Долларға соққы: АҚШ-тың мемлекеттік облигациялар нарығын қолдауға бағытталған әрекеті инвесторларды сендіре алмады

АҚШ-тың ұлттық қарызы 40 триллион долларға жетті, бюджет тапшылығы азаюдың белгісін көрсетпейді, инфляция жоғары, басқа көптеген елдердің қарыз жүктемесі де өсіп келеді, ал геосаяси шиеленіс бәсеңдемей отыр. Осы жағдайға байланысты үкіметтер жасанды интеллектіні дамытуға жүздеген миллиард доллар жинап жатқан технологиялық корпорациялармен инвесторлар үшін бәсекелесуге мәжбүр. АҚШ Қаржы министрлігі мемлекеттік қарыз нарығын нығайтуға тырысқанымен, әзірге бұл тек долларды әлсіретіп, инвесторларды сендіре алмады.

Тек үш апта бұрын АҚШ Қаржы министрі Скотт Бессент 28 жылдан кейін алғаш рет йенаны қолдау үшін араласты, ал нарық қатысушылары бұл қадамды іс жүзінде АҚШ қазынашылық облигациялар нарығын нығайтуға бағытталған әрекет деп түсінді. Енді Бессент өзінің нарығына тікелей араласуға мәжбүр болды.

19 тамыз, сәрсенбі күні ол 10-нан 30 жылға дейінгі мерзімі бар қазынашылық облигацияларды өтеу көлемін «кемінде екі есе» арттыратынын жариялады. Бұл Қаржы министрлігі 2 миллиард долларлық сатып алу аукциондарының кестесін жариялағаннан кейін екі апта өткен соң болды.

Жарияланғаннан кейін 30 жылдық облигациялардың кірістілігі – алдыңғы күні 19 жылдағы ең жоғары деңгейге жеткен – 10 базистік пунктке төмендеп, 5,18 пайызға түсті, ал доллар үш айдағы ең төмен деңгейге жетті. «Енді біз Қаржы министрлігінің ауыртпалық нүктелерін білеміз», – деді Natixis North America компаниясының АҚШ пайыздық мөлшерлеме стратегиясы директоры Джон Бриггс.

Негізгі түйінді мәселе – ұзақ мерзімді қарызды қызмет көрсету шығыны. 30 жылдық АҚШ Қаржы министрлігінің облигациялары бойынша кірістілік сейсенбі күні 5,34 пайызға жетіп, 2007 жылдан бергі ең жоғары деңгейге шықты. Әрине, 19 жыл бұрын АҚШ Федералдық резерв жүйесінің негізгі мөлшерлемесі 5,25 пайыз болған, ал облигация кірістілігі дерлік дәл сондай деңгейде болған. Қазіргі таңда пайыздық мөлшерлеме 3,5–3,75 пайызды құрайтындықтан, нарық үкіметке несие беру үшін қосымша айтарлықтай кіріс талап етіп отыр.

АҚШ қарыз мәселесінде жалғыз емес. Францияда ұзақ мерзімді облигациялардың табыстылығы 2007 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті; Германияда – 2011 жылдан бері; Ұлыбританияда олар 6 пайызға жақындады; ал Жапонияда олар барлық уақыттағы ең жоғары деңгейге жақын. Алайда АҚШ-та пайыздық мөлшерлеме мен облигация кірістілігі арасындағы алшақтық әлі де ең үлкен – 1,6–1,8 пайыздық пункт, ал мысалы, Ал Германияда, 30 жылдық облигацияларының соңғы шығарылымын 3,78 пайызға орналастырған елде, спред Еуропалық Орталық Банктің 2,25 пайыздық мөлшерлемесіне қарағанда 1,5 пайыздық тармаққа тең.

Нарық былай дейтіндей: біз жоғары инфляцияны немесе кем дегенде болашақтағы белгісіздіктің артуын күтеміз, сондықтан ұзақ мерзімді облигациялардан жоғары кірім талап етеміз, — деп Bloomberg-ке St. James's Place компаниясының бас инвестициялық директоры Джастин Онуэквуси түсіндірді.

Дегенмен, жоғары кірістер инвесторлар үшін тиімді болса да, үкіметтер қарыздар бойынша қызмет көрсетуге көбірек қаржы жұмсауға мәжбүр. Ал АҚШ-та бұл көрсеткіш 40,047 триллион долларға жетті. Алайда бұл сан – «жалпы мемлекеттік қарыз» – үкімет ішіндегі міндеттемелерді (әлеуметтік қамсыздандыру сенім қорының қаражаттары) қоса есептейді, ал оларды есепке алмағанда 32,27 трлн долларды құрайды, тіпті бұл көрсеткіш те АҚШ ЖІӨ-нің 100 пайызына тең. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері ең жоғары деңгей. 2001 жылы, ғасыр басында ол 31,5 пайызды құраған.

Сонымен бірге осы онжылдықта бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 6 пайызынан жоғары деңгейде сақталды, ал үкімет оны қаржыландыру үшін барған сайын жоғары пайыздық мөлшерлемелерді төлеуге мәжбүр болды.

Соңғы жарты ғасырда оның пайыздық төлемдері ЖІӨ-нің орташа есеппен 2,1 пайызын құрады. Конгресстің бюджеттік басқармасының (CBO) бағалауы бойынша, бұл шығындар биыл ЖІӨ-нің 3,3 пайызына, ал 2036 жылға қарай 4,6 пайызына дейін жетеді. «Мәселе пайыздық мөлшерлемелердің өсуінде емес, бюджет тапшылығында», – дейді American Enterprise Institute экономикалық саясат жөніндегі директоры Майкл Стрейн. «Егер алаңдауға тұрарлық нәрсе болса, ол – алдағы 10 жылға арналған тапшылық болжамы». Конгресстің бюджеттік басқармасы (CBO) оның 2036 жылға қарай ЖІӨ-нің 120 пайызына дейін жететінін болжайды.

Дегенмен, қазіргі ахуалда облигация кірістілігіне басқа да факторлар әсер етіп отыр, – деп жазады The Wall Street Journal газетінің аға нарықтар шолушысы Джеймс МакИнтош. Технологиялық компаниялар инвесторлардың ақшасы үшін үкіметпен бәсекелесіп, жасанды интеллектке арналған деректер орталықтарын салуға алып қаржы жинап жатыр. МакИнтош атап өткендей, шығарылымдар көбейген сайын бағалар төмендеп, кірістілік жоғарылайды, мысал ретінде 2075 жылы өтетін облигациялардың кірістілігі мемлекеттік облигацияларға қарағанда одан да қатты өскен Alphabet компаниясын келтіреді, – шілде айының басында 6 пайыздан 18 тамызда 6,78 пайызға дейін.

Геосаясат та рөл атқарады. Таяу Шығыстағы соғыс инфляцияны өршітіп отыр – ол, көрінгендей, «салқындап» қалған еді – және пайыздық мөлшерлемелердің өсуіне деген күтілімдерді күшейтіп жатыр. Осы уақытта сауда байланыстарының бұзылуы, Дональд Трамп саясатының нәтижесінде енгізілген сауда кедергілері мен Қытаймен күшейіп келе жатқан қақтығыс, сондай-ақ отандық өндірісті қорғау және оны елге қайта әкелу әрекеттері капиталдық инвестициялардың тиімділігінің төмендеуіне әкеп соғуда, бағаның өсуі мен капитал ұсынушылардың пайыздық мөлшерлемелерінің жоғарылауы, – деп атап өтті Макинтош.

Нарық қатысушылары Бессенттің араласуын аса сендіргіш деп таппады, ал бейсенбі күні 30 жылдық облигациялардың кірістілігі сәрсенбідегі өсімінің жартысынан астамын жоғалтып, 6 базистік пунктке өсіп, 5,24 пайызға жетті.

TwentyFour Asset Management компаниясының портфель менеджері Джон Уолш араласудың өздігінен сәтті болатынына сенбейді. «Мұндай шаралар уақытша шешім сияқты көрінеді», – деп Financial Times оны дәйексөздейді.

«Фискалдық консолидацияға — салықтарды көтеруге, мемлекеттік шығындардың өсу қарқынын бәсеңдетуге немесе оны 1990-жылдары жасалғандай толық қысқартуға — қадам жасалмаса, облигацияларды қайта сатып алудың әсері тек уақытша болады», – деп келіседі RSM US компаниясының бас экономисі Джо Бруселаас.

Бессент алаңдаушылықты басуға тырысты. Бейсенбі күні ол CNBC-ге берген сұхбатында қайта сатып алу сомасын әр аукционда «4 миллиард доллардан астамға» дейін одан әрі арттыруға болатынын айтты. Бессент сондай-ақ «қаржылық консолидация» мәселесін талқылауға уәде етті.

Джеймс Салливан, JPMorgan компаниясының жаһандық фундаменталдық зерттеулер бөлімінің бірлескен басшысы, ұзақ мерзімді мемлекеттік облигациялардың табыстылығын бақылауға бағытталған әрекеттердің ұзақ мерзімді табысына күмәнмен қарайды. Біріншіден, жаһандық қарыз шығару көлемінің күрт өсуі инвесторлардың сұранысына күмән тудырады; Екіншіден, Қаржы министрлігі іс жүзінде ұзақ мерзімді облигацияларды қайта сатып алуды қысқа мерзімді облигацияларды шығаруды арттыру арқылы қаржыландырып отыр, бұл уақытша жеңілдік әкелуі мүмкін, бірақ қарыз жүктемесіне қатысты жағдайды түбегейлі өзгертпейді, – деп түсіндірді ол. «Бұл ипотеканы несиелік картамен төлеуге ұқсайды», – деді Салливан.

MUFG талдаушылары Бессенттің араласуын «стратегиялық жоспармен қамтамасыз етілмеген» деп санайды: «Оның мәлімдемесі… кері әсер етіп, АҚШ активтеріне, АҚШ долларына немесе екеуіне де инвестиция салуға деген қызығушылықты бәсеңдетуі мүмкін».

«Фуллер Трейси Мөни» инвестициялық бюллетенінің баспагері Джон Трисидің айтуынша, Бессенттің алғашқы мәлімдемесінен кейін доллар күрт құлдырады: «Егер Қаржы министрлігі нарыққа тікелей араласса, ал ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді көтермесе, бұл доллар үшін зиянды. ФРЖ-ның соңғы отырысының хаттамасы пайыздық мөлшерлемелерді көтеруді қолдайтын комитет мүшелері болғанын көрсетеді. Долларға айтарлықтай әсер ету үшін олар тек сөйлеп қана қоймай, іс-қимыл жасауы керек.

Голд пен күміс бағалары Бессенттің мәлімдемесінен кейін күрт өсті, – деп атап өтті Триси: «Дәл осындай жайттар нақты активтерге сұранысты арттырады».

АҚШ доллары индексі (ол АҚШ-тың негізгі сауда серіктестерінің валюталар себетіне қатысты доллардың құнын бақылайды) сәрсенбі күні 0,8 пайызға төмендеп, бейсенбі күні тағы 0,3 пайызға құлдырады, дегенмен кейіннен осы жоғалтулардың бір бөлігін қайтарып алды, деп жазады FT.

«Доллар сөзсіз ең қатты соққыны сезді», – дейді Сингапурдағы Reed Capital компаниясының бас инвестициялық директоры Джеральд Ган. Оның пікірінше, Бессент әдейі ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуге тырысып, экономиканы қолдау үшін әлсіз долларды қабылдауға дайын екенін білдіріп отыр.

АҚШ долларына қатысты қазіргі теріс нарық жағдайының фонында (ФРЖ пайыздық мөлшерлемесін көтеруге қатысты күтілімдердің төмендеуі және қараша айындағы АҚШ-тың орта мерзімді сайлауларына байланысты белгісіздік), облигацияларды сатып алу жоспарлары тағы бір фактор қосады, – деп жазды Citigroup сарапшылары бейсенбі күні. Олар соңғы айларда «неғұрлым бейтарап» ұстаным ұстанғаннан кейін долларға «аюлы» көзқарас қабылдады.

«Мен портфельді одан әрі әртараптандыру үшін АҚШ долларының үлесін азайтар едім», – деп келіседі Reed Capital компаниясының Ган.