Ядролық ренессанс: атом энергетикасына сұраныс артқан кезде қай small-cap өсуде
Көптеген елдер климаттық мақсаттарға жету және энергетикалық қауіпсіздікті нығайту үшін атом энергетикасына бұрын қойылған шектеулерді қайта қарастыруда. Мысалы, АҚШ-та 2025 жылғы мамырда төрт атқарушы жарлыққа қол қойылды, олардың мақсаты — 2050 жылға қарай елдің атом қуатын төрт есе арттыру — 400 ГВт-қа жеткізу. Құжаттар федералдық агенттіктерге артық реттеулік шектеулерді алып тастау, лицензиялау процесін жеделдету, жаңа реакторлар мен уранды байыту қуаттарын орналастыруды міндеттейді. Осылайша, Вашингтон ішкі ядролық отын тізбегін қайта қалпына келтіріп, импортқа тәуелділікті азайтуды көздейді — қазіргі таңда АҚШ байытылған уранның шамамен 20%-ын Ресейден сатып алады.
Атом энергетикасына сұранысты жасанды интеллект жұмысын қамтамасыз ететін дата-орталықтардың энергия тұтынуының күрт өсуі де арттырады. Goldman Sachs Research бағалауынша дата-орталықтардың қуат қажеттілігі 2027 жылға қарай 50%-ға, ал 2030 жылға қарай 165%-ға өседі (2023 жылмен салыстырғанда). Morgan Stanley тамызда болжамын көтеріп, 2050 жылға дейін жаһандық атом қуатының екі есе өсетінін және ядролық саланың құн тізбегіне $2,2 трлн инвестиция салынатынын болжайды. BofA Global Research атап өткендей, дата-орталықтардың жүктемесінің өсуі төмен көміртекті базалық қуат көздеріне, соның ішінде атом энергетикасына деген сұранысты арттырады. Мұндай көздер ЖИ көміртек ізін азайтуға мүмкіндік береді, бірақ оларды интеграциялау үшін электр желісіне елеулі инвестициялар қажет.
Атом энергиясына сұраныстан кімдер пайда көруде (small-cap компаниялар)
Аналитик Алдияр Ануарбеков Oninvest үшін ядролық инфрақұрылым саласындағы 18 small-cap компаниядан тұратын Nuclear Value Chain Equal-Weighted Index теңсалмақты индексін құрды және есептеді — уран өндірісінен (апстрим) бастап, отын технологиялары, байыту процесі және микрореакторларға дейінгі барлық тізбек. Индекстің мақсаты — салада жаңа құн қай жерде құрылатынын және өсу тізбектің қай бөліктеріне қалай бөлінетінін бақылау.
Oninvest есептеуіне сәйкес, 2023 жылы Nuclear Value Chain EW Index 54%-ға өсті, 2024 жылы 2%-ға, ал 2025 жылдың басынан бері 61%-ға артты. Орташа жылдық өсу темпі (CAGR) шамамен 40% болды.
Нарықтық капитализацияға салмақталған Nuclear Value Chain CW Index 2023 жылы 29%-ға өсті, 2024 жылы -4%-ға төмендеді, 2025 жылдың басынан 57%-ға артты, бұл CAGR 27%-ға тең екенін көрсетеді. Екі индекс те шағын капитализациялы компаниялардың динамикасын көрсетсе де, кірістілік айырмашылығы — өсу тез және нарық бойынша кең таралғанын білдіреді, тек бірнеше ірі ойыншыларға ғана байланысты емес.
Инвесторлар қай компанияларға назар аударуы керек
Атом энергетикасына қызығушылықтың қайта оралуы жаңа технологиялық серпіліс үшін үлкен мүмкіндік ашады — жаңа ұрпақ отыннан бастап, жаңартылған байыту циклдарына және Small Modular Reactor (SMR) негізіндегі тарамдалған генерацияға дейін.
Алдияр Ануарбеков үш негізгі ойыншыны бөлді: Lightbridge, Silex Systems, Nano Nuclear Energy. Әр компания ядролық энергетика құн тізбегінде өз орнын алып, саланың қалыптасып келе жатқан құрылымына қатысады.
Lightbridge Corporation
Америкалық Lightbridge Corporation жұмыс істеп тұрған энергетикалық блоктар мен SMR үшін жетілдірілген ядролық отын әзірлеуге маманданған. Lightbridge компаниясының металл уран негізіндегі жоғары байытылған отыны (HALEU) реактордың жылу қуатын едәуір арттыруға мүмкіндік береді.
2025 жылы Lightbridge маңызды жетістікке жетті — Айдахо ұлттық зертханасымен (INL) бірлесіп алғашқы сынақ үлгілерін жасап, сәтті сертификаттаудан өтті — жоспарланған мерзімнен алты ай бұрын.
Егер келесі кезең — реакторда отынды сынау және оның мінез-құлқын бақылау — сәтті өтсе, бұл Lightbridge отынын энергетикалық компаниялардың реакторларында коммерциялық сынақтан өткізуге жол ашады.
2025 жылдың екінші тоқсанында компанияның табысы нөлге тең болды, таза шығын 45,8%-ға өсіп, $3,5 млн болды, зерттеу және әзірлеуге (R&D) жұмсалған қаражат 77,8%-ға өсіп, $1,6 млн-ға жетті. Қаржылық балансындағы қаражат $97,9 млн болды (2025 жылғы 30 маусымға), жыл басынан 140%-дан астам өсті.
Жыл басынан бастап акциялар шамамен 400%-ға көтерілді. Сарапшылар Lightbridge-тің ғылыми-зерттеу кезеңінен технологияны көрсету және енгізу кезеңіне өтуде екенін атап өтті.
Silex Systems
Австралиялық Silex Systems Limited уранды лазермен байыту технологиясын (SILEX, Separation of Isotopes by Laser EXcitation) әзірледі. Silex АҚШ-Австралия бірлескен кәсіпорны Global Laser Enrichment (GLE)-тің 51%-ына ие, қалған 49%-ы Канаданың Cameco компаниясына тиесілі. GLE уранды байыту үшін Paducah Laser Enrichment Facility (PLEF) зауытын құру жобасына қатысады. Жоба лицензия алса, PLEF соңғы 20 жылда АҚШ-та салынған алғашқы осындай зауыт болады.
Silex Systems нарықтық капитализациясы шамамен 2 млрд AUD ($1,3 млрд). 2025 жылдың 30 маусымында аяқталған қаржылық жыл бойынша табысы 5,5%-ға төмендеп, 12,2 млн AUD ($8,1 млн), таза шығыны 87,2%-ға өсіп, 42,56 млн AUD ($28,1 млн) болды. Қолдағы қаражат 80,56 млн AUD ($53,2 млн), қарыз жүктемесі жоқ.
2025 жылдың басынан акциялар шамамен 60%-ға өсті. MarketWatch дерегінше, аналитиктердің бірі — «сатып алу» ұсынысын берді. Cameco SILEX әдісін техникалық-экономикалық негіздемеден кейін 30 ай ішінде GLE үлесінің 26%-ын сатып алу опционын жүзеге асыруы мүмкін. Бұл АҚШ-тағы атом отын тізбегіндегі ірі ойыншының қызығушылығын көрсетеді.
Nano Nuclear Energy
2022 жылы құрылған стартап Nano Nuclear Energy (NNE) портативті микрореакторларды әзірлеуде. Компания 10–15 МВт қуаттағы өз реакторларын жасап, отын өндіріп, модульдерді тасымалдау және пайдалану қызметтерін ұсынатын вертикалды интеграцияланған бизнес құруды жоспарлап отыр. Бас технологиялық директор — Флоран Эде, бұрын АҚШ Энергетика министрлігі үшін инновациялық реактор жобасының басшысы болған.
Кәсіптік сатылым кезеңінде болмағанымен, компания зерттеу және әзірлеуге (R&D) қаражат бөледі. Пилоттық KRONOS микрореакторы Иллинойс университетімен (UIUC) бірлесіп орнатылмақ. BTIG аналитиктері оның 2029 жыл шамасында NRC рұқсатын алған соң іске қосылуын күтуде. Сонымен қатар NNE екінші микрореактор моделін және дайын отын шығаратын LIS Technology бірлескен кәсіпорнын дамытып жатыр. 2025 жылдың қыркүйегінде АҚШ Қорғаныс министрлігінің әскери базада KRONOS микрореакторын орналастыру мүмкіндіктерін зерттеу туралы келісім-шарт алғанын жариялады.
2025 жылдың 30 маусымына дейінгі тоғыз айлық есеп бойынша Nano Nuclear балансындағы қаражат $210,2 млн-ға жетті (өткен жылы $28,5 млн). Операциялық шығын $14,7 млн, инвестициялық шығын $12,9 млн болды. Жыл басынан бастап акциялар 70%-ға өсті. MarketWatch дерегінше, акцияларға Уолл-стрит аналитиктерінен төрт рейтинг бар: үшеуі Buy (сатып алу), біреуі Hold (ұстау).
