«Мұнай нарығындағы ең ірі бұзылыс»: Халықаралық энергетика агенттігі жаһандық сұраныстың өсу болжамын 25%-ға төмендетті

Халықаралық энергетика агенттігінің (IEA) есебіне сілтеме жасаған Bloomberg жазуынша, Иранмен соғыс жаһандық мұнай нарығында бұрын-соңды болмаған толқу тудырып, жаһандық мұнай жеткізілімінің 7,5%-ына және экспорттың одан да үлкен бөлігіне әсер етті.

12 наурызда бейсенбі күні жарияланған агенттіктің ай сайынғы есебіне сәйкес, Таяу Шығыстағы соғыс жаһандық мұнай нарығының тарихындағы ең ірі үзіліске әкеліп жатыр.

Халықаралық энергетика агенттігінің мәліметі бойынша, Ирандағы соғыс наурыз айында күн сайын 8 миллион баррельге дейін жаһандық мұнай жеткізілімін азайтады. Энергетика агенттігінің өкілдерінің айтуынша, мұнай бағасының өсуі, рейстердің тоқтатылуы және экономикалық белгісіздік те сұранысты бәсеңдетуде. Осы жағдайға байланысты Халықаралық энергетика агенттігі биылғы жылға әлемдік мұнай тұтыну өсіміне қатысты болжамын шамамен 25%-ға төмендетіп, тәулігіне 640 000 баррельге дейін түсірді. Bloomberg мәліметі бойынша, бұл 2026 жылға арналған мұнайға сұраныс өсімі жөніндегі Халықаралық энергетика агенттігінің ең төменгі болжамы. Өткен жылдың сәуір айында энергетика агенттігі тұтыну өсімін шамамен тәулігіне 690 000 баррель деп бағалаған.

Бұрынғы күні Халықаралық энергетика агенттігінің мүше елдері нарықты тұрақтандыру мақсатында стратегиялық қорлардан рекордтық 400 миллион баррель мұнай шығаруға келісті. Bloomberg жазуынша, нарыққа жеткізудің нақты уақыты мен қарқыны әлі анықталмаған. Осы көлемнің 172 миллион баррелі АҚШ-тың стратегиялық мұнай қорынан жіберіледі, бірақ бұл көлемді толықтай босатуға шамамен 120 күн қажет, деп атап өтті Халықаралық энергетика агенттігі.

Орта Шығыстағы қақтығыс басталғаннан кейін ондаған танкерлер Иран жағалауындағы тар су жолы – Ормуз бұғазында – тұрып қалды, ол арқылы әлемдік теңіз мұнай тасымалдарының шамамен 25%-ы өтеді. ЕЭА бағалауы бойынша, өткен жылы бұл бұғаз арқылы тәулігіне шамамен 20 миллион баррель мұнай мен мұнай өнімдерін тасымалдаған көліктік ағын Орта Шығыстағы қақтығыс күшейгеннен бері 90%-дан астамға азайғаны хабарда айтылады.

— Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері экспорттың бір бөлігін балама бағыттарға бағыттай алса да, Хормуз бұғазының іс жүзінде жабылуы Парсы шығанағы өндірушілерін тәулігіне шамамен 10 миллион баррельге өндірісті бірлесіп қысқартуға мәжбүр етті, деп хабарлайды Халықаралық энергетика агенттігі. Алайда, Халықаралық энергетика агенттігінің мәліметінше, Таяу Шығыстағы өндіріс көлемінің төмендеуі Мұнайды экспорттаушы елдер ұйымы (ОПЕК) мен оның серіктестерінен тыс өндірістің өсуі және OPEC+ альянсының мүшелері Қазақстан мен Ресейдің өндірісін арттыруы арқылы ішінара өтеледі.

Мұнай жеткізілімінің күрт төмендеуі 2026 жылға арналған Халықаралық энергетика агенттігінің жаһандық мұнай артықшылығы жөніндегі болжамын үштен бірден астамға азайтып, шамамен тәулігіне 2,4 миллион баррельге дейін төмендетті.

— Есепке сәйкес, Ормуз бұғазының жабылуы Таяу Шығыс аймағындағы тәулігіне шамамен 4 миллион баррель өңдеу қуатына да қауіп төндіреді. Шикізаттың шектеулі қорлары басқа аймақтарға тапшылықты өтеуді қиындатып, нарыққа дизель отыны мен ұшақ отынын жеткізуде қосымша тәуекелдер тудырады.

Халықаралық энергетика агенттігінің резервінен рекордтық 400 миллион баррель мұнай бөлу туралы шешімі нарықты тек жартылай ғана тыныштандыра алады, деп хабарлайды Bloomberg Intelligence ескертпесінде. «Халықаралық энергетика агенттігінің резервтерінен рекордтық 400 миллион баррель мұнай бөлу уақыт ұтып алуға мүмкіндік береді, бірақ тәулігіне 4 миллион баррель қарқынымен ол 100 күнде таусылуы мүмкін», – деп ескертті BI талдаушылары Салих Йилмаз бен Уилл Хейерс. Олардың бағалауы бойынша нарықтарға ұзақ мерзімді жеңілдік әлі де Ормуз бұғазы арқылы тасымалдауды қайта жандандыруға байланысты.

Иран дағдарысы басталар алдында Халықаралық энергетика агенттігі биыл нарықта рекордтық мұнай артықшылығы болатынын болжады: АҚШ, Канада, Гайана және Бразилиядағы өндіріс өсімі жаһандық тұтынудың өсімінен асып түсетіні күтілді.

Баспа шыққан кезде Brent маркалы шикі мұнай 4,9%-ға өсіп, барреліне 96,5 АҚШ долларына жетті. АҚШ-тың WTI маркалы шикі мұнайы 4,7%-ға өсіп, барреліне 91,4 АҚШ долларына жетті.