлғаюы алтынға сұранысты арттырды. Осы жағдайға байланысты 2020 жылдың наурызынан тамызына дейін Barrick Mining компаниясының акцияларының бағасы 140 пайызға өсті.)

Егер әскери қақтығыс ұзақ уақыт бойы жоғары энергия бағаларына (әсіресе газға) әкеп соқса, елдер ядролық энергетиканың қауіпсіздігі мен дамуына барған сайын көбірек көңіл бөле бастайды.

Осы жағдайда уран өндірушілері пайда көреді, ең алдымен АҚШ-тағы Uranium Energy және Канаданың Cameco компаниясы, сондай-ақ URA және URNM сияқты секторлық ETF-тер. Осы қорларға инвестициялар ұзақ мерзімді инвестициялық цикл талап ететін ядролық энергетиканың дамуына дайын тұрғандарға қолайлы.

Мұнай бағасы өскен сайын тасымалдау шығындарының артуы мен инфляциялық күтулерге байланысты басқа тауарлардың бағасы да көбіне сондай өседі. Мұндай жағдайлардан тауар ETF-тері арқылы пайда табуға болады, соның ішінде АҚШ биржаларында саудаланатын және кең ауқымды тауар фьючерстеріне инвестиция салатын DBC, PDBC және COMT.

Мұнай дағдарыстары тек қауіп-қатерлерді ғана емес, сонымен бірге жаңа инвестициялық мүмкіндіктерді де әкеледі. Кейбір салалар энергия бағасының шарықтауынан зардап шегсе, басқалары өсіміне қосымша серпін алады. Дәл осы себепті геосаяси тұрақсыздық кезеңдерінде нарықты кең көзқараспен бағалай алатын инвесторлар бұрын назардан тыс қалған салалар мен елдерде ең қызықты идеяларды табады.

Дереккөзі: *Finansist* журналы, № 3 (43), 2026 ж.