$300 млрд қарыз және құлдыраған акциялар: Oracle-дың ЖИ-ға жасаған ставкасы қандай?

Oracle — АҚШ-тағы ең ірі бағдарламалық қамту өндірушілерінің және серверлік жабдық жеткізушілерінің бірі — жасанды интеллект жарысына белсенді араласып жатыр, ал бұл инвесторларды алаңдата бастады. Компанияның қарыз жүктемесі өсіп келеді және бір-екі ірі клиенттің айналасында шамадан тыс шоғырлану қаупі бар. Oracle-дың жағдайы ЖИ-дың жалпы тарихының көрінісіне айналды: инвесторлар бастапқыда жасанды интеллектке қатысы бар компаниялардың бағамдарын аспанға шарықтатты, кейін бұл секторда алып «көпіршік» пайда болған жоқ па деп ойлай бастады.

Нарық сенбей отыр

9 қыркүйекте Oracle 2026 қаржы жылының бірінші тоқсанындағы есеп беруінде компьютерлік қуаттарды жеткізуге берілген тапсырыстар көлемі — яғни келісімшарттармен расталған болашақ табыс — 359%-ға өсіп, $455 млрд болғанын мәлімдеді. Бұл өсім ЖИ әзірлеушілерімен жасалған келісімдер есебінен болды. Осы соманың ең үлкен бөлігі — $300 млрд — OpenAI-ден түседі: Oracle компаниясы олармен бес жылдық есептеу қуаттарын жеткізу туралы келісімшартқа қол қойған. Бұл – тарихтағы ең ірі бұлттық келісім.

OpenAI алдындағы міндеттемелерін орындау үшін Oracle АҚШ-та әртүрлі құрылыс кезеңінде тұрған кем дегенде бес дата-орталықты ұзақмерзімді жалға алу туралы келісімдерге қол қойды.

10 қыркүйекте Oracle акциялары 36%-ға өсіп, оның негізін қалаушы және директорлар кеңесінің төрағасы Ларри Эллисонды әлемдегі ең бай адамға айналдырды. Ол тіпті біраз уақыт Tesla басшысы Илон Маскты да басып озды ($386 млрд қарсы $384 млрд — Bloomberg миллиардерлер индексі бойынша).

«Жасанды интеллект Oracle-ды және бүкіл компьютерлік индустрияны түбегейлі өзгертіп жатыр, бірақ жақындап келе жатқан цунамидің ауқымын бәрі түсініп отырған жоқ», — деді Эллисон инвесторларға (Financial Times).

Алайда бәрі бірдей бұл эйфорияны бөліскен жоқ. Jefferies аналитигі Брент Тилл сол кезде газетке Oracle бұл келісімдерден қаншалықты пайда таба алатыны және компания орасан шығынды талап ететін міндеттемелерді толық орындай ала ма — бұлыңғыр екенін айтты. Оның сөзінше, Oracle өз ЖИ-клиенттеріне әлі де: «Біз мұны жасаймыз. Маған сеніңіздер» деген деңгейде ғана уәде беріп отыр.

Эллисон айтқан «цунами» шын мәнінде болды, бірақ ол уәде еткен бағытта емес. Алғашқы эйфориядан кейін нарық «Біз сізге сенбейміз» дегендей күйге түсті — және компания акциялары ралли басталған деңгейден де төмен құлады. Бұл — бұрын-соңды болмаған жағдай, деп жазады The Wall Street Journal.

Oracle биржадағы 40 жылға жуық тарихында акциялары үш рет бір күнде 30%-дан жоғары өскен. Бұрын-соңды акциялар бұндай серпілістен кейін бастапқы деңгейіне ешқашан қайта түспеген еді — Dow Jones Market Data деректері бойынша.

Oracle-дың ЖИ-модельдеріне арналған дата-орталық инфрақұрылымын салу үшін алып қаражат тартуына тура келеді. Компания $18 млрд облигация орналастырды, ал жалпы бонд қарызы $100 млрд-тан асты — бұл инвестициялық рейтингке ие ірі техкомпаниялар арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Бұған қоса, Oracle америкалық банктермен тағы $38 млрд тарту мүмкіндігін талқылап жатыр, деп жазады FT.

Осы қарызға қосылған, алда өсе беретін жалдау төлемдерін есептегенде, Oracle-дың жиынтық қарызы 2028 жылы $300 млрд-қа жақындап, екі еседен асады, деп болжайды Morgan Stanley.

«Нарықтың көзқарасы қазір: «Маған дәлел керек», — дегенге келді», — деді WSJ-ге RBC Capital Markets сарапшысы Риши Джалурия.

Инвесторлар мен сарапшылар Oracle-дың OpenAI-ге шамадан тыс тәуелді екенін атап өтеді. S&P Global болжамынша 2028 жылы Oracle табысының үштен бірі осы клиентке байланысты болмақ.

S&P Global директоры Эндрю Чанг FT-ге:

«Бұл Oracle үшін орасан міндеттемелер және үлкен кредиттік тәуекел. Оның басты клиенті — нақты айтқанда, ең ірі клиенті — венчурлық капитал есебінен қаржыланатын стартап», — деді.

Ал ЖИ арқылы қалай нақты табыс табылатыны әзірге анық емес.

OpenAI-дің өзі де болашақта шығын көп болатынын болжайды: есептеу қуаттарына жұмсалатын шығындар күрт өсетіндіктен, компания алдағы сегіз жылда ІИ-инфрақұрылымына $1,4 трлн салуды жоспарлап отыр. 2028 жылы оның операциялық шығындары $74 млрд-қа дейін өсіп, бұл табысының үштен екісіне жетуі мүмкін, ал бос ақша ағымы 2030 жылы ғана оң болады.

Rothschild & Co Redburn сарапшысы Алекс Хайсл FT-ге:

«Бұл — инвесторлар бұлтты сервистерде жоғары бағалайтын модельден мүлде бөлек бизнес-модель», — деді. Оның пікірінше Oracle-дың ЖИ-компанияларымен (Meta, xAI, Nvidia және басқалармен) келісімдері «табыстың көлемі тұрғысынан әсерлі көрінеді, бірақ олар өте көп капиталды қажет етеді, сондықтан нақты құн қоспайды».

Көпіршік пе, жоқ па?

Шын мәнінде Oracle ЖИ-дың болашағына ставка жасап отыр, бірақ FT-ге пікір білдірген бір шорт-трейдердің сөзінше: «нарық қазір жасанды интеллектке ақша шашудан шаршаған компаниялардан бас тартатынын анық көрсетті».

Соңғы апталарда ЖИ-инфрақұрылымына деген эйфория арқасында өрлеп келген технологиялық гиганттардың акциялары күрт құлдырады. Нарық қатысушылары секторда көпіршік пайда болды деп қауіптене бастады.

Oracle-дың құлдырауы терең болды. WSJ есептеуінше 19 қарашаға қарай тарихи максимумдардан: Broadcom — 8,2%, Nvidia — 9,9%, Microsoft — 10,1%, Amazon — 12,3%, AMD — 15,4%, Meta — 25,3%, ал Oracle — 31,3% төмендеді.

Бұл сату толқыны тоқтамады: 20–21 қарашада Oracle акциялары тағы 11,9% жоғалтты, Nasdaq-100 индексы — 1,63%. 19 қарашада Nvidia тоқсандық табысының өсуі инвесторларды біршама қайран қалдырғанымен, бұл көңіл күй ұзаққа бармады: 20 қарашада сессия басында 4,9% өскен Nvidia акциялары күн соңын 3,15% төмендеумен аяқтады. 21 қарашада да сату жалғасты, бірақ кейін нарық сәл түзеліп, Nasdaq-100 0,77% өсіммен жабылды.

Baird инвестициялық стратегы Росс Мэйфилд WSJ-ге:

«Біз қазір көріп отырған мұндай құлдыраудан кейін қалпына келу үшін уақыт керек — әрі бұл көңіл күй өзгергеннен кейін ғана мүмкін», — деді.

Bank of America-ның 7–13 қараша аралығындағы айлық сауалнамасына қатысқан институционалдық инвесторлардың шамамен жартысы ЖИ-секторда көпіршік бар деп есептейді. 45% басқарушы үшін ЖИ-компанияларындағы көпіршік бағамдарды қатты шайқалтатын ең үлкен тәуекел саналады. 53% болса, көпіршік әлдеқашан пайда болды дейді.

2005 жылдан бері алғаш рет респонденттер компаниялардың шамадан тыс капитал салымдарына алаңдай бастады. BofA мұны «ІІ-секторындағы инвестициялық бумның ауқымы мен қаржыландыруынан туған қорқыныштар» деп түсіндіреді.

Morgan Stanley-дің бағалауынша 2025–2028 жылдары технологиялық компаниялар дата-орталықтарға $2,9 трлн жұмсауы мүмкін, бірақ олардың өз капиталдары бұл соманың тек жартысын ғана жаба алады. Қалған қаржыны қарызға алу керек болады.

Ардагер-инвестор Марк Мобиустың пікірінше шын мәнінде ЖИ-секторда асқыну бар: күтілім мен нақты табыс арасындағы алшақтық тым үлкейіп кетті. Бұл ЖИ-компанияларының акциялары 30–40%-ға түзетілуі мүмкін деген белгi. Дегенмен, ол бұл жағдай ұзақмерзімді ойыншылар үшін жаңа мүмкіндіктер ашатынын айтады.

Ал атақты шортист Карсон Блок (Muddy Waters Capital) ірі технологиялық компанияларға қарсы ставка қоюға батпайды екен: «Егер сіз Nvidia немесе басқа да ірі техкомпанияларды шорттауға тырыссаңыз — бұл бизнесте ұзақ жүре алмайсыз», — деді ол Bloomberg-ке.

Ол мұның себебі ретінде инвесторлар мен биржалық қорлардың бұл акцияларды «ақша түскен сайын кез келген бағамен индекс арқылы сатып алатынын» айтты. Блок қысқа позицияларды ұсақ компаниялар арасынан іздейді:

«ІІ-ге қатысы бармын деп тек кейіп танытатын көптеген компаниялар бар — назар соларға аударылуы керек», — дейді ол.

Fuller Treacy Money баспагері Йон Триси:

«Көпіршік әдетте компаниялар шамадан тыс инвестиция салатын жаңа секторларда пайда болады, сол салынған қуат нақты сұраныстан көп болып кетеді. Бағалардың шамадан тыс көтеріліп кетуі — болашақтағы проблемалардың негізі», - дейді.

Оның пікірінше ЖИ-секторда көпіршік бар-жоғын анықтау үшін екі сұраққа жауап қажет:

«Егер чиптер жеткілікті мерзімде ұзақ жұмыс істеп, табыс шығыннан асып түссе — көпіршік жоқ. Ал егер оларды жиі ауыстыру қажет болып, шығындар өтелмесе — онда бұл көпіршік», — дейді Триси.