Говард Маркс: «Нарықтан сәл артта қалу — күйреуге қарағанда жақсырақ»

Атақты инвестор Говард Маркс жаңа A Look Under the Hood атты жазбасын жариялады. Бұл жазбаның себебі — АҚШ-тағы бір зейнетақы қоры кеңесімен өткен кездесу және олардың инвестициялық қағидаттарын талқылау болды. Алайда Маркс жеке мысалдардың артында әлдеқайда кең тақырыпты көреді — инвесторлар шешімдерді қалай қабылдап, табысты қалай бағалай алады деген сұрақты.

120 миллиард доллардан астам активтерді басқаратын Oaktree Capital Management компаниясының тең құрылтайшысы әрі тең төрағасы Маркс 1990 жылдан бері өз жазбаларын (memo) жариялап келеді. 35 жыл ішінде ол жүзден астам жазба жазған, ал оның ойларын Баффет, Далио және әлемдегі ірі қорлардың жетекшілері оқиды.

Тәуекел

Маркс өз жазбасын, оның айтуынша, инвестиция құюдың мәнін айқындайтын тақырыптан бастайды: мәселе сіз қанша тәуекел алғыңыз келетінінде емес, оны қаншалықты көтере алатыныңызда. Ол қор кеңесшілері қатысушыларға тәуекелді екі тұрғыдан қарастыруды ұсынғанын жазады — қаржылық (инвестор шығынға қаншалықты төтеп бере алады) және психологиялық (оны қабылдауға қаншалықты дайын).

Маркстің пікірінше дәл осы айырмашылық ақыл мен шамадан тыс өзіне сенімнің арасындағы шекараны анықтауға көмектеседі. «Өзің көтере алмайтын салдары бар тәуекелді алудан асқан ақымақтық бар ма?» — деп жазады ол.

2000-жылдардың басында Маркс Пенсильвания университетінің инвестициялық комитетін басқарған. 1990-жылдардың қарқынды өсуінен кейін қордың табыстылығы басқа университеттік эндаументтерден артта қалып, кеңес акциялар мен венчурлық инвестициялардың үлесін арттыру арқылы бұл айырмашылықты қысқартуды талқылады. Маркс кеңесті бұл ойдан бас тартуға көндірді:

«Бұрыннан қашып кеткен атты қуудың қажеті жоқ еді. Нарықтың шарықтау шегінде кіруден гөрі сәл артта қалу әлдеқайда жақсы — өйткені өсу тоқтағанда үйінді астында қалмайсың».

Маркс жазған зейнетақы қоры дәл осындай ұстанымда: кеңес қаржылық мүмкіндігі жетсе де, тәуекелді әдейі азайтып, нарық құлдырауының толық соққысын алмау үшін табыстың бір бөлігінен саналы түрде бас тартады. Маркс мұндай шешім әлсіздіктің емес, даналықтың белгісі деп санайды. Мұндай тәсілді жеке инвестор да ұстана алады — тұрақтылықтың қысқа мерзімді табыстан маңызды екенін түсінетін адам.

Әртараптандыру

Маркс зейнетақы қорының басшылығы инвестиция табиғатын байыппен түсінетінін жазады. Олар тәуекелден қашпайды — онсыз мақсатқа жету мүмкін емес екенін біледі, әрі сақтықтың табыс әлеуетін шектейтінін де мойындайды.

«Олар өздеріне табысты тәуекелсіз әкелетін құпия стратегияны іздемейді», — дейді Маркс.

Қор басшылары нарыққа тән қалыпты тәуекелдерді — баға ауытқулары мен циклдық өзгерістерді — қабылдайды, бірақ «ортадан төмен тәуекел» уәде ететін күрделі әрі түсініксіз стратегиялардан бас тартады. Маркстің ойынша, мұндай ұстамдылық әлдеқайда парасатты: тәуекелдің қайдан туындайтынын түсінген жөн, оны жасырған модельдерге сенгеннен гөрі.

Маркстің пікірінше әртараптандыру — бұл бір уақытта табыс әкелетін активтер жиынтығы емес, әртүрлі табыс көздерінің теңгерімі. Портфельде уақытша артта қалып жатқан позициялар әрқашан болады, және бұл қалыпты нәрсе — дәл солар жүйені қызып кетуден сақтайды.

Оның айтуынша басқарушыларды қысқа мерзімде жекелеген акциялардың нәтижесіне қарап емес, стратегияның жалпы тұрақтылығына қарап бағалау керек.

Маркстің айтуынша мұндай көзқарас стратегияны ұзақ мерзімде мықты етеді. Әртараптандыру ауытқулардан емес, қателіктерден сақтайды. Жеке инвестор үшін бұл негізгі бағдар: егер портфельдегі барлық нәрсе өсіп жатса, демек, ол әртараптандырылмаған және бір тәуекелге шоғырланған.

Құбылмалылық

Маркс зейнетақы қоры кеңесінің мүшелері нарықтағы құбылмалылықты  сабырмен қабылдағанын атап өтеді. Олар үшін бұл басты қауіп емес: қысқа мерзімді төмендеулер — табиғи нәрсе, ал маңыздысы — қордың қатысушылар алдындағы міндеттемелерін орындау қабілетін сақтау. Көпшілігі тұрақтылыққа ұмтылу жоғары ұзақмерзімді табыстылыққа кедергі болмауы керек деп санаған.

Маркс бұл тәсілмен келіседі: оның пікірінше инвесторлар құбылмалылыққа тым көп мән береді, себебі бұл — санмен өлшеуге болатын жалғыз тәуекел.

«Тек инвестициялық тұрғыдан қарасақ, ұзақмерзімді инвесторлар үшін құбылмалылықтан қорқуға себеп жоқ (қайтарылмайтын шығын тәуекелінен айырмашылығы). Баффет айтқандай, «мен 12% тегіс табыстан гөрі, 15% толқынды табысты қалар едім». Бұл логика емес пе?»

Маркстің ойынша нарық ауытқуынан қорқу экономикалық емес, сыртқы факторлардан туындайды — есеп беру міндеттемесі, саяси не мансаптық қысым, клиенттердің талаптары немесе өзгелерден төмен көрінуден қорқу. Бұл факторлар құбылмалылықты инвестицияның емес, инвестордың мәселесіне айналдырады.

Мысалы, технологиялық компания акциялары күнделікті есеп беретін қор менеджері үшін қауіпті көрінуі мүмкін, бірақ ұзақмерзімді суверендік қор үшін ешқандай қауіп төндірмейді.

Стратегияның тиімділігі

Маркс сипаттаған зейнетақы қоры өз қызметіндегі басты мақсат ретінде міндеттемелерді орындауға жеткілікті табысқа қол жеткізуді атайды. Индекстерді, бенчмарктарды немесе әріптестердің нәтижесін басып озу — екінші кезекте.

Маркс бұл тәсілді құптайды. Оның ойынша стратегияның басты мақсаты — нарықты жеңу емес, портфельдің тұрақтылығын қамтамасыз ету. Ұзақ мерзімде маңыздысы — рекордтық көрсеткіш емес, төзімділік.

Сонымен қатар, ол тиімділікті бағалаудағы басты мәселе — уақыт көкжиегінің тым қысқа болуы дейді. Бір не бірнеше жылдағы нәтижелер шынайы қорытынды үшін жеткіліксіз: уақытша факторлар нәтиже мен суретті бұрмалауы мүмкін.

«Нарық бір ғана оқиғаның кесірінен өсуі немесе құлдырауы мүмкін. Бұған басқарушыларды кінәлауға бола ма?» — деп жазады Маркс.

Қысқа мерзімдегі абсолютті сандар көп нәрсені білдірмейді: егер нарық 20% өссе, 6% табыс әлсіз көрінеді; ал нарық 20% төмендесе, сол 6% — тамаша нәтиже. Сондықтан бағалау салыстырмалы болуы тиіс: инвестор «қанша таптым?» деп емес, «осы жағдайда жақсырақ істей алар ма едім?» деп сұрауы керек.

Көптеген инвесторлар бағалау мерзімін үш, бес немесе он жыл деп белгілегісі келеді, бірақ Маркстің пікірінше дұрыс жауап — нақты сан емес. Бағалау кезеңі толық нарық цикліне — өсу мен құлдырау кезеңдерін қамтуы тиіс. Сонда ғана стратегияның шынайы беріктігін және инвестор шешімдерінің орындығын көруге болады. «Егер тиімділік тек жақсы кезеңдерде бағаланса, ең жоғары нәтижені ең көп тәуекелге барғандар көрсетеді. Бірақ бұл шеберліктің емес, сәттіліктің белгісі», — дейді Маркс.

Оның ойынша инвестициялық стратегияның мәні — құлдырауларды еңсеру және қалпына келу қабілетін сақтау. Ал портфельді бағалағанда бастысы — бір жылды ұту емес, онжылдықты жоғалтпау.