«Экономика суық күзге тап болады»: Ирандағы соғыс салдарынан туындайтын дағдарыс қаупі туралы Мовчан

Орта Шығыстағы соғыс жаһандық экономикаға апатты салдар әкелмейді, деді экономист, Movchan Group инвестициялық басқару компаниясының негізін қалаушы Андрей Мовчан First Radio-ға берген сұхбатында.

Әлем қыс болмаса да, салқын экономикалық күзді бастан кешіреді. «Бірақ бұл апатты жағдай емес», – деді Мовчан. Оның айтуынша, экономикалық дағдарыс туралы айту әлі ерте – бұл жаһандық экономиканың өсуінің бәсеңдеуі: «Егер жаһандық ЖІӨ өсімі 3%-ға дейін жоспарланған болса, ұзаққа созылған қақтығыс жағдайында ол 1%-ға дейін төмендейді. Бірақ бұл әлі апат емес».

Экономисттің айтуынша, егер соғыс пен Ормуз бұғазының блокадасы ұзаққа созылса, ұзақ мерзімде әлем жаңа шындықтарға бейімделеді — мысалы, мұнай тасымалы үшін жаңа бағыттар ашып, басқа кен орындарында өндірісті арттыру арқылы. Бірақ әлем бұрынғыдай мұнайға тәуелді емес, сондықтан мұнай бағасы рекордтық деңгейге жете қоймайды деп есептейді Мовчан. Тарихи рекорд 2008 жылы тіркелді: сол кезде Brent маркалы мұнайдың бағасы 147 доллардан асқан — бұл Иран соғысы басталғаннан кейінгі мұнайдың ең жоғары бағасынан 20%-дан астам жоғары.

Дегенмен, егер соғыс созылып кетсе, мәселелер туындайды. Мұнай бағасының жоғары болуы инфляцияны арттырады. Инфляцияның өсуі пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуді кешіктіруге әкеледі. Еуропада пайыздық мөлшерлемелер тіпті өсуі мүмкін. Егер пайыздық мөлшерлемелер мен инфляция жоғары болса, ақшаның құны да артады. Бұл ақшаның құнының тез төмендеуін күтіп отырған нарықтарға тежегіш әсер етеді. Бұл әсіресе жыл басында айтарлықтай өсіп, облигациялары қарқынды дамыған Оңтүстік-Шығыс Азия нарықтарына қатысты. Сондықтан мұнда кері шегіну болуы мүмкін, – дейді Мовчан. «Бұл кері шегінулер құбылмалылықты тудырып, жалпы инвесторларға қиындықтар әкеледі. Бұл қорқыныш тізбекті реакциясын іске қосуы мүмкін. Инвесторлар нарықтан кетуді бастауы мүмкін».

Бірақ жалпы алғанда, бүкіләлемдік экономика қазір «өте тұрақты» және ол осы соғысты бір жыл, екі жыл немесе тіпті жеті жыл бойы көтере алады, – дейді Мовчан. Алайда соғыстың әртүрлі нарықтарға әсері әртүрлі болады. Экономисттің бағалауы бойынша, АҚШ экономикасы бұл жағдайды іс жүзінде ешқандай шығынсыз еңсере алады. Таяу Шығыс газына қатты тәуелді Еуропаның жағдайы нашарлайды — Еуропалық Орталық Банк пайыздық мөлшерлемелерді көтеруі және экономиканың тоқырауы мүмкін. Энергия жеткізілуіне одан да көп тәуелді Оңтүстік-Шығыс Азия экономикалары зардап шегеді. Қауіптерді бақылау үшін инвесторлар Үндістанға назар аударуы керек, – дейді Мовчан. Оның айтуынша, бұл ел Хормуз бұғазы арқылы мұнай жеткізілуі тоқтағаннан кейін ең осал жағдайда.

«Біз Үндістанда, оның ішкі нарығында не болып жатқанын, жағдайы қалай екенін, мұнайын қайдан алатынын бақылап отыруымыз керек. АҚШ санкцияланған ресей мұнайын сатып алуға лицензиялар беруді бастады, бұл жағдайдың ауыр екенін көрсетеді. Сондықтан Үндістанға сүйене отырып, жағдайдың мәселеге айналуына қаншалықты жақын екенін анықтай аламыз», – деді экономист.

Егер соғыс созылып, экономикаға айтарлықтай қиындықтар туғызса, инвесторлардың капиталы ең алдымен АҚШ-қа ағады деп есептейді Мовчан. «Америка осы соғыстың салыстырмалы пайда алушысы. Америкалықтар таза энергия экспортерлері, олар қақтығыстан өте алыс, инфрақұрылымы зардап шекпейді және әскери-өнеркәсіптік кешені осы науқан нәтижесінде әлемнің түкпір-түкпірінен жаңа тапсырыстар алады. Оларға бұл оңайға соқпауы мүмкін, бірақ американдықтар осы соғыстан да, бұрынғыларынан да басқа барлық елдерге қарағанда салыстырмалы түрде жақсы жағдайда шығады. Сондықтан капиталдың сол жаққа ағуына себептер бар, – деді ол.

Бірақ жалпы алғанда соғыстан экономикалық тұрғыдан ешкім ұтпайды, – деді Мовчан. «Барлығы шығынға ұшырайды, кейбіреулері басқаларға қарағанда көбірек. Соғысқа қатыспайтындар әдетте пайда табады. Бірақ бүгінгі соғыста дерлік барлығы тікелей немесе жанама түрде қатысуда», – деді ол.