«Егер ережелерді сақтап ойнасаң, ұтылмайсың»: Баффеттің сұхбатынан үзінділер

2026 жылдың басында Уоррен Баффет Berkshire Hathaway компаниясының бас атқарушы директоры лауазымынан кетіп, оны өз орнына келген Грег Эйбельге тапсырды. 13 қаңтарда CNBC арнасы Баффетпен жүргізілген сұхбаттардың бұрын жарияланбаған үзінділері бар екі сағаттық арнайы бағдарламаны көрсетті, оның ішінде 2025 жылы зейнетке шығу туралы шешім қабылдағаннан кейінгі жазбалар да бар. Аты аңызға айналған инвестор тек мәмілелер мен нарық жайлы ғана емес, сонымен бірге өмірдің іргетасын құрайтын және адамға онжылдықтар бойы өзіне адал болуға мүмкіндік беретін нәрселер туралы да айтты: ата-ананың қолдауының күші, «пайдалы сәтсіздіктердің» қуанышы және қаржылық тәртіптің маңыздылығы. Oninvest бағдарламаны тамашалап, үздіксіздік, сенім және өткенге қарамай өмір сүру өнері туралы әңгімеден үзінділер жариялайды.

Бірнеше жыл бұрын мен жай ғана беріле бастадым. Бұнда тұрған ештеңе де жоқ, бірақ үйлестіру қабілетім нашарлай бастады, даусым бұрынғыдай болмай қалды. Біз сондаймыз, бұл әркімде болатын құбылыс. Бұл әлемнің күйреп бара жатқанын білдірмейді. Бұл тек бұрын істей алатын кейбір нәрселерді енді істей алмайтыныңды білдіреді.

Мен әлі де кеңсеге барамын. Мен жыл сайынғы жиналыста сөйлемеймін, бірақ директорлар кеңесінің мүшелерімен бірге залда отырамын. Бірақ енді соңғы сөз Грегте болады.

Мен үшін директорлар кеңесінің Грег Абельді бірауыздан қолдауы аса маңызды болды. Олар менің беделіме сүйеніп емес, оның бұл рөлге шын мәнінде лайық екеніне өздері көз жеткізіп шешім қабылдауы керек еді. Кедергі болуы мүмкін негізгі мәселе — оның өкілеттіктерінің ауқымы, яғни директорлар кеңесінің мақұлдауынсыз қандай көлемдегі мәмілелерді өз бетінше жасай алатыны. Алайда олар бұл шекті бірден, ешбір күмәнсіз бекітті.

Бұл — сенімнің орасан зор авансы. Бірақ біз бұл таңдауды саналы түрде жасадық. Нәтижесінде компания қаржысын іс жүзінде Грегтің өзі басқарады. Кейбір адамдарда іскерлік қабілет бар, ал кейбірінде жоқ. Біреулердің музыкаға не спортқа таланты болса, енді біреулерде ондай қасиет болмайды. Мен адам миының қалай жұмыс істейтінін толық түсінбеймін, бірақ кей адамдарға табиғат ерекше қабілет береді… және мен бизнесті басқаруды шын мәнінде меңгерген адаммен бірге жұмыс істеу бақытына ие болдым. Ал егер сен басқара білсең, ақыл-есіңнен айырылып, сені теріс жолға сүйрейтін «сарапшылардың» сөзіне ермесең, кез келген істің шынайы құнын да бағамдай аласың.

Сенесіз бе, Грег бір аптада немесе бір айда мен істейтін жұмыстан әлдеқайда көп шаруаны тындырып үлгереді. Соған қарамастан, ол — ішкі қайшылығы жоқ, тұтас тұлға. Балаларымен бірге хоккей ойнағанды жақсы көреді, қарапайым ғана өмір сүреді. Менің ойымша, көршілері оның кім екенін білмесе, 1 қаңтардан бастап шамамен 400 мың адам жұмыс істейтін әрі алдағы 50, тіпті 100 жыл өмір сүруді мақсат еткен алып компанияда барлық шешімді дәл осы адам жалғыз өзі қабылдап отырғанын ешқашан сезбес еді.

Ешкім болашақта не болатынын білмейді, бірақ менің ойымша, Berkshire жүз жылдан кейін де өз орнын сақтап қалуға кез келген басқа компанияға қарағанда әлдеқайда мүмкіндігі жоғары. Berkshire әрдайым қозғалыста болады, негізінен жаңа активтерді сатып алумен айналысады. Сонымен бірге кейбір салалар сөзсіз жойылып кетеді. 50–100 жылдан кейін болашақ экономикада өміршең болмайтын компаниялар болады, бірақ жылдар өте келе күшейіп, ауқымын кеңейтетін компаниялар әлдеқайда көп болады. Ал Грег, бір мағынада, мен білетіннен әлдеқайда кең салаларды түсінеді. Менің басшылығым кезінде Berkshire-дің өсуіне серік болған салаларды жақсы білемін. Бірақ егер сіз қазір пайда болып жатқан компаниялар туралы қаншалықты білетінімді сұрасаңыз, жауабым – «көп емес».

Бір кездері мен ат жарысына қызығып, бәс тігуге әуестендім. Чарльстонда алғашқы жарыста-ақ ұтылып қалдым, бірақ ұтысымды қайтаруға үміттеніп, кейінгі барлық жарысқа бәс тігуді жалғастырдым. Соңында 50 долларға кедейленіп оралдым. Осыншама ақша табу үшін 5000 газет тасуым керек еді. Мен мейрамханаға бардым, сән-салтанатты түскі асқа тапсырыс беріп, болған жайтты ой елегінен өткізіп отырдым. Сол сәтте менің ат жарысына деген қызығушылығым аяқталды.

Мен қор брокері ретінде бастадым, содан кейін Бенджамин Грэмде жұмыс істедім, ал ақырында Омахаға оралдым. Туған-туыстарым: «Ақшамызды не істейтінімізді білгіміз келеді», – деді. Сомасы аз еді – барлығы £105 000. Мен: «Жарайды, келісемін, бірақ менің шарттарым бойынша», – дедім де, шектеулі серіктестік туралы келісім-шарт жасадым. Содан кейін істер біртіндеп жолға қойылды. Инвесторларымыздың арасында ешқашан ірі ұйымдар болған жоқ. Олар қарапайым адамдар еді — мысалы, менің тіс дәрігерім немесе оның көмекшісі, олар 5 000 фунт стерлинг салған. 1970 жылы мен сол бизнесті аяқтадым, бірақ адамдар менімен бірге қалды — олардың көпшілігі Berkshire көшіп келді.

11 жасымда Cities Service компаниясының алғашқы үш акциясын сатып алғанда, капиталымды екі есе арттыру өте оңай болды. Нарықтың өсуіне де мұқтаж болмадым — маған тек Coca-Cola сату арқылы сол соманы өзім табу керек еді. Бірақ кейін Грэмнің арқасында мен инвестиция құюға мүлде басқа қырынан қарап, оның ережелерін қатаң ұстансаң, жоғалту мүмкін еместігін түсіндім.

Адам дос таңдарда талғампаз болуы керек әрі олардың да саған тым қатал талап қоймайтынына үміттенген жөн. Шын мәнінде, өз ортаңдағы деңгейлі үнемі көтеріп отыру қажет.

Том Мёрфиден (медиаменеджер, Capital Cities/ABC компаниясының басшысы — Oninvest) мен өзімді қалай ұстау керегін үйрендім. Ол бірде маған: «Адамды бірден шорт қайтаруға асықпа — оны ертең де жасап үлгересің», — деген еді. Ойлап көріңізші, бұл сөз қаншама қиындықтан сақтайды!

Чарли Мангермен (Berkshire Hathaway компаниясының марқұм вице-төрағасы — Oninvest) біз сәтсіздіктерден табыстардан да көбірек ләззат алатынбыз. Біз секілді адамдардың өрескел қателік жіберуі өзімізге күлкілі көрінетін, сондықтан қателіктерімізді ашық талқылаудан қашпайтынбыз. Бұл соғыстағы жағдай секілді: ортақ қиындық адамдарды жақындастырады, әсіресе бір окопта өзіңмен бірге нағыз сенімді серіктер болса.

Әкем менің еркеліктеріме әрдайым түсіністікпен қарайтын. Ол тек: «Сен бұдан да үлкен істерге қабілеттісің», — дейтін. Бұл сөздердің күші зор еді, өйткені мен шынында да көпке қабілетті болдым, тек ұзақ уақыт бойы өзімді ақылсыз адамдай ұстадым. Саған біреудің сенетіні қандай жақсы. Егер балаларыңыздың лайықты азамат болып өскенін қаласаңыз, оларға жақсы ата-ана болыңыз. Ең бастысы — оларды шын жүректен жақсы көріңіз.

Балаларымның мінезі анасына тартқанына мен мақтанамын. Біз тым ерте байып кетпегеніміз — өзіміз үшін де, балалар үшін де үлкен бақ болды: олар біздің байлығымызды көзге шұқып көрсеткенімізді ешқашан көрген жоқ. Олар менің инвестицияларды басқаруға бар жан-тәніммен берілгенімді көрді және әрине, нәтижелерге қалай мақтанатынымды да байқады. Бірақ бізде өзгелердің көзін алдау үшін байлыққа ұмтылу, даңғазалық болған емес. Біз «ұлы әулет» құруды мақсат етпедік. Соның арқасында олардың бойында өмірде шын мәнінде ненің маңызды екені туралы дұрыс түсінік қалыптасты.

Адамдар маған құлақ асады. Бәлкім, бұл менің қоғамдағы орным мен өмірлік тәжірибеме байланысты болар. Мен оларға басқа біреу де айта алатын сөздерді айтамын, бірақ менің сөздеріме көбірек мән береді. Себебі олар менің жасырын ниетім жоқ екенін, ешкімге ақылы кеңес тықпаламайтынымды түсінеді. Оның үстіне, менің бойымда тәлімгерлікке деген шынайы құштарлық бар екені де рас.

Міне, Баффет бөліскен кеңестер осындай:

— Жастық шақта ақымақтық жасау — сөзсіз нәрсе. Ең бастысы — сол үшін өзіңді кешіре білу, бірақ сонымен қатар өз-өзіңе бәрін кешіре бермеу. Артыңа қайта-қайта қарап: «Әттеген-ай, солай істесем ғой» немесе «мұны істемегенімде ғой» деп өкінудің еш мәні жоқ. Ол — өткен шақ. Оны өзгерте алмайсың. Ал болашақтағы мінез-құлқыңды өзгерту — өз қолыңда. Өмірдің екінші жартысы біріншісінен жақсы болуы керек: жылдар өте адам дана бола түсуі тиіс.

— Бір рет табысыңның 110 пайызын жұмсауың мүмкін, бірақ сол сәттен бастап сенің шегің таусылады да, қалған өмірің қарыздың құрсауында өтуі ықтимал. Неге, айтшы, адам өз еркімен түпсіз тұңғиыққа құлауы керек? Неге несие карталарына белшеден батуы тиіс? Адамдар мүмкіндігінен артық өмір сүруді жақсы көреді. Осы ойды біржола санадан сызып тастаңыз. Ипотеканың өзі жаман нәрсе емес, бірақ тіпті онда да аса сақтық қажет.

— Ақшаны қайдан табамын деп бас қатырмайтын адамдар, ақыр соңында, бұл уайыммен күн кешетіндерге қарағанда әлдеқайда бақыттырақ болады. Сізге керегі — сәл ғана ақыл-парасат пен аздап тәртіп. Жасөспірім шақта немесе студенттік кезеңде тәртіптің ақсайтынын түсінемін. Бірақ менің кеңесім біреу: қарыздан аулақ жүріңіз.

— Мен үшін адамды бағалауда ең басты өлшем болатын бір қасиет бар. Ол — кез келген жанның қолынан келетін қарапайым адамгершілік, яғни мейірімділік. Ол сізге бір тиын да тұрмайды. Сіз ештеңеден айырылмайсыз — керісінше, еселеп қайтарып аласыз. Мен мейірімділік адамға зиян келтіруі мүмкін деп айтатын кез келген пікірмен дауласа алар едім. Ал егер адамдар әр таң сайын өзіне: «Бүгін басымнан не өтпейді — жақсысы да, жаманы да болуы мүмкін, бірақ мен бәрібір мейірімді боламын», — деп айтса, әлемдегі жалпы бақыт деңгейі әлдеқайда жоғары болмас па еді?