Жасанды интеллект және экономикалық өсім: жаңа ЖИ-модельдерге нарықтың реакциясы
2022 жылдың соңынан бері нарықта эйфория орнады. Әрбір жаңа ЖИ-модельдің пайда болуы оптимизм тудырып, жасанды интеллектпен байланысты технологиялық компаниялардың акциялары ондаған, тіпті жүздеген пайызға өсіп келеді. Дегенмен, ақпараттық шу мен инвестор қауымдастықтарындағы қызу пікірталастардан тыс, әлдеқайда объективті көрсеткіш бар – бұл мемлекеттік және корпоративтік облигациялар нарығының мінез-құлқы.
Экономист Денис Елаховский зерттеулерді талдап, мынадай қорытынды жасады: ең ірі ЖИ-модельдер шыққаннан кейін ұзақ мерзімді ставкалар төмендейді. Бұл инвесторлардың экономикалық өсімнің жеделдеуіне емес, керісінше, стагнация мен тәуекелдерге басымдық беретінін меңзейді.
ЖИ-дің құны: акцияларда емес, табыстылықта
Капитал нарығы жасанды интеллекттің болашағына акция бағаларына қарап ойлағандай сенімді емес. MIT зерттеушілері Исайя Эндрюс пен Марьям Фарбуди 2023 және 2024 жылдары OpenAI (GPT-4), Google DeepMind (Gemini), Anthropic (Claude 3), xAI (Grok) және DeepSeek (R1) секілді ірі релиздерден бұрын және кейін АҚШ-тағы ұзақ мерзімді облигациялар табыстылығының өзгерісін зерттеді.
Олардың классикалық event study әдісі арқылы жүргізген талдауы 10, 20 және 30 жылдық қазынашылық облигациялар, корпоративтік бондар және инфляциядан қорғалған облигациялар (TIPS) табыстылығы релиздерден кейін орта есеппен 12–15 базистік пунктке төмендегенін көрсетті. Бұл төмендеу ресми таныстырылымнан 2–3 күн бұрын басталған, мүмкін ақпараттың алдын ала таралуы немесе модельдерге ерте қолжетімділікке байланысты. Әсер шамамен екі апта бойы сақталған.
Табыстылық нені көрсетеді: «машиналардың көтерілісі» әзірге болмайды
Ұзақ мерзімді облигациялар табыстылығы – экономикалық өсім, инфляция және тәуекелдерге қатысты нарық күтілімдерінің индикаторы. Егер нарық өсімнің жеделдеуіне сенсе, табыстылық әдетте өседі. Дағдарыс күтілген жағдайда керісінше төмендейді.
Экзистенциалдық қауіптерде, мысалы, бақылаусыз ЖИ дамуы сияқты, табыстылықтың өсуі де мүмкін. Эндрюс пен Фарбудидің қорытындысы бойынша, ірі инвесторлар ЖИ жақын жылдары экономикалық өрлеу әкеледі деп сенбейді, керісінше, стагнация қаупін көреді. Жақсы жағы – «машиналардың көтерілісі» сияқты шектен шыққан сценарийлер де жоғары ықтималды деп қарастырылмайды.
Неге ЖИ-компаниялардың акциялары өседі, ал табыстылық төмендейді? Себебі акциялар NVIDIA, Microsoft, Google, Amazon, Meta, Palantir және басқа жекелеген компаниялардың табысына реакция береді. Ал облигациялар бүкіл экономиканың өсімі, инфляция, жұмыспен қамту және ЖІӨ бойынша күтілімдерді көрсетеді.
Нарық кейбір ЖИ-компаниялар аса үлкен пайда табады деп есептегенімен, бұл бүкіл экономиканы түбегейлі өзгертеді деп сенбейді. Керісінше, ЖИ жаңа салалар пайда болғанға дейін жұмысшыларды жаппай алмастырып, зиян келтіруі де мүмкін.
Эмпирикалық деректер бұл болжамды қуаттайды. 2023 жылы Science журналында жарияланған зерттеуде ChatGPT-ті кеңсе жұмыстарында пайдалану тапсырмаларды орындау уақытын 40%-ға қысқартып, сапаны 18%-ға арттыратыны көрсетілген. Бұл ЖИ жасаушылар мен инфрақұрылым жеткізушілерінің капитализациясы неге өсіп жатқанын түсіндіреді, бірақ жалпы экономиканың жеделдеуімен тікелей байланыстырмайды.
Қалай табыс табуға және иллюзияға берілмеуге болады?
Зерттеу бірқатар қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Біріншіден, ЖИ енгізілуінен экономиканың жедел өседі деп асыра бағаламау керек. Ұзақ мерзімді ставкалар төмендесе, макроэкономикалық серпіліс жайлы айту ерте.
Екіншіден, ЖИ-мен байланысты инвестициялық мүмкіндіктерді кең нарық индекстерінен емес, чип өндірісі, бұлтты платформалар және модельдер әзірлеу сияқты жекелеген секторлардан іздеген жөн.
Үшіншіден, облигация нарығын елемеу қауіпті – табыстылықтың төмендеуі рецессия күтілімінің белгісі болуы мүмкін, ал мұндай жағдайда ең табысты ЖИ-модельдер де тұрақты өсім дәуіріндегідей пайда әкелмейді.
ЖИ мен доллар және басқа корреляциялар
Зерттеу ЖИ-релиздерінен кейін доллардың сәл әлсірейтінін көрсетті. Бұл – табыстылықтың төмендеуі капиталдың АҚШ-тан кетуіне, ал оның өз кезегінде валюта бағамының төмендеуіне әкелетін заңды нәтиже.
Корпоративтік және мемлекеттік облигациялар арасындағы спрэдтер қысқармаған, бұл ЖИ-ді тәуекелді азайтатын фактор деп қабылдаудың әлі басталмағанын көрсетеді. Инфляциядан қорғалған облигациялар табыстылығы да ЖИ инфляцияны үдетеді деген болжамды қолдамайды, керісінше, әсері дефляциялық болуы мүмкін.
Мақсат көрінеді, бірақ кедергілер де бар
Зерттеудің басты түйіні – технологиялық прогресті экономикалық өрлеумен шатастыруға болмайды. ЖИ салаларды түбегейлі өзгерте алады, бірақ бұл баяу процесс, экономикалық пайданы біркелкі бөлмейді, әрі жұмыс орындарын қысқарту мен әлеуметтік тұрақсыздық сияқты тәуекелдері бар.
Реттеушілер де алаңдаулы: 2025 жылы Англия Банкі трейдерлердің бірдей ЖИ-модельдерді қолдануы нарықтағы күйреу қаупін арттыратынын айтты. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) ЖИ нарық тиімділігін арттырғанымен, оны құбылмалы етіп, тәуекелді бірнеше ірі провайдерлердің қолына шоғырландыратынын ескертті.
Жеке инвесторға не істеу керек?
Негізгі ЖИ оқиғалар алдында ставкалардың өзгерісін бақылау, ЖИ компанияларды макроэкономикадан бөлек бағалау және спрэдтерді қадағалау қажет. Егер олар қысқара бастаса, бұл ЖИ-ді тұрақтылық факторы ретінде қабылдай бастағанын білдіреді.
ЖИ әлемді сөзсіз өзгертеді, бірақ қалай және қаншалықты екені әзірге әлі анық емес. Сондықтан облигация нарығын да назардан тыс қалдырмау керек.
