Сауда соғысының салдары: АҚШ-пен текетірес Қытайға қалай әсер етеді?
2 сәуірде АҚШ президенті Дональд Трамп бүкіл әлемге айна тарифтер енгізетінін жариялады. Жаңа ережелерге сәйкес, Қытайдан келетін тауарларға бұрынғы 20%-дық баж салығынан бөлек, қосымша 34% тариф енгізіледі. Сонымен қатар, АҚШ de minimis ережесін жойды — осыған дейін Қытай мен Гонконгтан құны $800-ге дейінгі тауарлар елге бажсыз кіргізілетін. Енді 2 мамырдан бастап ондай тауарларға 30% немесе бір бірлікке $25 баж салынады, ал 1 маусымнан бастап — $50.
Қытай бұл әрекетке қарсы жауап беретінін мәлімдеді. Елдің мемлекеттік БАҚ-тары америкалық тарифтерді «өзін-өзі күйрететін қорқыту» деп атады, деп жазды New York Times. ҚХР Сауда министрлігі АҚШ енгізген жаңа тарифтер «субъективті және біржақты бағалауға» негізделгенін айтты.
Жаңа тарифтер Қытай экономикасына қалай әсер етеді? Міне, Commerzbank және Bloomberg Economics экономистері не жазады:
— АҚШ тарифтері Қытайға бірнеше бағыт бойынша соққы береді, америкалық нарықта қытайлық тауарларға деген сұранысты төмендетіп, жаһандық экономикаға зиян тигізеді, деп жазады Bloomberg Economics сарапшылары. Олар басқа сауда серіктестерінің де АҚШ-қа қарсы қатаң шаралар қабылдауы мүмкін екенін айтады, бұл жаһандық сұранысты одан әрі әлсіретеді.
— Қытайдың ЖІӨ-сі 2%-дан да көпке қысқаруы мүмкін, ал тарифтердің көтерілуі ел экономикасына елеулі әсер етеді, деп ескертеді Commerzbank сарапшылары. Олар Қытайдың АҚШ-қа тікелей экспорты өткен жылмен салыстырғанда 80%-дан астамға азаюы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
— Таза экспорт Қытай ЖІӨ-сінің шамамен 2%-ын ғана құрайды. Бірақ қытайлық тауарларға сыртқы сұраныстың күрт төмендеуі көптеген компанияларға соққы болып, жұмыссыздықты арттырады. Бұл өз кезегінде ішкі сұранысты да әлсіретеді, деп ескертеді Bloomberg Economics. Ішкі сұраныстың әлсіздігі – Қытай экономикасының басты мәселелерінің бірі.
— Қытайға салынатын тарифтер іс жүзінде ресми деңгейден әлдеқайда жоғары болады, деп көрсетілген Bloomberg Economics материалында. Орташа мөлшерлеме қазіргі 32,8%-дан 66,8%-ға дейін өседі, бұл қытайлық экспортқа айтарлықтай әсер етеді. Егер de minimis ережесінің жойылуын ескерсек (мұндай сәлемдемелердің жалпы құны $33,5 млрд, яғни 2023 жылғы Қытайдан АҚШ-қа экспорттың 8%-ы), орташа тариф тағы 2,4 пайыздық пунктке өсіп, шамамен 69,2%-ды құрайды. Бұған дейін Bloomberg Economics Трамп жариялаған 60%-дық тариф Қытайдан АҚШ-қа экспортты 80%-ға қысқартады деп есептеген — бұл Қытай ЖІӨ-сінің 2,3%-ына тең.
— Қытай билігі ішкі сұранысты қолдау шараларын қабылдауы мүмкін. Бірақ 2025 жылға жоспарланған бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 8%-ын құрайды, деп жазады Bloomberg Economics. Ал Fitch Ratings наурыз айының басында бюджет тапшылығы 2025 жылы 8,8%-ға дейін өсіп, 2024 жылғы 6,5%-бен салыстырғанда ұлғаятынын хабарлады. Сонымен қатар, Қытай үкіметі 2025 жылға арналған бюджет тапшылығының мақсатты көрсеткішін 4%-ға дейін көтерді (былтырғы көрсеткіш — 3%).
— Тарифтер енгізілгеннен кейін Қытайдың 10 жылдық мемлекеттік облигацияларының табыстылығы 6 базистік пунктке төмендеп, 1,73%-ды құрады. Инвесторлар Қытай экономикасын айтарлықтай қиындықтар күтіп тұрғанын болжайды. Bloomberg Economics сарапшылары Қытай Халық банкі ақша-кредит саясатын жұмсартуы мүмкін деп санайды. Олар сәуірде банктер үшін міндетті резерв нормасын, ал мамырда — 7 күндік кері РЕПО мөлшерлемесін төмендетеді деп болжайды.
— Қытай АҚШ нарығындағы орнын қалай толтырады? Ел, бәлкім, басқа елдермен экономикалық байланыстарын күшейтуге тырысады — кедендік тарифтерді төмендету, тарифтік емес кедергілерді азайту және бірлескен кәсіпорындар құру арқылы, деп жазады Commerzbank.
— Қытай компанияларына тауарларын үшінші елдер арқылы АҚШ-қа жеткізу қымбатқа түседі, деп есептейді Commerzbank сарапшылары. Мысалы, қытайлық экспортты Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы бағыттау оңай емес — себебі АҚШ бұл елдерге де тариф енгізген. Мәселен, Вьетнам үшін тариф мөлшерлемесі 46%.
— АҚШ бұл жолы барлық елдерге баж салығын енгізіп отырғандықтан, бұл жаһандық сауда көлемінің төмендеуіне және Қытайдың нарықтағы позициясының әлсіреуіне әкеледі. Commerzbank пікірінше, бұл жолы теріс әсер Трамптың алғашқы президенттік мерзіміндегі жағдаймен салыстырғанда едәуір жоғары болады — ол кезде тарифтердің тиімді мөлшерлемесі небәрі 11%-ға дейін өскен еді.
