Трамп факторы: Венесуэлаға құйылған инвестиция — тікелей Венесуэлаға инвестиция емес
Қазанда Arbat Capital Advisory Services Limited (UK) аналитигі Алексей Голубович пен Arbat Capital басқарушы директоры Александр Орлов инвесторлар үшін Венесуэланың болашағына қатысты өз болжамдарын жариялады. Қолданған әдістері мен басқа нарықтарда өзін дәлелдеген тәсілдері бойынша олардың талдауы сапалы. Алайда «Трамп факторы» мен Латын Америкасы елдерінің экономикалық тарихы болашақ инвесторлар үшін онша оптимистік емес балама болжам жасауға себеп береді.
Капитолий төбесіндегі көрініс
ХІХ ғасырдан бері АҚШ-тың Латын Америкасына қатысты саясаты бір танымал аллегориямен сипатталады: бұл аймақ Вашингтонның «артқы ауласы» ретінде қарастырылады. Бұған нақты себептер бар: АҚШ — Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы ең ірі экономика, әрі осы макроөңірге ең ірі инвестиция құятын ел.
Дегенмен әрбір жаңа президент аймақ елдерімен диалогты өз тәсілімен жүргізді. Революцияға дейінгі Кубаны бақылауға алған әрекеттерден бастап, Панамадағы Норьегеге қолдау көрсетуге, Рейганның есірткіге қарсы соғысына және Трамптың бүгінгі күнгі саясатына дейін — ортақтық аз. Мұны АҚШ-тың «қателік пен тәжірибе» арқылы жүргізетін аймақтық саясаты деп қарастыруға болады: әр әкімшілік жаңа тәсілдер мен құралдарды қолданады. Сондықтан қазіргі Ақ үйдің нақты саясатына назар аудару маңызды.
2025 жылы Трамп қысқа және ортамерзімді бақылау мен реакцияға негізделген саясат жүргізуде. Алдымен талап немесе тезис жариялайды, кейін сол бойынша бірқатар жағдайлық келіссөздер басталады. Кейде бұл Панама каналының тағдырына әсер етсе, кейде бастапқы жоспардың күйреуіне әкеледі — мысалы, Қытайға қарсы бағытталған тарифтердің Франция шарап өндірушілерімен текетіреске айналуы сияқты.
Венесуэлаға қатысты 2025 жылдың ақпанында Трамп Chevron компаниясының жергілікті мұнайды өндіру және сатып алу құқығын қайтарып алды. Инвесторлар үшін мұндай жекелеген шешімдерден гөрі тұтас саясаттың бағыты маңызды. Ал әзірге Трамптың бұл бағытта айқын стратегиясы жоқ.
Керісінше, АҚШ-тың сыртқы саясаты біртіндеп бизнес-жобалар сериясына ұқсап барады. Мәні емес, пішіні бойынша. Трамп «үлкен әрі әдемі» мәмілелер жасауды қалайды, бірақ олардың нақты нәтижелерін анықтап бермейді. Бұл Нью-Йорктегі девелоперлік жобаларға қатты ұқсайды: инвесторлар ескі үйді сатып алып, оның айналасындағы әуе кеңістігіне құқық алып, ауданның құрылыс шектеулерін зерттеп, сүру рұқсатын алғаннан кейін ғана жаңа құрылыстың экономикасын есептей алады.
Шынайы өмірде айырмашылық мынада: құрылыс котлованы мен қақтығысқа түскен мемлекет — тәуекел деңгейі мен талап етілетін әрекеттер жағынан мүлде тең емес дүниелер.
Болашақтағы «көркем» Каракас
Латын Америкасы — саясаттанушылар жиі қолданатын, «бәрі ойдағыдай болмауы мүмкін» деген классикалық мысал. Бір ел экономикалық реформалар жүргізіп, алға шығуы мүмкін (Чили), бірақ бұл көш азаматтардың өмірімен өтеледі. Екіншісі барлығын өз күшімен жасауға тырысып, тұрақты дағдарысқа түседі (Аргентина). Үшіншісі нарықтық әрі демократиялық модельді сақтай отырып, жемқорлық, популизм, кедейлік, ішкі толқулардан қашып құтылмайды (Бразилия).
Голубович пен Орлов талдаған Венесуэлаға бұл модельдердің біразы сәйкес келеді. Экономикаға реанимация қажет: МВФ болжамы бойынша инфляция 2025 жылы 548%, 2026 жылы 629% болады. Саяси жағынан алғанда, егер АҚШ-тың есірткі картелдеріне қарсы соғысы тікелей әскери қақтығысқа ұласса да, оның нәтижесінде демократиялық, проамерикандық күштер билікке келеді деген кепіл жоқ. Әсіресе Трамп Венесуэла оппозициясын ашық қолдаған саясаткер емес екенін ескерсек.
Мұндай жағдайда жергілікті мұнай өндірісінің ерекшеліктерін — ауыр өндіру, мамандар тапшылығы — екінші деңгейдегі фактор деуге болады. Уго Чавеске дейінгі кезеңдегідей, бұл сала ірі халықаралық мұнай компанияларының бизнесі болып қала береді. Оларға инвестиция салу үшін Латын Америкасына тәуелді болудың қажеті жоқ — АҚШ пен Еуропа биржалары жеткілікті. Байланыс, транспорт, туризм секторларында да дәл осындай сценарий болуы ықтимал: әлемнің кез келген аймағында жұмыс істейтін ірі компаниялар келіп, тыныш әрі IPO-сыз жұмысын бастайды.
Венесуэлаға инвестиция кұю, бірақ Венесуэлаға тікелей салмау
Бұл айтылғандардың барлығы Венесуэлаға инвестиция салудың мүлдем қажеті жоқ дегенді білдіре ме? Жоқ. Бірақ әрекет жасау «батырлар әрқашан айналып өтеді» дейтін мысалдағыдай болуы мүмкін. Инвестициялық терезе ашылса да, капиталдың Каракасқа тікелей қайтуы екіталай.
Латын Америкасында жақсы дамыған ішкі инфрақұрылымдық және салалық компаниялар көп — Венесуэланың инфрақұрылымын, телекомын, сервистік мұнай секторын қалпына келтіруге арналған келісімшарттардың басым бөлігі соларға тиесілі болмақ. Аймақта әр салада алпауыттар бар: телекомда América Móvil және Millicom/Tigo, авиасекторда LATAM Airlines Group пен Aeroméxico. Олар Венесуэла тәуекелдерін қабылдап, соған сай пайда алуға дайын болуы мүмкін. Сол компанияларға әлемдегі активтерді басқаратын қорлар да инвестиция құяды.
Сондай-ақ аймақта әрқашан экономикалық локомотив рөлін атқаратын ірі мемлекеттер болады. Венесуэла үшін бұл — АҚШ емес, керісінше Бразилия, Мексика және Уругвай.
Екінші бағыт — кәсіби басқарушылар арқылы пайдалы қазбаларға жанама инвестициялар. Латын Америкасы — әлемдік шикізат пен азық-түлік жеткізушісі. Саяси факторлар бұл нарықтарға әсер етеді, бірақ кофе немесе темір рудасына инвестиция салатын қорлармен жұмыс істеу Каракастың жаңартылған кеңселеріне немесе жергілікті мұнай келісімдеріне тікелей қаржы құюдан әлдеқайда қауіпсіз.
