Машинаның орнына танк: Еуропадағы қарулану автоконцерндерге қалай көмектесіп жатыр
Германия экономикасы бес жылдық тоқыраудан қарулы күштерді кеңейту мен қорғаныс секторын ұлғайту есебінен шыға алады. Әскери техника өндірушілері қазір экспорттың төмендеуі мен АҚШ-пен сауда соғысы нәтижесінде қуатын азайтып, қызметкерлерді қысқартып жатқан автокомпанияларға көмекке келе бастады.
Неміс экономикасындағы жағдайды Rheinmetall мен Volkswagen тағдырлары айқын көрсетеді — Еуропадағы ең ірі қорғаныс және автомобиль өнеркәсібі концерндері. Rheinmetall-дің нарықтық капитализациясы Украинадағы соғыс басталғалы 10 есе өсіп, 60 млрд еуроға жақындады, ал Volkswagen-нің құны шамамен 2,5 есе төмендеп, 50 млрд еуроға түсті.
Автоконцерндер үшін ауыр кезең
Rheinmetall бронды техника мен оқ-дәрілер шығарып, бизнесін белсенді кеңейтіп жатыр. Ақпанда компания Берлин мен Нойстағы қосалқы бөлшектер зауыттарын әскери техника компоненттерін өндіруге қайта бейімдейтінін хабарлады. Бірнеше аптадан соң Rheinmetall бас директоры Армин Паппергер VW-дің жабылуға жоспарланған Оснабрюк қаласындағы зауытын сатып алуға дайын екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, бұл нысан Rheinmetall операцияларына “өте ыңғайлы”.
Паппергер Rheinmetall-дің VW компаниясымен бірлескен Rheinmetall MAN Military Vehicles кәсіпорны арқылы үнемі байланыста екенін айтты. VW басшысы Оливер Блюм нақты келіссөздер жүріп жатпағанын, бірақ зауыттың болашағына қатысты нұсқалар көп екенін атап өтті.
VW әскери техника өндіруге дайын екенін де жоққа шығармайды.
«Қазіргі геосаяси ахуалды ескере отырып, Германия мен Еуропада көріп отырған жағдайымыз — қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін көбірек инвестиция салу керек деген дұрыс шешім», — деді Блюм. Ескі Құрлық қорғаныс шығындарын көбейтпек, әсіресе АҚШ жаңа әкімшілігі НАТО бойынша міндеттемелерді қайта қарастырамыз деп мәлімдеген соң.
Блюмнің айтуынша, әскери көлік құралдарын өндіру мүмкіндігі туындаса, бұл ұсынысты қарастыру қажет болады.
Іштен жанатын қозғалтқышы бар жеңіл көліктердің өндірісі 2017 жылдан 2023 жылға дейін екі есеге жуық қысқарды, экспорт 40%-ға төмендеді. Электромобиль өндірісі мен экспорты артқанына қарамастан, бұл өсім дәстүрлі сектордағы құлдырауды толтыруға жеткіліксіз. Неміс өндірушілері әсіресе электромобиль сегментінде Қытаймен бәсекеде ұтылып жатыр, енді оларға 3 сәуірден бастап АҚШ-та импорттық автокөліктерге салынатын 25%-дық жаңа тарифтер соққы болды.
VW 2030 жылға дейін 35 мың жұмыс орнын қысқартуды, жыл сайынғы өндірісті 700 мың көлікке азайтуды жоспарлап отыр. Осы жоспар аясында үш зауыт, соның ішінде Оснабрюктағысы жабылады. Басқа автокомпаниялар да қиындықтарға тап болды. Continental автомобиль бөлімшесін бөлек компания ретінде бөледі, ZF Friedrichshafen 2028 жылға дейін 14 мың қызметкерді қысқартатын реструктуризация жүргізіп жатыр. 2023 жылы 4 мың адам жұмыстан босатылған.
Қорғаныс — жаңа өсу драйвері
Германия экономикасы жалпы алғанда да қиындық көруде: ЖІӨ 2019 жылдан бері айтарлықтай өзгермеді, соңғы екі жылда азайған. Ал өндіріс көлемі COVID-19-ға дейінгі деңгейден 11%-ға төмен.
Осы жағдайда әскери техника өндірісі автокомпаниялар үшін жаңа мүмкіндікке айналуы мүмкін, дейді Еуропалық реформалар орталығының экономисі Сандер Тордоар.
Наурызда Германия парламенті бюджет шектеулерін алып тастады, бұл федералды және жергілікті үкіметтердің жалпы шығыстарын 1 трлн еуроға жеткізуге жол ашады.
Негізгі басымдық — қорғаныс пен инфрақұрылым. Бундесвер мен әскери-өнеркәсіптік кешенге 400 млрд еуродан астам қаражат қажет болады. Сонымен қатар 12 жыл бойы инфрақұрылымға 500 млрд еуро салынатын арнайы қор құрылады. Оның ішінде 100 млрд еуро — «жасыл» технологияларға бағытталады.
Тордоардың айтуынша, бұл фискалдық шаралар мен қорғаныс кешенінің дамуы — экономика үшін маңызды қолдау. Германияда автомобиль экспортының төмендеуінен кейін пайдаланылмай тұрған өндірістік қуаттар көп.
Киль әлемдік экономика институтының экономисі Йоханнес Биндердің айтуынша, ұзақ мерзімді перспективада қорғаныс шығындары еңбек өнімділігіне, технологияларға және жанама әсерлерге оң ықпал етуі мүмкін. Институттың есептеуінше, егер ЕО қорғаныс шығындарын ЖІӨ-нің 2%-ынан 3,5%-ына дейін арттырса, экономика жыл сайын қосымша 0,9–1,5% өседі. Германияда бұл көрсеткіш жоғарғы шекке жақын болады.
Экономикалық әсер ең жоғары болады, егер Германия шығындардың негізгі бөлігін ел ішінде және Еуропада жүзеге асыра алса, ал қаржының едәуір бөлігі зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалса. Бұл әскери технологиялардың азаматтық салаға өтуін жеңілдетіп, экономиканы одан әрі жеделдетеді.
Париждік сарапшы Франсуа Эйсбур WSJ-ға берген сұхбатында: «Берлин қаржылық резервтерін ашып, Германияға өз экономикасы мен стратегиялық салмағына сай әскери держава болуға мүмкіндік береді. Бұл — үлкен өзгеріс», — деді.
Оның айтуынша, бұл шешім Германиядағы қару-жарақ өндірушілеріне пайда әкеледі — олар Украина үшін ірі тапсырыстарды тез орындау қабілетін көрсетті.
Қорғаныс өнеркәсібін экономикалық өсу драйвері ретінде қарастыру қажет, дейді радар жүйелерін шығаратын Hensoldt бас директоры Оливер Дёрре.
Reuters агенттігіне ол автосектордағы қиындықтар Hensoldt үшін кадр тарту тұрғысынан тиімді болғанын мойындады. Қазір олар Continental және Bosch компанияларынан шамамен 200 жұмысшыны жұмысқа тартуды жоспарлап отыр. Бұл қорғаныс өндірісін арттырып, Германиядағы өндірістік инфрақұрылымды сақтауға мүмкіндік береді. Дёрре Hensoldt радарлар өндірісін екі еседен астам ұлғайта алатынын айтты.
Қорғаныстан автосекторға және кері
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одақтастар Германиядағы авиация саласын жойды. Жоғары білікті инженерлер мен дәл технологияларды меңгерген өндірушілер автомобиль саласына ауысты. Мысалы, Юнкерс-88 ұшағына бөлшек жасаған жеткізушілер Daimler-Benz-пен жұмыс істей бастады, деп жазады Глазго университеті жанындағы Бизнес тарихы орталығының директоры Реймонд Стоукс.
Қазір кері үрдіс байқалып отыр. Rheinmetall автозауыттарын қайта бағдарлап, VW зауытын сатып алуға дайындалып қана қоймай, Continental-дан 100 қызметкерді жұмысқа тартқысы келеді. ZF Friedrichshafen де жұмысшыларды қорғаныс зауыттарына көшіруді қарастыруда. Renk танк қораптарын шығаратын компания — Volkswagen-ге тиесілі — автосектордағы қуатты кеңейту мүмкіндігін зерттеп жатыр.
Rheinmetall-дің еншілес компаниясы Nitrochemie Aschau соңғы үш жылда өндірістік қуатын 60%-ға арттырды, тағы 40%-ға дейін өсіру жоспарланып отыр. Компания өндірісті тәулік бойы жүргізу үшін автожәне химия салаларынан 300 қызметкерді жұмысқа алды.
Ал француз-неміс KNDS компаниясы ақпанда Германияның шығысындағы вагон зауытын сатып алып, онда Leopard 2 танкілері мен Puma жаяу әскер машиналарына бөлшек шығаруды көздеп отыр. KNDS 700 қызметкердің жартысын қалдырмақ.
Техникалық мамандар азаматтықтан әскери секторға оңай ауыса алады, дейді Heinrich & Coll кадр агенттігінің директоры Ева Брюкнер Deutsche Welle-ге. Мысалы, VW-де жұмыс істеген құрастырушы дәл осы қызметті қорғаныс зауытында да орындай алады. Инженерге қайта оқыту қажет болады. Сатып алушылар мен жеткізу бөлімінің мамандарына бейімделу қиынырақ. «Автоөнеркәсіптегі жеткізушілерге бұйрық беруге үйренген сатып алушы үшін қорғаныс секторы қиын орта болады», — дейді Брюкнер.
