Ата-бабаларымыздың мұрасы: Адамзат тарихындағы ең үлкен байлықты кім мұрагерлікке алады?

1937 жылы алғашқы миллиард долларлық байлық мұрагерлік жолмен берілді. Standard Oil компаниясының аңызға айналған негізін қалаушысы және әлемдегі ең бай адам Джон Дэвисон Рокфеллер қайтыс болғаннан кейін оның мүлкі ұлына өтті. Ұлы әкесінің капиталын арттыра алмаса да, оның байлығы отбасылық трасттарда сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келді.

Шамамен 100 жылдан кейін жаһандық активтерді мұрагерлікке беру мәселесі бұрынғыдан да өзекті. Американдық Cerulli зерттеу фирмасы бұл құбылысты «Ұлы байлық ауысымы» деп атады. Бұл термин тарихтағы жеке байлықтың ең ірі қайта бөлінуін сипаттайды: бейби-бумерлерден жас ұрпаққа байлықтың ауысуы, және бұл үрдіс алдағы екі-үш онжылдықта жалғасады.

Cerulli бағалауы бойынша, 2045 жылға қарай АҚШ-тағы меншік иелерінен шамамен 84,4 триллион доллар жинақталған байлық өтеді. Осы соманың 72,6 триллион доллары мұрагерлерге, ал шамамен 11,9 триллион доллары қайырымдылық ұйымдарына беріледі. 53 триллион доллардан астам (барлық аударымдардың шамамен 63 пайызы) бейби-бумер ұрпағының отбасыларынан аударылады. Қосымша 15,8 триллион доллар «үнсіз» ұрпақ пен олардың алдындағы буыннан беріледі. Инфляция мен активтер бағасының өсуін ескере отырып жасалған кейбір соңғы бағалаулар АҚШ-тағы болжамды ауысу көлемін 120 триллион долларға бағалайды.

Қазіргі уақытта 30 бен 45 жас аралығындағы миллениалдар негізінен мұрагерлік жолмен 2030 жылға қарай байлығын бес есе арттырады. «Ұлы байлық ауысуы» аясында оларға 68 триллион доллардан астам қаржы өтуі мүмкін. Қазіргі уақытта 46 бен 61 жас аралығындағы X буыны да айтарлықтай үлес алады. Cerulli болжамы бойынша, олар 25 жыл ішінде жалпы шамамен 29,6 трлн долларды мұрагерлікке алады, ал 2030-жылдардың ортасына қарай жыл сайынғы ең жоғары ағындар шамамен 1,5 трлн долларды құрайды. Бұл жаһандық байлықтың құрамы айтарлықтай жасеректенеді, бірақ оның шоғырлануы жоғары күйінде қала береді. Осы сценарийде осы қаражаттың басым бөлігі бай ата-аналардың балаларына тиесілі болады.

Жаңа буын соғыстан кейінгі жаһандық экономикадағы өзгерістердің артықшылықтарын пайдаланады: АҚШ-тың алтын стандартынан бас тартуы, жаһандану, интернеттің дамуы және соңғы онжылдықтардағы технологиялық жаңалықтар. Әлемдік қор нарығы индекстері барлық уақыттағы ең жоғары деңгейлерінен алыс емес, бұл берілетін байлықтың жаһандық бағалануына елеулі әсер етеді.

Инвестициялық банктер мен қорлар осы өзгерістерге аса назар аударуда. Олар негізінен мұрагерлердің әкелері мен аталары қалдырған ақшаны қалай басқаратынына және бұл активтердің кейіннен қалай қайта бөлінетініне қызығады. Айта кетейік, жас инвесторлар тәуекелге көбірек баруға бейім, ал егде буын консервативті инвестицияларды артық көреді.

Мұрагерлер өздеріне тиген байлықты басқаруға қаншалықты дайын және олар ата-аналарының бизнесін дамытуды жалғастыруға ниетті ме? UBS зерттеуінде кәсіпкерлердің тек 43 пайызы өз балаларының олардың бизнесін жалғастыратынына үміт артатыны айтылған. Жартысынан астамы мұрагерлердің бұл капиталды қоғам мүддесі үшін пайдаланатынына үміттенеді. Үштен екісі ұрпақтары өздерінің жеке бастамаларын жүзеге асыруды жөн көреді деп есептейді. Ірі компаниялардың негізін қалаушылар әртүрлі себептермен оны тиісті түрде басқара алмауы мүмкін балаларға ірі капиталды берудің тәуекелдерін жақсы түсінеді.

Бұл қозғалыс айтарлықтай мәдени өзгеріс әкелуде: ірі байлық енді тек отбасылық ресурс ретінде ғана емес, сонымен бірге жауапты басқаруды талап ететін әлеуметтік ресурс ретінде де қарастырыла бастады. Ұзақ мерзімде бұл капиталдың қорларға және коммерциялық емес ұйымдарға (пайда табуды көздемейтін ұйымдар – ред.) бағытталу үлесін арттырып, ата-аналарының балаларына тікелей мұрагерлік жолмен қалдырылатын үлкен байлық мөлшерін ішінара азайтуы мүмкін.

Корпоративтік басқару ережелері бизнесті мұрагерлікке берумен байланысты тәуекелдерден қор биржасын қорғайды. Компания иесінің туыстары акцияларды ала алады, бірақ атқарушы лауазымдарға тағайындала алмайды. Жоғары лауазымға үміткер акционерлердің мақұлдауына ие болып, басқару тәжірибесіне ие болуы тиіс. Алайда ірі жария компаниялар әдетте отбасылық кәсіпорындар болмағандықтан, тәжірибесіз бас директорға бизнесті тапсыру мәселесі сирек туындайды.

Қазіргі уақытта IPO өткізуді жоспарлап отырған және құны 500 миллион доллардан асатын компаниялардың орташа жасы – 11 жыл. Ірі технологиялық компаниялардың IPO-ларының 2010-жылдары өрлеуіне қарамастан, олардың басшылығындағы ұрпақтар ауысу дәстүрі әлі қалыптаспаған. Сондықтан жақын болашақта отбасылық компаниялар көбеюі мүмкін.

Дегенмен, Cerulli сарапшылары «байлықтың ұлы қайта бөлінуі» жаһандық экономикаға айтарлықтай әсер ететініне сенімді. Біріншіден, теңсіздік күшейеді. Байлықтың басым бөлігі азшылықтың қолында шоғырланады. Екіншіден, үкіметтер ауқымды активтердің аударылып жатқанын мойындап, осы теңсіздікті азайту және қартаюшы халықты қаржыландыру мақсатында мүлік пен капитал өсіміне салынатын салықтарды қайта қарауға шешім қабылдайды. Үлкен капиталы бар жас ұрпақтар бизнеске және билікке қысымды күшейтуі немесе капиталын тәуекелі төмен, салық жүйесі қолайлы елдерге аударуы мүмкін.

Әрине, мұраның бір бөлігі жоғалады. Қажетті дағдылар мен тәртіпке ие емес кейбір мұрагерлер байлықты тез ысырап етіп, нашар инвестициялық шешімдер қабылдауы мүмкін. Бұл өткеннің бай әулеттерінде талай рет байқалған. Сондықтан қаржылық сауаттылық пен ұзақ мерзімді капиталды басқару стратегиясы Ұлы байлықты берудің табыстылығында шешуші рөл атқарады.

© Авторлық құқық 2026. *Finansist* журналы.