Мемомания қайта оралды. Жеке трейдерлер нарықты қалай шайқалтты

АҚШ-тың қор нарығында төрт жыл бұрынғы мем-акциялармен байланысты эйфория қайта жанданды. 2021 жылы ең танымалдары бейнеойын дүкендері желісі GameStop пен кинотеатрлар желісі AMC Entertainment акциялары болды. Олардың бағасын бөлшек трейдерлер әлеуметтік желілерде келісіп, бірнеше есеге көтеріп жіберген еді. Бұл кезде хедж-қорлар миллиардтаған доллар шығынға ұшырады. Алайда бұл 2022 жылғы нарықтық күйреудің алдындағы кіріспесі ғана болатын. Қазір мемомания тура сондай қауіп туғызып отыр.

Құмарлықтың қайтып келуі

Соңғы бірнеше аптада кейбір компаниялардың акциялары ешқандай негізсіз ондаған, тіпті жүздеген пайызға өсті. Ең айқын мысал – тұрғын үйді жылдам қайта сату платформасы Opendoor Technologies. 2021 жылы пайыздық мөлшерлемелер нөлге тең болып, пандемия салдарынан адамдар карантинде отырған шақта, жылжымайтын мүлік бағасы қарқынды өскен еді. Сол кезде Opendoor акциясы ең жоғары деңгейде $35,88 болған. Алайда биыл маусымда олар 50 центтен сәл ғана жоғары саудаланды. Ал шілденің ортасында бір апта ішінде $3,21-ге дейін көтерілді.

Бұл өсімді интернет-форумдарда біріге әрекет етуге шақырған бөлшек трейдерлер қамтамасыз етті. The Wall Street Journal басылымы SkipTradeless деген Х (бұрынғы Twitter) қолданушысының жазбасын келтіреді: «$OPEN-ге GameStop атмосферасы жайылған. Біз $82-ге дейін тоқтамаймыз». (Орфографиясы мен пунктуациясы сақталған.)

Тағы бір Hot-Ticket9440 деген қолданушы Reddit форумында бірқатар жылдан бері табысы төмендеп келе жатқан Kohl’s бөлшек сауда желісі жайлы былай деп жазды: «Кеттік!! Шорттарға соққы бер, әр құлдыраудан сатып ал. Күш – бірлікте».

Соңғы кезде шамамен $10 деңгейінде болған Kohl’s акциясы 22 шілдеде $17,4-ке дейін секіріп, күнді 37,6% өсіммен $14,34 деңгейінде аяқтады. Содан бері бағасы $12–$14 аралығында құбылып, кейде бір күнде 10%-ға дейін өзгеріп отыр.

Мем-акциялар деп әлеуметтік желілерде трейдерлердің қолдауы арқасында күрт көтерілген, танымал картинкалар мен тіркестермен ілесіп жүретін акцияларды атайды. Қазіргі жағдай 2021 жылдағы оқиғаларды еске салады. Бұл құбылыс алғаш пандемия кезінде танымал болды. Қор нарығы алғашқы құлдыраудан кейін ФРЖ тарапынан нөлдік мөлшерлеме арқылы, ал үкімет тарапынан бизнес пен тұтынушыларға тікелей қолдау беру арқылы көтерілді.

Әлеуметтік желі қолданушылары хедж-қорлар қысқартуға (шортқа) ойнайтын акцияларды сатып ала бастайды – яғни қорлар акцияны қарызға алып, бағасы құлаған соң қайта сатып алуды көздейді. Ал бөлшек инвесторлардың бірігіп сатып алуы бағаны күрт көтеріп, хедж-қорларды шығынды тоқтату үшін акцияларды сатып алуға мәжбүрлейді. Бұл бағаның одан әрі өсуіне алып келеді.

2021 жылдың қаңтарында GameStop-ты шортқа ойнаған Melvin Capital қоры $12 млрд активінің $6,8 млрд-ын жоғалтып, бір жылдан соң жабылды.

«Әр түрлі түкке тұрғысыз нәрселер»

Қазіргі уақытта Interactive Brokers компаниясының бас стратегі Стив Сосник «әр түрлі түкке тұрғысыз нәрселерді сатып алу» үрдісінің байқалып жатқанын айтады. Оның айтуынша Трамптың «жауапты» импорттық тарифтері туралы мәлімдемесінен кейін құлдыраған қор нарығы сәуірден бастап қайта жанданды. Бұл жандану ірі компаниялардың акциялары мен индекс қорларын сатып алған жеке инвесторлар арқасында орын алды. Нәтижесінде, индекстер тарихи максимумдарға жетіп, маусымның соңында жаңа рекордтар орнатты. «Бұл көпшілікті тәуекелі жоғары инвестицияларға итермеледі», – дейді Сосник.

Шілде айында нарықтың өсімі жалғасын тапты – бұл экономиканың тұрақты болуына, тарифтердің инфляцияға әсер етпеуіне және компаниялардың жақсы табысына байланысты болды. SpotGamma дериватив нарығының деректерін жинайтын платформаның негізін қалаушы Брент Кочуба: «Біз бұл толыққанды мемоманияға айналды деп айта аламыз», – дейді.

Мәселен, GoPro акциясы 21–23 шілде аралығында ешқандай негізсіз 75%-ға өсіп, $0,9-дан $1,54-ке дейін жетті. Krispy Kreme кофехана және пончик желісінің акциясы – 32%-ға өсіп, $4,32-ге жетті.

Тек 10 күн ішінде қатты аккумуляторлар әзірлеп жатқан QuantumScape акциясы 100%-дан астам өсті. WSJ бұл өсімге Tesla компаниясымен ықтимал серіктестік жайлы әлеуметтік желідегі қауесеттер себеп болды деп жазады.

Fuller Treacy Money инвестициялық бюллетенінің шығарушысы Йон Триси мұны жеке трейдерлердің тән әдісі дейді. Олар шортқа көп салынған компанияларға шабуыл жасайды. Триси есебінше, QuantumScape акцияларының 38,4%-ы, Krispy Kreme — 30%-ы, ал өсімі 21 шілдеде 30%-ға жеткен ет баламаларын өндіруші Beyond Meat — 39,3%-ы шортқа ойнап жатқан инвесторлардың қолында.

Тағы бір белгі — танымалдылық. «Шорт-позициясы көп биотехнологиялық компаниялар да бар, бірақ олар мем-акцияға айналмайды, себебі оларды ешкім танымайды», – дейді Триси.

Қазір АҚШ акция нарығында жеке инвесторлардың үлесі айтарлықтай артты. 2010-жылдардың соңынан бастап мобильді қосымшалар, комиссияның жойылуы және пандемия жеке трейдингті кеңейтті. Қазір жеке трейдерлер сауда айналымының 20,5%-ын, ал бағасы $5-тен төмен акциялар сегментінің 26%-ын қамтиды (Jefferies деректері бойынша).

21 шілдеде Opendoor-дың 1,9 млрд акциясы саудаланды – бұл сол күнгі АҚШ акция нарығының жалпы айналымының 10%-ына тең. Ал оның опциондары бойынша 3,4 млн-нан астам келісім жасалды – бұл 2021 жылғы GameStop рекордынан да көп, деп жазады Bloomberg.

Бұл көрсеткіш Nvidia акцияларына жасалған опциондардан да көп, дейді WSJ CBOE Global Markets дерегіне сүйеніп. Бұл ретте, Opendoor нарықтық капитализациясы шамамен $2 млрд, ал Nvidia – $4 трлн. QuantData опцион платформасының негізін қалаушы Эндрю Хизингер: «Бұл ақылға сыймайды. Бұл қозғалыс нақты көрсеткіштерге емес, таза алыпсатарлыққа негізделген», – дейді.

Көпшілікпен бірге бол

Мем-акциямен ойнау – әлсіздерге арналмаған. Бағалар бірнеше күн, тіпті бір күн ішінде ондаған пайызға өзгеруі мүмкін. Мысалы, 23 шілдеде Krispy Kreme акциясы сауда ашылғанда 39%-ға көтеріліп, бірақ күн соңында тек 4,6% өсіммен жабылды. Ал бір күн бұрын Opendoor акциясы 10%-ға арзандады.

Керісінше, бұл ойын ештеңені уайымдамайтындар үшін таптырмас мүмкіндік те болуы мүмкін. 2021 жылы бөлшек трейдерлер арасында осындай көңіл-күй болған еді. Үкіметтің төлемдерімен үйде отырған халық қор нарығын ермекке айналдырған.

Қазір жағдай басқаша. Еңбек нарығы белсенді, экономика мықты, қор нарығы рекордтан рекордқа өтіп жатыр, ал басқа тәуекелі жоғары нарықтарда да эйфория басым. Мысалы, биткойн бір жылға жетпей екі есеге қымбаттап, $120 000 деңгейінде тұр.

Franklin Templeton Investment Solutions компаниясының инвестициялар жөніндегі директорының орынбасары Макс Гохман Bloomberg-ке берген пікірінде: «Мем-акциялар саласында – көпшілікке ілес, сенетін әлеуметтік желідегі адамдарды бақыла, акцияға кір және жақсы нәтижеге үміттен. Бұл – америкалық тауға шығып, лотерея билетін сатып алумен тең», – дейді.

Мемомания компаниялардың нақты бизнесіне де әсер етуі мүмкін. 2021 жылы GameStop пен AMC Entertainment акцияларының күрт өсуінен кейін қосымша эмиссия өткізіп, қаражат тартты. Бұл қаражатты олар қалыпты жағдайда тарту қиын болар еді. Ал Bed Bath & Beyond, сол кезде мем-акция болған компания, содан бері банкрот болды.

Нәтижесінде, негізгі көрсеткіштер әрдайым эйфорияны жеңеді. 2021 жылдың қаңтарындағы шыңынан бері GameStop акциясы 70%-дан астам, AMC акциясы 2021 жылғы маусымдағы шыңынан бері 99%-ға арзандады.

Дағдарыстың белгісі ме?

Мемомания нарықтың қызып кеткенінің белгісі болуы мүмкін. State Street Investment Management инвестициялық директоры Майкл Эйроун Bloomberg-ке берген сұхбатында: «Жаңа рекордтар инвесторлардың «қалыс қалмайық» деген қорқынышын оятады және жаңа ақшаның келуіне жол ашады. Қор нарығына айтарлықтай көлемде өтімділік құйылып жатыр», – дейді.

FBB Capital Partners аналитикалық директоры Майк Бейли: «Инвесторлар нарықтағы бар дәмді дүниенің бәрін сатып алып жатыр және тәуекелдердің өсуі туралы аса уайымдамайды», – дейді. Оның айтуынша, қазіргі көңіл-күй – Алан Гринспен сипаттаған «иррационалды эйфория» жолы.

Deutsche Bank сарапшыларының айтуынша кейбір параметрлер бойынша қазіргі нарық тіпті 2000 немесе 2008 жылдардағы техно және ипотекалық көпіршіктерден де қызып кеткен.

Маржалық қарыз (инвесторлар акцияларды сатып алу үшін брокерлерден қарызға алатын қаражат) Нью-Йорк қор биржасында екі ай ішінде, 30 маусымға дейін, 18,5%-ға өсті. Бұл — 1999 жылдың соңы мен 2007 жылдың ортасынан бері американдық акцияларға несиеге жасалатын сауданың ең жылдам өсуі.

Одан кейін қор нарығы 2000 жылдың наурызында және 2007 жылдың қазанында шарықтау шегіне жеткен болатын.

Егер импорттық баж салығы күтілгеннен төмен болса немесе ФРЖ ақша-кредит саясатында күтілгеннен де жұмсақ қадамдарға барса эйфория біраз уақытқа жалғасуы мүмкін. Алайда Deutsche Bank атап көрсеткендей, маусым айында брокерлер инвесторлар мен трейдерлерге 1 трлн доллардан астам несие берген.

Бұл — тарихта алғаш рет тіркелген меже. Сонымен қатар, несие мөлшерлемелері 2021 жылғы мемомания кезіндегі нөлге жақын деңгейден әлдеқайда жоғары: қазір — 4,25–4,5%. Бұл дегеніміз — инвесторлар маржалық қарызды өтеу үшін көбірек шығындалады. Егер акция бағалары өсуін тоқтатса, олар бұл шығындарды жаба алмай, қарыз жүктемесінен құтылу үшін акцияларын сата бастауы мүмкін.

Deutsche Bank-тің пайымынша маржалық қарыз деңгейі — нарықтық эйфория шектен шығып, бақылаудан тыс қалатын кезеңге жақындап қалды.

Нарық 2000, 2008 немесе 2022 жылдардағыдай күйреуге ұшырамаса да, түзілуі мүмкін түзетулер айтарлықтай ауыр болуы ықтимал. 2021 жылғы мемомания 2022 жылы орын алған нарықтық құлдыраудың белгісі болды: S&P 500 — 19%, ал Nasdaq Composite — 33% жоғалтты.