Alibaba, JD.com және Meituan Қытайда соғысып жатыр. Инвестор кімге сенім артқаны жөн?
Қыркүйек айы Alibaba акциялары үшін ерекше сәтті болды. Қытайдың электрондық коммерция нарығындағы жетекші компаниялардың бірі саналатын Alibaba-ның Нью-Йорк қор биржасындағы депозитарлық жазбалары ай қорытындысы бойынша 30%-дан астамға өсті. Ал жыл басынан бері компанияның нарықтық құны 123%-дан артық артқан.
Инвесторлар 2025 жылдың 30 маусымында аяқталған тоқсан бойынша жарияланған есепке (29 тамызда шыққан) оң баға берді. Сол күні АҚШ-тағы биржада акция бағасы бірден 13%-ға жуық көтерілді.
Алайда нәтижелерді толықтай оң деп айтуға болмайды. Компанияның табысы күткен деңгейден төмен болып, түзетілген EBITA көрсеткіші жылдық мәнде 14%-ға төмендеген. Дегенмен, инвесторлар есептің ішінен кез келген теріс жаңалықты басып өтетін факторды тапты — ол «жасанды интеллект» және осы бағыттағы қарқынды өсім. Компанияның бұлтты есептеу саласындағы табысы 26%-ға өсті, ал жасанды интеллект өнімдерінен түсетін кіріс қатарынан сегізінші тоқсанда үш таңбалы өсім көрсетіп отыр.
Компания акцияларының өсуіне тағы бір себеп — бас директор Эдди Вудың Ханчжоудағы технологиялық конференцияда сөйлеген сөзі. Ол Alibaba ИИ-инфрақұрылымы мен бұлтты технологияларға инвестиция көлемін арттырып, келесі үш жылда 380 млрд юаньға ($53 млрд) дейін жеткізетінін мәлімдеді.
Соңғы уақытта жасанды жады саласына тым жоғары баға беріліп отырғаны туралы ескертулер жиілеп кетті. Мысалы, OpenAI басшысы Сэм Альтман бұл нарықта «көпіршік» пайда болуы мүмкін екенін айтты, ал MIT сарапшылары көптеген AI-бастамалардың қазіргі таңда тиімді еместігін ескертті. Bain&Co болжамы бойынша, 2030 жылға қарай саладағы шығындар кірістерден $800 млрд-қа артық болуы мүмкін. Соған қарамастан, AI туралы кез келген жаңалық акциялардың өсіміне оң әсер етуде.
Нарықтағы үлес үшін шайқас
Alibaba 2025 жылы тез жеткізу нарығында да баға соғысын бастап кетті. Оның қарсыластары — электронды коммерциядағы басты бәсекелесі JD.com және бұл сегменттің сөзсіз көшбасшысы Meituan. JPMorgan деректеріне сәйкес, Қытайдағы жылдам жеткізу нарығының шамамен 70%-ы Meituan үлесінде.
Бұл соғыс әр ойыншыға қымбатқа түсіп жатыр. Meituan-ның түзетілген таза пайдасы 2025 жылдың екінші тоқсанында 89%-ға құлап, 1,5 млрд юаньға дейін азайды, ал акциялары жыл басынан бері 30%-дан астам төмендеді. JD.com компаниясының соңғы тоқсандағы табысы екі есе азайып, 6,2 млрд юаньға дейін түсті, ал акцияларының бағасы 13%-ға төмендеді.
Alibaba-ның таза пайдасы жылдық мәнде 18%-ға азайып, 40,7 млрд юаньға дейін түсті. Компания ұзақ уақыттан бері алғаш рет теріс ақша ағынын көрсетті — екінші тоқсанда 18,8 млрд юань.
JD.com биыл ақпан айының басында JD Takeaway атты жаңа жеткізу сервисін іске қосып, Meituan мен Alibaba-ның Ele.me платформасын нарықтан ығыстыруға тырысқан болатын. Алайда енді барлық қатысушылар сатып алушыларды тарту үшін субсидия мен жеңілдіктерге миллиардтаған юань жұмсауға мәжбүр. Мұндай соғыстар бір реттік акциялармен жеңілмейді.
Тұтынушылар жеңілдіктерге риза болғанымен, нарықтың нақты көрінісі басқаша: Meituan алдағы жылдары өз көшбасшылығын сақтап қалмақ, Alibaba оның басты қарсыласы ретінде қала береді, ал JD.com өз үлесін 5%-дан арттыра алмайды деген болжам бар (JPMorgan дерегі).
Morgan Stanley болжамынша, бес жылдан кейін Meituan мен Alibaba нарықтағы үлестерін теңестіріп, дуополияға айналуы мүмкін — әрқайсысының үлесі шамамен 50%-ға жуық болады. Алайда Meituan тез жеткізу саласында өз басымдығын сақтайды. JD.com болса, бұл нарықта ұзақмерзімді бәсекеге қабілетті емес. S&P Global есебі бойынша, алдағы 1–1,5 жылда бұл үш компания кемінде 160 млрд юань ($22 млрд) жұмсайды.
Жаңа өсім көздерін іздеу
Meituan-мен бәсекелес компанияларға жаңа бағыттар табу қажет. Қытайдың электронды коммерция нарығы әлемдік көлемнің жартысына жуық үлесті иеленеді, бірақ Alibaba мен JD.com-ның табысы соңғы жылдары баяу өсіп келеді. Соңғы үш жылда Alibaba-ның жылдық орташа табыс өсімі 5,3% болса, JD.com-да — 6,8%. Ал Meituan-ның табысы жыл сайын орта есеппен 23,5%-ға артқан.
Mordor Intelligence-тің болжамынша Қытайдың электронды коммерция нарығы алдағы бес жылда жылына орташа 10,4% ғана өседі. Ал жылдам жеткізу нарығы керісінше, 2024 жылғы 780 млрд юаньнан 2030 жылы 2 трлн юаньға дейін өсіп, жылына 20%-дан астам қарқын көрсетеді. Сондықтан Alibaba мен JD.com осы сегментке белсенді инвестиция салуда.
Халықаралық экспансия айтарлықтай драйвер бола алмайды, өйткені шетел нарықтарының көлемі Қытаймен салыстырғанда әлдеқайда шағын, әрі жергілікті ойыншылар мықты. Сонымен қатар, мемлекеттердің ұлттық мүдделері жаһандануға қарағанда басым болып тұр. Мысалы, Alibaba-ның халықаралық сегменті оның жалпы табысының тек 14%-ын ғана құрайды.
Бірақ ел ішіндегі бұлтты технологиялар нарығы перспективалы көрінеді. Қытай бұл бағытта АҚШ-тан артта қалып, қазір қарқынды түрде дамып келеді. Mordor Intelligence дерегінше, алдағы бес жылда бұлтты есептеу нарығы жыл сайын орта есеппен 22%-ға өседі. Alibaba осы сегментте ел ішіндегі абсолютті көшбасшы болып отыр — оның нарық үлесі 36%, ал ең жақын қарсыласы Huawei Cloud-тың үлесі небәрі 19%.
Жақында Alibaba мен Nvidia стратегиялық әріптестік туралы келісімге қол қойды. Бұл келісім жаһандық деректер орталықтарын кеңейтіп, жаңа AI өнімдерін бірлесе әзірлеуді көздейді. Бұл стратегияны әлемдік нарықта Amazon да сәтті жүзеге асырып келеді — ол 2024 жылы жаһандық бұлтты есептеу нарығының 38%-ын иеленген.
Дегенмен, Alibaba-ның бұл бастамаларға жеткілікті ресурсы бар ма деген сұрақ туындайды. Компанияның қаржы қуаты JD.com мен Meituan-ға қарағанда әлдеқайда жоғары болғанымен, соңғылары күшін тек жылдам жеткізу нарығына бағыттап отыр.
2025 жылдың екінші тоқсанында Alibaba-ның балансында 585,7 млрд юань көлемінде ақша қаражаты мен қысқа мерзімді инвестициялар болған. Операциялық ақша ағыны шамамен 21 млрд юаньды құраған. JD.com-да бұл көрсеткіштер сәйкесінше 223 млрд және 24,4 млрд юань, ал Meituan-да — 171 млрд және 4,8 млрд юань.
Қаржылық салыстыру және мультипликаторлар
Бұл компаниялардың тиімділігін салыстыру оңай емес, өйткені олардың бизнес модельдері әртүрлі. Alibaba 3P-модельмен (сатушылар мен сатып алушыларды байланыстыратын алаң) жұмыс істейді, бұл JD.com-ның 1P-моделіне (өнімдерді өзі сатып алып сатады) қарағанда тиімдірек.
Сонымен қатар, Қытай мен АҚШ арасындағы сауда шиеленісі де көрсеткіштерге әсер етуде. Алдағы 1–2 жылда жағдай көптеген «егер» факторларына тәуелді. Мысалы, Alibaba капиталды көп қажет ететін бұлтты технология бағытына бет бұрып жатыр, бұл болашақта оның метрикаларына ықпал етеді.
JD.com қазіргі таңда ең арзан компания саналады, себебі оның маржасы төмен, өсімі баяу және ол бәсекелестік соғыста айтарлықтай жетістікке жете алмай отыр. Сондықтан оның акцияларының болашағы да күмәнді.
JD.com-ның алдағы кезеңге арналған P/E мультипликаторы — 10,54, ал соңғы 12 айдағысы — 10,03. Alibaba-да бұл көрсеткіштер 24,45 және 21,86, Meituan-да — 21,14 және 20,7. EV/EBITDA бойынша Alibaba мен Meituan деңгейлес (15,65 және 14,12), ал JD.com көрсеткіші — 5,35, яғни ол «value stock» санатына жатады.
Алайда, бесжылдық PEG коэффициенті бойынша барлық үш компания қымбат бағаланған — олардың барлығы шекті мән 1-ден жоғары.
Қорытынды
Егер таңдау Alibaba мен Meituan арасында болса, онда басымдық Alibaba-ға берілуі мүмкін. Компанияның бизнесі тұрақты әрі табысты, ол күшті ақша ағынын қалыптастырады, Meituan нарығының бір бөлігін тартып алуға тырысып жатыр және бұлтты технология нарығында әртараптандыру әлеуеті жоғары.
JD.com жағдайында сұрақ — бұл өсу акциясы ма, әлде құн акциясы ма? Компанияның жылдам жеткізу нарығындағы келешегі айқын емес, ал жұмсалған қаражаттың тиімділігі төмен. Бұл қаржыны акционерлер үшін дивидендке бағыттаған әлдеқайда тиімді болар еді.
Жалпы алғанда, бұл компанияларды нарықтан бөлек қарастыру дұрыс емес. Alibaba мен Meituan-ды Amazon-мен салыстырғанда, соңғысының артықшылығы айқын көрінеді. Қытай нарығының реттеу тәуекелдері де жоғары.
Көптеген талдаушылар Alibaba, Meituan және JD.com акцияларын қазір де сатып алуға кеңес бергенімен, олардың мақсатты бағаларының айырмашылығы үлкен. Сондықтан бұл ұсыныстарға скепсиспен қараған жөн. Қазіргі баға деңгейінде инвесторлар басқа секторларға назар аударып немесе тиімді кіру нүктесін күткендері дұрыс.
