Венесуэладан кейін: ескі әлемдік тәртіпті қандай одақтар алмастырады?
Ескі әлемдік тәртіпті қайта қалпына келтіру мүмкін емес, және Батыс жаһандық басқару жүйесіндегі өз орнын қайта анықтауы керек, дейді бұрынғы британдық қаржы министрі, Goldman Sachs Asset Management компаниясының бұрынғы басшысы және BRIC (Бразилия, Ресей, Үндістан, Қытай) акронімінің авторы. Джим О'Нилл, Венесуэладағы АҚШ-тың арнайы операциясын талдай отырып.
Венесуэла және Батыстың болашағы
Жақында жарияланған талдау мақаласында Джемма Ченар Дан мен мен Батыс әлемнің қалай дамып жатқанын көруі керек екенін айттық. Бұл әсіресе АҚШ-тың жаңа Ұлттық қауіпсіздік стратегиясына қатысты, ол әлемді АҚШ, Қытай және Ресей басқаратын үш блокқа бөлуді көздейтіндей. 2026 жыл енді ғана басталды, ал Президент Дональд Трамп ескі әлемдік тәртіпті сақтап қалуға әлі де үміт артқандардың бәрінің астынан жерін шайқап тастады. Венесуэла Президенті Николас Мадуроны ұстауға бағытталған түнгі рейд біз жаңа дәуірге енгенімізді растайды.
Трамп өз әкімшілігінің халықаралық құқыққа немесе соғыс ережелеріне қарамастан, «дұрыс» деп санайтын нәрсені істеуге ниетті екенін көрсетті. Бұл Батыстың қалған бөлігі шындықты қабылдап, стандартты дипломатиялық риторика артында жасырынбауға тиіс екенін білдіреді. Американың ескі достары, серіктестері мен одақтастары әлемдік аренада өз ұстанымдарын айқын білдіруі тиіс. Моральдық клишелер енді көмектеспейді. Жаңа экономикалық, геосаяси және дипломатиялық шындықтар апта өткен сайын айқын көріне түсуде.
Еуропа жаһандық басқаруда өз ықпалын неге жоғалтты
Осы жылы менің алғаш рет BRIC қысқартуын қолданған мақаламның жарияланғанына 25 жыл толуы ерекше назар аударуға тұрарлық — бастапқыда ол Бразилия, Ресей, Үндістан және Қытай елдерін білдіретін. Мен бұған дейін осы елдердің маңызы туралы айтқанда ешқашан инвестицияны меңземегенімді айтып өткенмін. Мен жаңа экономикалық және стратегиялық шындықтарға негізделген әділ, өкілдікке ие және тиімді жаһандық басқару қажеттігі туралы айтып отырдым.
Атап айтқанда, еуроаймақ пен жалғыз валюта пайда болғаннан кейін мен неге Франция, Германия және Италия әлі де ірі жаһандық басқару ұйымдарында бөлек өкілдік етілуі керек деп сұрадым. Әсіресе олар халықаралық маңызы тек өсіп келе жатқан басқа елдердің орнын басып отырған жағдайда.
Жиырма бес жыл бұрын осы еуропалық елдердің салыстырмалы экономикалық ықпалы әлсірейтіні айқын болды. Енді Еуропалық Одақ пен еуро бірнеше онжылдық бойы бар болғандықтан, олардың қандай мақсатты атқарғанын сұрау орынды.
Еуропалықтар өз өнеркәсібін кеңейту, өнімділікті арттыру және тұрмыс деңгейін өсіру үшін қажетті шараларды неге қолданбады?
Әрине, бұл сұрақты Еуропаға қойған кезде, мен Ұлыбританиядан да дәл сондайды талап етемін. Менің елім мен барлық басқа Батыс державалары өздерінің ұзақ мерзімді басымдықтарын шұғыл түрде қайта қарауы тиіс. Трамп әкімшілігінің тәсілі Батыстың қалған бөлігінің өзін-өзі қанағаттандыру сезімін одан әрі айқын көрсетті. Егер қазір болмаса, Батыс елдері өздерінің негізгі қағидаларын қашан қалыптастырады? Сіз шын мәнінде нені бағалайсыз және әлемнің қалған бөлігімен қарым-қатынаста өз құндылықтарыңызға тұрақты түрде қалай адал боласыз?
БРИКС-тен C5-ке
Еуропалықтар даму үстіндегі ірі, халық тығыз елдерге көбірек назар аударуы керек деп дәлелдегенде, мен бұл елдер экономикалық тұрғыдан өскен сайын халықаралық аренада әсерін арттыруды талап ететініне сенімді болдым. Қытай мен Үндістан BRICS туралы мақаламда болжаған экономикалық деңгейге әлдеқашан жетті, ал Бразилия мен Ресей әлі ілесе қоймады. 2008–2009 жылдардан бастап BRICS елдері (2010 жылы Оңтүстік Африка қосылғаннан кейін) жыл сайынғы саммиттерінде, кем дегенде символдық тұрғыдан, біртұтас майдандай көрінеді.
Соңғы кездері БРИКС-ке жаңа мүшелер қосылды: Мысыр, Біріккен Араб Әмірліктері, Эфиопия, Индонезия және Иран. Шекарааралық ынтымақтастықты дамытуға өздері күш салғанына қарамастан, BRICS+ елдері әлі де — және көп жағдайда орынды түрде — жаһандық саясатта көбірек ықпал талап етеді.
Осы контексте Politico мәліметі бойынша Трамп әкімшілігі C5 [Core5 — 5 негізгі держава — Oninvest ескертпесі] құру мүмкіндігін қарастырып жатқаны айтарлықтай. Оған АҚШ, Жапония және BRIC-тің үш мүшесі — Қытай, Үндістан және Ресей кіреді. Бұл Бразилия мен ешбір Еуропа елдері болмаса да, 25 жыл бұрын мен ұсынған жаһандық басқару схемасына өте жақын. Мұндай жоба қиялға айналуы мүмкін, бірақ мұндай есептер Трамп әкімшілігінің кімдерді маңызды деп санайтынын көрсетеді. Трамп идеологиялық одақтастарымен бірлесуді жөн көруі мүмкін, бірақ егер Еуропа экономикалық және технологиялық салада жоғары жетістіктерге қол жеткізсе, оның болашақ C7-ге қосылуы ықтимал.
Таңдау жасау уақыты келді
Оның артықшылығына жазатын жайт, Канаданың премьер-министрі Марк Карни әлемде болып жатқан өзгерістерді түсінетіндей. Ол Қытаймен екіжақты қатынастарды нығайтуға ұмтылып, Канаданың қандай реализм мен құндылықтар үйлесімін қабылдауы керектігін мұқият қарастырып жатыр. Ұлыбритания, өзіне өзі салған Brexit-тен кейінгі травмадан әлі де зардап шегіп жатса да, сол бағытта кішігірім қадамдар жасап келеді.
Ал континенттік Еуропа әлі де не болып жатқанын толық түсінбей отыр. Ол айқын түрде басын құмнан шығарып, амбицияның бір белгісін көрсетуге тым қорқақ. Бірақ егер біз жағдайға салқынқанды қарап, оны соңына дейін жеткізуге саяси ерік-жігер көрсетсек, 25 жылдан кейін не болатынын болжау қиын. BRICS+ туралы жаңа идеялар уақыты келді.
Авторлық құқық: Project Syndicate, 2026.
