Шынайы музыкадай: жасанды интеллект чарттарды жаулап жатыр
The Velvet Sundown тобы кенеттен танымал болып шыға келді, мақала жазылып жатқан сәтте олардың шамамен бір миллион тұрақты тыңдарманы бар, ал кейбір әндері Spotify платформасында 2 млн-нан астам тыңдалым жинаған. Олар инди мен поп-роктың қоспасын орындайды, «концерттегі» суретте – сахнада шабыттана ән салып тұрған 70-жылдардағы классикалық рок-музыканттардың бейнесіндегі төрт орындаушы. Жалғыз ғана ерекшелік – музыканың да, топтың фотосуреттерінің де бәрін ЖИ жасаған. ЖИ-тректер, орындаушылар мен қосымшалар музыкалық индустрияның ландшафтына қалай әсер етіп жатыр, бұл лейблдер мен әртістер үшін қандай қауіп төндіреді және олар осыдан қалай табыс таба алады?
«A-pop — мәдени революцияның жаңа сатысы»
The Velvet Sundown мысалы БАҚ-та үлкен дүрбелең туғызды, бұл топ жайлы The Guardian, CNBC және британдық The Standard жазды. Шуға қосымша себеп болған тағы бір жайт – шілде айының басында Rolling Stone журналына өзін жоқ топтың баспасөз хатшысымын деп таныстырған Эндрю Фрелонның сұхбаты. Алайда, топтың ресми аккаунты X әлеуметтік желісінде Фрелонмен байланысты жоққа шығарды. «Біз жобамыз тудырған құпияны түсінеміз және оны сейілту үшін мұнда отырған жоқпыз», – деп Spotify-дағы топтың аккаунтынан басылымға пікір берілген. Мұндай мистификация жаңа құбылысқа деген жұртшылық қызығушылығын одан сайын күшейтті.
Қазір топтың Spotify аккаунтындағы «Биография» бөлімінде бұлыңғырлау сипаттама тұр: «Бұл – адамның шығармашылық жетекшілігімен жасалған синтетикалық музыка жобасы, ал композициялар, дауыс және визуализация жасанды интеллект қолдауымен жасалды». «Бұл жай айла емес — бұл айна. Авторлыққа, тұлғалыққа және жасанды интеллект дәуіріндегі музыканың болашағына шақыру тастайтын жалғасып жатқан көркемдік провокация», – деп жазылған бөлімде.
Группа шын мәнінде жоқ болса да, бұл оның ақша табуына кедергі емес. ChartMasters стримингтік роялти калькуляторының бағалауы бойынша, The Velvet Sundown әні барлық платформаларда 30 күнде шамамен 34 235 доллар табыс әкелген.
Алайда The Velvet Sundown тарихы — мұндай алғашқы жағдай емес.
Music Business Worldwide басылымының шолушысы Тим Ингам Spotify-дан миллионнан астам айлық тыңдарманы бар «дарк-кантри» стиліндегі Aventhis тобын да тапқан, ал алгоритмдер оған басқа да осындай орындаушыларды көрсете бастаған. «The Devil Inside — шамамен 700 мың тыңдарманы бар “топ”. Aventhis сияқты, олар да Spotify-дан “расталған”, ал ең танымал тректері Bones In The River бүгінгі күнге дейін 1,6 млн тыңдалым жинады», – деп жазды ол.
ЖИ жасаған тректер қазірдің өзінде еуропалық чарттарға еніп, TikTok трендтеріне шыққан. Әлемге танымал продюсер Тимбалэнд жуырда Stage Zero атты жобасын іске қосты, ол музыка мен әртістерді жасау үшін ЖИ қолданады, алғашқысы — TaTa.
Тимбалэнд жаңа жанрды A-pop деп атайды, мұндағы «А» — AI, яғни жасанды интеллект. «Ол аватар емес. Ол ойдан шығарылған кейіпкер де емес. TaTa — жасанды интеллект көмегімен жасалған тірі, үйренетін, автономды музыкалық орындаушы. TaTa — әлдеқайда үлкен нәрсенің бастауы. Ол жаңа буын әртістерінің алғашқыларының бірі. A-pop — мәдени революцияның келесі сатысы, ал TaTa — оның алғашқы иконасы», – деп Тимбалэндтің сөзін Music Business Worldwide келтіреді.
«Егер басқа продюсерлер де мұны қолға алса... бұл біз қазір болжап біле алмайтын мүлде жаңа музыкалық индустрия моделін қалыптастырады», – дейді CNBC-ге Херрон өнер және дизайн мектебінің музыкалық технологиялар кафедрасының доценті Джейсон Паламара.
Сонымен қатар ЖИ жасаған тректердің саны экспоненциалды өсіп жатыр. Қаңтарда француздың Deezer музыкалық сервисі ЖИ негізіндегі музыка анықтау құралын енгізді, сәуірде ол платформаға жүктелетін барлық тректердің шамамен 18%-ы толығымен жасанды интеллектпен жасалғанын хабарлады. Spotify мұндай деректерді ашпайды.
Дегенмен, ЖИ жасаған тректер арнайы белгіленбейді (сирек жағдайларды қоспағанда) және жыл өткен сайын оларды адам жасаған шығармалардан ажырату қиындай түсуде. Біздің көз алдымызда музыкалық индустрияның жаңа бейнесі — жаңа ойыншылармен және әлі де анықталуы тиіс ережелермен қалыптасып келеді.
ЖИ-музыка — көпшілікке
Қазір әркім музыкалық ЖИ-продюсер де, музыкант та бола алады. Қысқа промт негізінде өз хитыңызды жасау үшін бар болғаны бірнеше минут жеткілікті, ал ең қарапайым композицияларды тегін құрастыруға мүмкіндік бар.
Айына $8 немесе $24 тұратын жазылым арқылы Suno мен Udio сервистерінде қосымша ақылы функцияларға қол жеткізуге болады — мысалы, бір уақытта төрт жобаны қатар жасау. Сондай-ақ өз мәтініңізді немесе жартылай дайын тректі жүктеп, олармен қосымшада жұмыс істеу немесе сессиондық ЖИ-музыканттардан бэнд құру мүмкіндігі бар.
«Керемет жетілікке» кіретін компаниялар да ЖИ-музыка дамуына сырт қалмай, оны генерациялауға арналған қосымшалар мен құралдар шығара бастады. Meta — JASCO, AudioCraft және MusicGen, Google — MusicLM, Lyria мен Music AI Sandbox, ал Apple 2024 жылдың көктемінде музыка жасауға арналған Logic Pro бағдарламасына ЖИ-шешімдерін енгізді. Microsoft болса Suno-ға бәс тігіп, оны Microsoft Copilot құрамына плагин ретінде қосты.
The Velvet Sundown, TaTa, The Devil Inside және Aventhis тректері дәл осы Suno қосымшасы арқылы жасалған. CNBC-ге берген сұхбатында Джейсон Паламара Suno мен Udio-ны қазіргі ЖИ-музыка генераторларының «алтын стандарты» деп атады. Олардан қолданушыға ешқандай арнайы білім талап етілмейді және бір ғана промт негізінде бірнеше секундта трек шығара алады.
Suno 2023 жылдың 20 желтоқсанынан бастап кең қолжетімді болды, ол кезде веб-қосымша іске қосылып, Microsoft-пен серіктестік орнатылғаны компания сайтында көрсетілген.
Suno негізін Майкл Шульман, Георг Куско, Мартин Камачо және Кинан Фрейберг қалады. Олардың барлығы өз компанияларын Массачусетс штатының Кембриджінде ашпас бұрын жасанды интеллект саласындағы Kensho стартапында жұмыс істеген. Clay деректеріне сәйкес, компания екінші инвестициялық раундта $125 млн жинап, $500 млн болып бағаланған. Crunchbase негізгі инвестор ретінде Lightspeed Venture Partners-ті көрсетеді.
2024 жылғы ақпанда Amazon жасанды интеллектке негізделген Alexa дауыстық көмекшісінің жаңа нұсқасын таныстырды, ал Alexa+ келесі буын мүмкіндіктерінің ішінде Suno-мен интеграция бар. Шілдеде Suno Atlantic Records-тың бұрынғы бас директоры Пол Синклерді бас музыкалық директор етіп тағайындағаны белгілі болды. Ол ЖИ-құралдарды ән жазу процесіне енгізуді үйлестіреді.
Көп шу туғызған екінші қосымша — Udio. Оның негізін Ярослав Ганин мен Дэвид Фэннин Дин қалады. Өткен жылы Udio Andreessen Horowitz қоса алғандағы бірқатар инвесторлардан $10 млн инвестиция алғанын Bloomberg жазды.
Udio-ның посевтік раундына технология мен музыка саласындағы белгілі инвесторлар қатысты. Олардың қатарында Instagram-ның теңқұрушысы Майк Кригер, Google DeepMind жетекшісі Ориоль Виньялс, музыканттар will.i.am және Common, продюсер Кевин Уолл және UnitedMasters музыканы тарату платформасы бар. Жұмыс схемасы да, жазылым бағасы да дәл сондай.
Жаңа нарық, жаңа ережелер
Музыкалық салаға ЖИ енгізілуі біреулерге табыс әкелсе, басқаларға шығын әкелуде.
CISAC компаниясының 2024 жылғы есебіне сәйкес, алдағы бес жылда ЖИ-қызмет жеткізушілерінің табысы айтарлықтай өседі, ал контент жасаушылар қазіргі кірістерінің елеулі бөлігін жоғалту қаупіне тап болады. Ән мен аудиовизуалды контент авторлары 2028 жылға қарай табысының төрттен бір бөлігін жоғалтуы мүмкін. Бұл бес жыл ішінде жиынтық шығын €22 млрд болады деген сөз (€10 млрд музыкада және €12 млрд аудиовизуалды секторда).
Әртістер мен жазу студиялары өз еңбектерінің әділ қолданылуы мен жаңа роялти схемаларын енгізу үшін түрлі деңгейде күрес жүргізіп жатыр.
2024 жылғы маусымда британдық музыкалық индустрия өкілдері — Элтон Джоннан бастап Дуа Липаға дейін — әртістердің авторлық материалдарына ірі технологиялық компаниялардың қолжетімділігін жеңілдететін деректерді пайдалану туралы заң жобасына қарсы шықты. Алайда бұл қарсылық нәтиже бермей, заң қабылданды, деп жазады Standart, ал музыканттар осал жағдайда қалды.
Үлкен лицензия ұстаушылардың жағдайы әлдеқайда жақсы.
Өткен жылдың маусымында Sony Music Entertainment, Universal Music құрамына кіретін UMG Recordings және Warner Records Suno мен Udio-ға авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа шағым түсірді. Кейбір ЖИ-әндер модельдер үйренген түпнұсқа тректерге өте ұқсас болған. Америкалық дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы модельдерді оқытуды «елестетуге келмейтін ауқымдағы» әдейі авторлық құқық бұзушылық деп атап, әр шығарма үшін $150 мыңға дейін өтемақы талап етті. Жалпы шығын миллиардтаған доллар болуы мүмкін.
Тоғыз ай өткен соң сол компаниялар келіссөздер үстеліне қайта оралды. Енді олар ЖИ-ді каталогтар бойынша оқытуды жалғастыруға мүмкіндік беретін лицензиялық келісімдерді талқылап жатыр — бірақ бұл жағдайда лейблдер және сайып келгенде әртістердің өздері ақы алады.
The Wall Street Journal жазғандай, дыбыс жазу компаниялары лицензиондық төлемдерді, өткендегі пайдалануға өтемақыны және екі компаниядан миноритарлық акция пакеттерін талап етуде.
Әртістер мен лейблдер қандай сома алатынын анықтау үшін стартаптар әннің қашан және қалай пайдаланылғанын қадағалайтын (YouTube-тың Content ID секілді) сәйкестендіру және атрибуция технологиясын әзірлеуі тиіс. Бұл жағдайда компаниялар мен әртістер өздеріне тиесілі ақыны ала алады.
Сонымен қатар, компаниялар ЖИ-стартаптар шығаратын музыкалық өнімдерді әзірлеу мен жұмыс принциптерін талқылауда белсенді қатысушы болғысы келеді, деп жазады WSJ.
Бұл келіссөздер жай сот дау-дамайын шешу ғана емес. Мұнда ЖИ-ді оқытуға авторлық құқықпен қорғалған музыканы пайдалану ережелерін бекіту мәселесі тұр.
Күрес болашағы зор нарық үшін жүріп жатыр: Grand View Research сарапшылары 2023 жылы ЖИ-музыка нарығын $440 млн деп бағалап, 2030 жылға қарай оның $2,7 млрд-қа дейін өсуі мүмкін екенін болжаған. Жылдық өсім 30% болады. Research and Markets порталы одан да оптимистік: 2024 жылы нарықты $419 млн деп бағалап, 2029 жылы ол $4,3 млрд-қа дейін жетеді деп есептейді.
