«Эйфорияның» соңы: күміс пен алтынға инвестиция салған инвесторлар өздерін қалай тұзаққа түсірді

9 ақпан таңертең алтын 5 000 доллардан сәл жоғары бағамен саудаланды, ал күміс 81,5 долларға тең болды. Екі металл да қаңтардың соңы мен ақпанның басындағы тарихи құлдыраудан кейін шығындарының бір бөлігін өтеуге қол жеткізді. Құлдыраудың бір себебі – бағаның тез өсуі кезінде бөлшек сауда инвесторларының нарыққа жаппай ағылуы болды. Ал 20-шы ғасырдың ең ірі инвесторларының бірі Джон Темплтонының айтуынша, «бұқа нарығы эйфорияда өледі». Металдар нарығындағы оқиғалар әрі қарай қалай дамиды?

Financial Times басылымы Reddit форумының бір қолданушысын мысалға келтіреді. Ол қаңтардың соңғы аптасында, яғни құлдырау басталар алдында, күміске байланған ProShares Ultra Silver (AGQ) биржалық қорының пайларын сатып алған.

Құлдырау АҚШ нарығында 29 қаңтар, бейсенбі күні басталып, жұма күні бүкіл әлемдік нарықтарға толық тарады.

AGQ — бұл кредиттік иықпен (левереджбен) жұмыс істейтін ETF: ол бағаның қозғалысын екі есе күшейтеді — баға өссе де, түссе де.

30 қаңтар, жұма күні сауда аяқталғанға қарай осы пайдаланушының шығындары 25 000 АҚШ долларынан асты. «Бүгін бүкіл портфелім бойынша мен жылдық салықтан кейінгі табысымды жоғалттым», – деп жазды ол форумда.

Күміс туынды құралдармен сауда жасаған тағы бір Reddit қолданушысы жұма күні ақ металдың бағасы бір күнде рекордтық 27%-ға төмендегенде «апатты мөлшерде қаржы жоғалтқанын» мойындады.

2 ақпан, бейсенбіден дүйсенбіге дейінгі сауда кезінде бір унцияға шаққанда баға ең жоғары $121,64-тен ең төмен $71,33-ке дейін 41%-ға төмендеді. Мұндай құлдырау 1980 жылдан бері болған жоқ, сол кезде күміс нарығын бақылауға алмақ болған Хант бауырларының әрекеті нәтижесінде баға көпіршігі жарылған еді.

Алтынның бағасы сол үш күн ішінде 21,5%-ға төмендеп, 5 608,4 АҚШ долларынан 4 404,7 АҚШ долларына дейін түсті.

Қымбат металдардың бағасы бір айдан астам уақыт бойы өсіп келеді, бірақ қаңтар айында бұл өсім айтарлықтай жеделдеп, тіпті тәжірибелі трейдерлерді де таң қалдырды, деп жазады Bloomberg. Осының себептері геосаяси тұрақсыздықтың артуы (Венесуэла, Гренландия және Иран айналасындағы оқиғалар), доллардың құнсыздану қаупі және АҚШ Федералдық резерв жүйесінің тәуелсіздігіне төніп тұрған қатерлер болды. Бұл жағдай бөлшек сауда қатысушыларының, атап айтқанда қытай спекулянттарының ірі ағымымен күшейіп, олардың белсенділігі Ай күнтізбесі бойынша Жаңа жылға дайындық кезіндегі дәстүрлі сатып алу науқанымен сәйкес келді. Азиядан бастап, іс жүзінде әрбір сауда күні жоғары деңгейде басталды.

Қорытындылай келе, нарыққа тым көп ойыншылар кіргені айтылады, – деп цитаталайды Bloomberg бұрын JPMorgan Chase-те бағалы металдармен сауда жасаған нарық талдаушысы Роберт Готтлибті.

Классикалық нарық мақалы «арзан сатып ал, қымбат сат» болса да, жеке инвесторлар дәстүрлі түрде танымал нарыққа өсу трендінің соңында кіреді. Себебі қарапайым: белгілі бір активтің бағасы төмен болғанда, ұзақ уақыт бойы бүйірлік ауытқуда болғанда немесе ұзақ мерзімді тренд аясында жаңа ғана өсе бастағанда, бұл туралы қоғамдық доменде дерлік ақпарат болмайды. Сондықтан нарықты жан-жақты талдамайтын жеке трейдерлер бұл активті байқамайды. Ал бағаның әрі қарай өсуіне әкелуі мүмкін негізгі себептер тар кәсіби ортада, ең көбі мамандандырылған баспасөзде талқыланады.

БАҚ пен инвестициялық қауымдастықтың кең ауқымды назарын аудару үшін тренд тұрақты болуы керек, ал пайдалылығымен қызығушылық тудырып, қиялды баурай алу үшін ол «қызып кету» кезеңіне өтуі тиіс. Темплтон трендтің осы қадам-қадамдық дамуын былайша тұжырымдады: «Булл нарықтары күдікшілдікте туылып, пессимизмде өсіп, оптимизмде пісіп-жетіледі және эйфорияда өледі.»

Қаңтар айында, эйфорияның шыңында, жеке трейдерлер Vanda Research бағалауы бойынша күміс биржалық сауда қорларына рекордтық 1 миллиард доллар салды. 2025 жылдың соңында осы қорларға түсім 500 миллион доллардан кем болды, ал жыл басында металлдың унциясы 29–33 долларға бағаланған кезде жүздеген миллион доллар көлемінде қаражат шығыны тіпті тіркелді.

26 қаңтарда ең танымал күміс биржалық инвестициялық қор – iShares Silver Trust – акцияларының сауда көлемі 39,4 миллиард долларға жетіп, S&P 500 индексіндегі ең танымал қор SPDR S&P 500-дің 41,9 миллиард долларлық айналымына дерлік теңесті, деп жазады FT. 2025 жылдың дәл сол күні бұл көрсеткіштер 70 есеге айырмашылық көрсетті.

Көптеген жеке инвесторлар көбірек табыс табуға ұмтылып, AGQ сияқты левередждік биржалық сауда қорларына инвестиция салу арқылы тәуекелдерін одан әрі арттырды. «Бұл қорлар әдетте бөлшек инвесторларды тартады, себебі институционалдық инвесторлар левереджды тиімдірек түрде ала алады», – деді Global X ETFs-тің Трэвор Йейтс FT-ге.

AGQ акцияларының бағасы жұма, 30 қаңтарда 60%-ға төмендеп, келесі дүйсенбіде тағы 9%-ға төмендеді.

Күміс пен алтын нарықтарының құлдырауы кәсіби мамандарды қаңтар айындағы өсімнен кем таң қалдырмады.

«Бұл менің мансабымда көрген ең таңғажайып жайт», – деді Германияның Heraeus Precious Metals компаниясының сауда жөніндегі директоры Доминик Сперцель, әлемдегі ең ірі асыл металдарды өңдеуші компаниялардың бірі. «Мен 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысының қараңғы күндерінен бері алтын бағасының бүгінгідей ауқымда құлдырауын көрген емеспін», – деді IG талдаушысы Тони Сикамор 2 ақпанда (Рейтер агенттігінесілтеме жасап ).

Күміс туралы айтсақ, оның жоғары құбылмалылығы «әрқашан өлім тұзағы» болғанын StoneX компаниясының талдаушысы Рона О'Коннелл айтады: «Соңғы бірнеше аптада біз гиперболалық ауытқуларды көрдік — құлдырау тек уақыт мәселесі еді».

Жылдам өсіп келе жатқан нарыққа, әсіресе қарапайым акция саудасына қарағанда дәстүрлі емес нарыққа асығып кіргендер оның қалай жұмыс істейтінін әрдайым түсінбейді.

«Сізді фьючерс нарықтарымен таныстырайын», – деп жазды Fuller Treacy Money инвестициялық бюллетенінің баспагері Джон Трейси, 29 желтоқсандағы сауда кезінде күміс бағасы унциясына 83,6 доллардан 70,5 долларға дейін құлаған кезде. Егер сізде күміс болса және оның бағасы ешқашан төмендемейді немесе келесі бес жылда 500 фунт стерлингке дейін жетеді деп айтатын осы жаңадан пайда болған сарапшылардың сөзін мұқият тыңдап отырсаңыз, онда бұл жазба сізге арналған.

Фьючерс биржалары тек сауда алаңдары ғана емес; олар сонымен қатар тауарлардың коммерциялық тұтынушылары үшін нарықтың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге жауапты, – деп түсіндірді Трайс.

Күміс өнеркәсіпте, соның ішінде электроникада белсенді қолданылады. 29 қаңтарда Нью-Йорктегі COMEX, АҚШ-тағы бағалы металдардың негізгі биржасы, екі апта ішінде маржа талаптарын екі рет көтерді: фьючерстік мәмілелер бойынша трейдерлерге келісімшарттың номиналды құнының тек бір бөлігін төлеу жеткілікті, бұл левереджге әкеледі. Бұл трейдерлерге ұзақ позицияларды ашу және ұстап тұру үшін 33%-ға көп ақша қажет екенін білдіреді, – деп жазды Трайс: «Спекулятивті өсімді қоздыратын факторлар өзгерді ме? Жауап – жоқ. Леверидж берген факторлар өзгерді».

Биржа сауда шарттарын одан әрі қатаңдатуды жалғастыруы мүмкін, соның ішінде ұзақ позицияларды ашуға тыйым салуға дейін, – деп жазды Трайс (дәл осылай биржа билігі Хант бауырларының баға көпіршігін жарып жіберген).

29 желтоқсандағы құлдыраудан кейін нарық қалпына келіп, өсуді жалғастырған кезде COMEX кепілдік талаптарын арттыруды жалғастырды, – деп кейіннен Трайс атап өтті.

Қарыз қаражаттарымен қаржыландырылған бағалардың тез, спекулятивті өсуі басқа тәуекелдерді тудырады. Бағаның күрт өсуіне байланысты банктер бағаны көрсетуді тоқтатады, «ликвидтілік буланып, құбылмалылық жарылысты сипатқа ие болады», себебі трейдерлердің тапсырыстарына банктерден «жауап» келмейді, – деді Saxo Bank-тің тауар нарығы стратегиясы директоры Оле Хансен Bloomberg-ге.

Сонымен қатар, биржада саудаланатын қорлар физикалық активтерді сатып алады немесе AGQ жағдайында фьючерстерді сатып алады. Опциондарды сататын дилерлер де хедждеу мақсатында дәл солай әрекет етеді, әсіресе мұндай құралдарға сұраныс тез өсіп жатқанда, – деп түсіндіреді Bloomberg. Опциондар бөлшек инвесторлар арасында танымал құралға айналды, ал алтын мен күміс опциондарын сатып алу рекордтық деңгейге жетті.

29 қаңтарда (толық ауқымды құлдырауға бір күн қалғанда) нарықта күміс пен алтын бағасының өсуіне тиісінше 6,73 миллион және 5,02 миллион опцион сатып алынды. Үш ай бұрын бұл көрсеткіштер тиісінше 4,6 миллион және 3,9 миллион болған. Қорлар мен дилерлердің металл сатып алуы баға өсуін одан әрі ынталандырады — ал олар оны жаппай сата бастағанда бағаның төмендеуін де ынталандырады.

30 қаңтарда активтерінің жаңа құнын көрсету үшін қайта теңестіру кезінде AGQ шамамен 4 миллиард долларлық күміс фьючерстерін сатты, дейді Хансен.

Бір апта бұрын болған осындай ауқымды түзетуден кейін трендтің үзілуі әдетте ұзақ жақтық қозғалыспен жалғасады, ол бағалы металдар жағдайында айлар немесе тіпті жылдар бойы созылуы мүмкін, дейді Триси.

Осы жағдайда геосаяси тұрақсыздық бұл кезеңді қысқартуға көмектесуі мүмкін, әсіресе алтынға қатысты: оның сатып алушылар базасы күмістен әлдеқайда кең, ал оны белсенді түрде сатып алатын орталық банктер қолдау деңгейін қалыптастыруға септігін тигізеді.

Қалай болғанда да, инвесторларда нарықтың ең төменгі деңгейге жеткеніне көз жеткізуге жеткілікті уақыт болады, – дейді Триси, – және позицияларды бөліп-бөліп ақша салу арқылы қайта құру жақсы.