Көмір рекордтық деңгейде, мұнай 80 долларға жетті: Ирандағы соғыстың төртінші күні

Таяу Шығыстағы қақтығыстың ушығуы төртінші күн жалғасуда. Біз осы уақытқа дейінгі нарықтардағы негізгі оқиғалар мен сарапшылардың пікірлерін жинақтадық.

— 2 наурыз дүйсенбі күні нарық ашылғанда бағасы 13%-ға өскеннен кейін, Brent маркалы шикі мұнайдың өсу қарқыны бәсеңдесе де, тұрақты түрде өсіп келеді: дүйсенбінің соңында Brent маркасы 6,7%-ға өсті, ал 3 наурызда тағы 3,76%-ға қымбаттап, бір баррельге 80,5 АҚШ долларынан жоғары деңгейде тұрақты саудаланды. Америкалық WTI маркасы да бағасы 3%-дан астамға өсті: сәуірге арналған фьючерстер бір баррельге 73,66 АҚШ долларына теңесті.

— Мұнай нарығы Иранның Ормуз бұғазын жабатынын жариялағаннан туындаған мұнай жеткізу мәселелеріне осылайша жауап беріп отыр. Бұл бұғаз Иран жағалауындағы тар өткел болып табылады және барлық теңіз мұнай тасымалдарының шамамен 25%-ы мен сұйытылған табиғи газ (LNG) жеткізуінің едәуір бөлігі өтетін маңызды су жолы. 2 наурызда Исламдық революциялық гвардия корпусының командирі Эбрахим Жабари бұғаздан өтуге тырысқан кез келген кемені өртейтіндерін айтып ескертті. 3 наурызға қарай Таяу Шығыстағы шиеленіскен қақтығыс салдарынан кем дегенде төрт танкер зақымданып (кемелер АҚШ пен Израиль соққыларына жауап ретінде Иран тарапынан шабуылға ұшырады), екі теңізші қаза тапты. Сонымен қатар, Reuters мәліметі бойынша бұғазда 150 танкер мен кеме бұғаталған. Агенттіктің мәліметінше мұнай жеткізілімдері бұзылған.

Таяу Шығыстағы соғыстың ушығуы мен мұнай тасымалдаудағы қиындықтарға байланысты ірі азиялық (қытайлық және жапондық, соның ішінде мемлекеттік) мұнай өңдеу зауыттары өндіріс көлемін қысқартуды қарастыра бастағанын жағдаймен таныс дереккөздерге сілтеме жасап, Bloomberg жазды. Өңдеу көлемдерін 20–30%-ға қысқарту күтілуде. Агенттік түсіндіргендей, Қытай, Үндістан, Оңтүстік Корея және Жапония сияқты азиялық нарықтар Ормуз бұғазы арқылы тасымалданатын мұнайға ең көп тәуелді.

— Осы тұрғыда Bloomberg агенттігінің тағы бір мақаласында Қытай қазіргі ирандық шенеуніктерге Ормуз бұғазы арқылы мұнай мен газ сияқты энергия экспортына әсер етуі мүмкін әрекеттерден бас тартуға қысым жасауға тырысып жатқаны айтылған. Бұл туралы агенттікке азиялық газ компанияларының аты-жөнін атамаған жоғары деңгейлі менеджерлері хабарлады. Олар қытай шенеуніктерінің Пекиннің Ормуз бұғазы арқылы кемелердің кедергісіз жүруін қамтамасыз етуге тырысып жатқанын айтқанын жеткізді.

2 наурызға қараған түні Еуропада сәуір айындағы газ жеткізілімдері бойынша фьючерстер 50%-ға дейін өсті — мұндай динамика Иранның оқ атуы салдарынан Катардағы екі QatarEnergy зауытында сұйытылған табиғи газ (LNG) өндірісі тоқтатылғаннан кейін байқалды.

Осы жағдайға байланысты 2 наурызда Азияның эталондық көрсеткіші саналатын Ньюкасл көмірінің фьючерстері тоннасына 128,7 долларға дейін 8,6%-ға өсті, бұл 2024 жылғы желтоқсаннан бері айлық келісімшарт бойынша ең жоғары баға, деп хабарлады Bloomberg. Агенттік атап өткендей, Катардағы сұйытылған табиғи газ зауытының тоқтауы басқа отын түрлеріне көшу қажеттілігін арттырды.

— Таяу Шығыстағы қақтығыстың ушығуынан кейін АҚШ акциялары алғашқы сауда күнін жалпы алғанда сәл өсіммен аяқтады, дегенмен 2 наурыздағы сауда ашылған кезде барлық негізгі акция индекстері шамамен 1%-ға төмендеді.

Таяу Шығыстағы қарулы қақтығыс күшеюіне дейін жыл басынан бері 40%-дан астам өскен Оңтүстік Корея акциялары 3 наурызда 2024 жылдан бері ең нашар күнді бастан өткерді. Kospi индексі 7,2%-ға төмендеді.

— 3 наурыздағы сауда ашылғанда Еуропалық қор нарықтары сәуірден бергі ең ірі екі күндік құлдырауын көрсетті, Stoxx Europe 600 индексі 2%-ға төмендеді. Bloomberg мәліметі бойынша, бұл төмендеу кеңінен таралып, барлық секторлар шығынға ұшырады.

— Бұрын талдаушылар Ормуз бұғазы арқылы жүк тасымалдау мен жабдықтау тізбегінің бұзылуын Таяу Шығыстағы қақтығыстың ушығуынан туындауы мүмкін «ең нашар сценарий» деп сипаттаған. «Гордиев бұғазы арқылы танкерлік жүк тасымалы тоқтауы салдарынан әлемдік мұнай жеткізілімі мен жаһандық экономикаға тигізер ықтимал әсер соншалықты зор болуы мүмкін, осындай сценарийдің қысқа мерзімнен артық созылатынын елестету қиын», деді S&P Global Energy компаниясының жаһандық шикі мұнай зерттеулері бөлімінің басшысы Джим Буркхардт MarketWatch-қа сілтеме жасап жазған ескертпесінде.

«Бұл – мерзімі белгісіз, ұзақтығы шешуші фактор болатын жабдықтауға соққы», – деді KPMG-нің энергетика стратегиясы бөлімінің басшысы Энджи Гилдия MarketWatch-қа берген пікірінде. Оның ескертуінше, Ормуз бұғазы арқылы жүк тасымалдаудағы ұзақ мерзімді үзілістер «тікелей мұнай бағасының өсуіне әкеледі».

Осы арада Morgan Stanley мұнай бағасының барреліне 100 долларға дейін өсуі немесе жылдық есеппен 75–100%-ға қымбаттауы АҚШ қор нарығында төмендеу сценарийі болуы мүмкін екенін атап өтті. Мұнай бағасының мұндай өсуі инфляцияны да арттырады, бұл АҚШ экономикасының негізгі қозғаушы күші — тұтынушылық сұранысқа теріс әсер етеді, деп ескертті Уолл-стрит стратегтері мен Bloomberg талдаушылары.

«Экономикалық саясаттағы белгісіздік бұрыннан-ақ жоғары болды, ал енді АҚШ пен Израильдің Иранмен қақтығысын ескере отырып, геосаяси тәуекелдердің де артуы күтілуде», – деді Сингапурдағы Бернштейн стратегияшысы Рупал Агарвал (Рейтер агенттігіне сілтеме жасап).

— «Энергия бағалары 2022 жылғы Ресей-Украина қақтығысының басындағы деңгейден әлдеқайда төмен болғанымен, инвесторлар жеткізудегі үзілістердің ауқымы мен ұзақтығына мұқият назар аударуы мүмкін», – деп атап өтті DBS сарапшылары (Рейтерге сілтеме жасап).

«Саяси белгісіздіктің кез келген артуы экономика үшін жақсы емес», – деді JPMorgan-ның экономикалық зерттеулер жөніндегі бірлескен жетекшісі Жахангир Азиз. «Бірақ қазіргі уақытта біз бұны жаһандық экономикаға жүйелік соққы болады деп есептемейміз», – деп қосты ол (Рейтер агенттігінің деректері бойынша).