«Біз жоғары бағаға тап боламыз»: Ормуз бұғазын екі жақтан бұғаттау қаупі туралы

Сарапшылар екі жақтан Ормуз бұғазын блокадалау ықтималдығы энергия нарығында ұзақмерзімді баға шоғын тудыруы мүмкін екенін ескертеді. Иранмен келісімге қол жеткізілмеді және АҚШ Президенті Дональд Трамп дүйсенбі күні сағат 10:00-ден (Астана уақыты бойынша 19:00-ден) бастап АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Иран бұрыннан кеме қатынасын тоқтатқан бұғазды жабуды  бұйырды.

«АҚШ-тың Ормуз бұғазындағы теңіз операцияларының ықтималдығы жаһандық мұнай жеткізіліміндегі үзілістер қаупін арттырады», – деп The Guardian Moomoo брокерлік платформасының нарықтық стратегия жөніндегі кеңесшісі Грег Боландтың сөзін келтіреді. Оның айтуынша, бұл тікелей инфляциялық күтулерді күшейтіп, орталық банктердің міндетін күрделендіруі мүмкін. Сонымен қатар, өсіп келе жатқан геосаяси шиеленіс міндетті түрде инвесторлардың көңіл-күйін нашарлатады.

— «Нарық негізінен атысты тоқтатуға дейінгі жағдайға оралды, бірақ енді АҚШ Хормуз бұғазы арқылы өтетін Иранмен байланысты соңғы жүктерді – шамамен 2 миллион баррельге дейін – бұғаттайды», – деп хабарлайды Reuters агенттігі MST Marquee сарапшысы Сол Кавоничке сілтеме жасап. Маманның айтуынша, қазіргі басты сұрақ – АҚШ Иранға қарсы соққыларды қайта бастай ма, бұл Таяу Шығыстағы энергетикалық инфрақұрылымға шабуыл қаупін арттырып, соғыстан тыс ұзақ мерзімді салдарға әкелуі мүмкін.

Нарық Трамп әскери нысандарға әрі қарай соққылар жасауға немесе Ормуз бұғазын бақылауда ұстауға ниетті емес деп есептейтінін көрсетіп отыр, — дейді Сиднейдегі VanEck инвестициялық бөлімінің басшысы Рассел Чеслер — әсіресе Трамптың жаңа қауіп-қатерлері фонында Азия қор нарықтарының 1%-дан аз шамада төмендеуіне қатысты пікір білдіріп. Сонымен бірге сарапшы мұнай шокы созыла келе күшейетін инфляциялық тәуекелдер туралы ескертеді. Ол қосты: «Тіпті бұғаз қайта ашылса да, мұнай ағыны баяу болады, сондықтан біз біраз уақыт бойы жоғары бағамен өмір сүреміз».

«Мәжбүрлеу шараларының жай ғана қаупі тәуекелдерді қайта бағалауға жеткілікті болып, мұнайдың геосаяси триггерлерге осалдығын көрсетті», – дейді Phillip Nova компаниясының аға нарық талдаушысы Приянка Сачдева. Оның айтуынша бағалардың үш таңбалы көрсеткішке оралуы қазір толықтай орынды көрінеді. Ол геосаяси тәуекелдер премиясының жаңадан өсуі де күтілетінін, ол тек атысты тоқтату туралы жаңалықтар кезінде ғана қысқа мерзімге төмендегенін атап өтті.

«Қалайша бұл (АҚШ соғыс кемелерінің Ормуз бұғазын бөгеуі — Oninvest) бензин бағасын төмендетуге көмектеседі?» — деп сұрады демократ сенатор Марк Уорнер CBS телеарнасында. Ол Иранның әлі де жылдам қайықтардың көмегімен бұғазға миналар орналастыруға немесе танкерлерді жаруға қабілетті екенін атап өтті.

— АҚШ соққылары Иран әскерін айтарлықтай әлсіретсе де, Тегеран Вашингтон үшін әлі де күрделі мәселе болып қала береді. Сарапшылардың айтуынша, осы шиеленіс кезінде Иран басшылығы өз ұстанымын одан әрі қатайтып, жоғары дәрежеде байытылған уранның жасырын қорларын сақтап қалды, деп хабарлайды Reuters.

«Иранның немесе хуситтердің Парсы шығанағындағы [энергия] өндірушілерге арналған баламалы жабдықтау маршруттарына қарсы жауап шаралары бағаны одан әрі көтеруі мүмкін», – деді ClearView Energy Partners компаниясының басқарушы директоры Кевин Бук. Associated Press агенттігіне берген сұхбатында сарапшы жеткізгендей, ұсыныс көлемінің қысқаруы әдетте нарықта тапшылық тудырып, мұнай бағасының өсуіне әкеледі. Оның айтуынша, соңғы нәтиже «негізінен блокаданың ауқымы мен оны жүзеге асыру тәсіліне», сондай-ақ Тегеранның өз жауабына байланысты.

— «Біз қиын әрі ұзаққа созылатын келіссөздер болатынын күттік, бірақ осы демалыс күнгі кездесулер кем дегенде жағдайды ішінара тұрақтандыру үдерісінің басталуын білдіреді деп ойладық — және, айқын, біз қателестік», — деп мойындады BNP Paribas сарапшылары (Reuters сілтемесімен). «Қазіргі атысты тоқтату шарттарын ескере отырып, келіссөздердің салыстырмалы түрде тез арада қайта басталуына таң қалмас едік», – деп қосты банк.

— «Оның (Трамптың — Oninvest) өз жолымен жүру үшін қолдана алатын әскери ықпалы жоқ», — деп PBS Кингс-колледж Лондондағы аға оқытушы Андреас Кригтің сөзін келтіреді. Қауіпсіздік сарапшысы Трамптың АҚШ Әскери-теңіз күштерін бұғазды бөгеуге пайдалану жоспарын іске аспайтын деп сипаттады. Оның пікірінше, АҚШ әкімшілігі ақыр соңында Иранға бірқатар жеңілдіктер жасауға мәжбүр болады.

«Қалай болғанда да, жаһандық экономикадағы шиеленісті төмендетуге мүмкіндік беретін терезе қазір жабық», – деді Вашингтондағы Жаңа Америкалық Қауіпсіздік Орталығының аға ғылыми қызметкері Рэйчел Зимба The Wall Street Journal-ға. «Иран АҚШ пен жаһандық экономикадан ұзақ шыдай алатынына үміт артып отыр», – деді ол.

— «Ұзаққа созылған блокаданың тәуекелдері мен шығындары, сондай-ақ Қытайдың ықтимал қысымы Трамптың бұл жоспарды соңына дейін жеткізбеуі мүмкін екенін көрсетеді», – деп жазады Дженнифер Уэлч басқаратын Bloomberg талдаушылары. Олардың бағалауы бойынша, АҚШ флотының Иранға жақындауы зымырандық соққылар қаупіне байланысты қауіпті эскалацияға әкелуі мүмкін. Сонымен бірге хуситтер Қызыл теңіз арқылы энергия жеткізуді бұза алады. Сарапшылар: «Блокада қаупі өзі-ақ қате есептеу ықтималдығын арттырады және мұнай ағындары мен нарықтарға қатысты тәуекелдерді жоғары күйде ұстайды», - деп ескертуде.

— «Иран жағдайында эскалация арқылы деэскалацияны іздеу аса қауіпті», – дейді бұрынғы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің офицері әрі қазіргі уақытта Йокосука Азия-Тынық мұхиты зерттеулері кеңесінің басшысы Джон Брэдфорд. Ол мұндай тәсіл барлығына жарамайтынын және Тегеранның мұндай тактикаға төзімділігін бұрыннан көрсеткенін атап өтті.

Өткен демалыс күндері АҚШ–Иран келіссөздерінің сәтсіз аяқталуы мен АҚШ-тың Иран порттарына блокада жариялау туралы хабарламасы 13 сәуірде мұнай фьючерстерінің бағасын қайтадан барреліне 100 доллардан жоғары көтерілуіне әкелді, ал акция индекстері мен алтын бағасы төмендеді. Жанармай мен тыңайтқыш жеткізіліміндегі үзілістер қаупіне байланысты ауылшаруашылық тауарларының бағасы өсті. Басқа жағынан, таңертеңгі нарық реакциясы аса қатты болған жоқ, деп хабарлайды Reuters: активтердің басым бөлігінің бағасы АҚШ, Израиль және Иран арасындағы екі апталық атысты тоқтату туралы келісімге дейінгі аптаның ортасындағы деңгейге оралды.