Халықаралық энергетика агенттігі нарыққа рекордтық мөлшерде мұнай құюды жоспарлауда

1970-жылдардағы мұнай дағдарысынан кейін АҚШ пен оның Батыс одақтастары ОПЕК картеліне қарсы тепе-теңдік ретінде құрған Халықаралық энергетика агенттігі (ХЭА) өз тарихындағы ең ірі мұнай қорларын босатуды ұсынды, деп хабарлайды The Wall Street Journal анонимді шенеуніктерге сілтеме жасап. Халықаралық энергетика агенттігі бұл Ирандағы соғыс салдарынан күрт өскен бағаларды төмендетеді деп үміттенеді. Шешім бүгін-ақ қабылдануы мүмкін.

Халықаралық энергетика агенттігі 32 мүше елдің тиісті департаменттерінің өкілдерінің шұғыл отырысын шақырды, олар 11 наурызда ұсынылған бастамаға қатысты шешім қабылдауды жоспарлап отыр, деп хабарлайды WSJ дереккөздері. Жарияланатын мұнай көлемі 182 миллион баррельден асады — бұл Ресей Украинаға шабуыл жасаған кезде 2022 жылы ХЭА-ға мүше елдері нарыққа екі кезеңде шығарған көлеммен бірдей, деп жазады басылым. Ұсынысты ХЭА-ның барлық мүшелері мақұлдауы тиіс: тіпті бір елдің қарсылығы жоспарды іске асыруды кешіктіреді, деп жазады WSJ.

Ирандағы соғысқа дейін Парсы шығанағы елдері күніне шамамен 20 миллион баррель мұнай мен мұнай өнімдерін экспорттап, бұл әлемдік тұтынудың шамамен бестен бір бөлігін құраған. Халықаралық энергетика агенттігінің мәліметінше, осы көлемнің шамамен 5,5 миллион баррелі Иранның блокадасы салдарынан бұғаздан айналып өтетін құбыр инфрақұрылымы арқылы жеткізіле алады. Осылайша, 14,5 миллион баррель экспорттық қорды күн сайын алмастыру қажет, деп жазады WSJ.

IEA мүше елдерінде резервте 1,2 миллиард баррель, сондай-ақ міндетті коммерциялық қорларда тағы 600 миллион баррель бар, – деді агенттіктің атқарушы директоры Фатих Бирол осы аптаның басында. WSJ бағалауы бойынша, бұл көлем Парсы шығанағынан келетін жеткізілімнің жоғалуын шамамен 124 күн бойы өтеуге жеткілікті болады.

WSJ ХЭА-ның жоспарлары туралы мақаласын жариялағанға дейін Brent және Солтүстік Американың WTI шикі мұнайының фьючерстері сәл өсті. Мақала жарияланғаннан кейін екі келісім-шарт бірден төмендеп, бастапқы баға өсімін жойды, деп хабарлайды Reuters. Қазіргі уақытта Brent 0,1%-ға, ал WTI 0, 7%-ға қымбаттап саудаланып жатыр.

Бір күн бұрын, 10 наурызда АҚШ шенеуніктерінің қайшылықты мәлімдемелері мұнай нарығында күрт ауытқуға әкелді: АҚШ Энергетика министрі Крис Райт әлеуметтік желіде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің танкерді Ормуз бұғазы арқылы эскорттегенін жариялағаннан кейін бағалар күрт төмендеді. Алайда, жазба тез арада өшіріліп, Ақ үйдің баспасөз хатшысы Кэролин Левитт конвой туралы ақпаратты жоққа шығарды. Нәтижесінде Brent пен WTI бағалары жоғалтқан құнының бір бөлігін қайтарып алды.

Халықаралық энергетика агенттігінің (IEA) қорларын пайдалану «қауіпсіздік клапаны да, ескерту сигналы да» болуы мүмкін, – деді Сингапурдағы Saxo Markets компаниясының бас инвестициялық стратегі Чару Чанан Bloomberg-ке . «Бұл уақытша ұсынысты арттырып, паниканы бәсеңдетуі мүмкін, бірақ сонымен бірге нарыққа үзіліс қаупі соншалықты үлкен болғандықтан ерекше шаралар қажет болғанын көрсетеді», – деп түсіндірді сарапшы.

Мұнай нарығына алғашқы соққы бағаларға әлі де есепке алынған сияқты, және негізгі сценарий – бағалардың төмендеуі, себебі «мұны жүзеге асыруға мықты саяси ерік бар», – деді Гонконгтағы Robeco компаниясының Азия-Тынық мұхиты акциялары бөлімінің басшысы Джошуа Крэбб. «Нарық негізгі көрсеткіштерге қайта оралуда, және олар әлі де жақсы, әсіресе мұнай бағасы төмендесе», – деді ол.

Тарих көрсеткендей, ХЭА-ның стратегиялық қорларын босату аралас нәтижелерге әкеледі, – деп жазады WSJ. Бұл құралда айтарлықтай шектеулер бар. Біріншіден, сарқылған қорларды қайта толтыру қажет, бұл міндетті түрде қосымша кейінге шегерілген сұранысты тудырады. Сақтау қоймалары таусылған сайын нарық оларды қайта толтыруға жеткілікті ұсыныс бола ма деген алаңдаушылыққа түседі. Сонымен қатар, басылым ерекше атап өткендей, ХЭА қорларының құрамы Парсы шығанағындағы мұнай мен мұнай өнімдерінің құрамынан өзгеше.

Нарықтың болжап болмайтын реакциясының айқын мысалы – 2022 жылдың оқиғалары. Украинадағы әскери операциялар басталғаннан кейін Халықаралық энергетика агенттігінің мүше елдері жағдайды тұрақтандыру үшін резервтерін пайдалануға тырысты. Алдымен бұл қадам кері әсер етті. Саудагерлер төтенше араласуды дағдарыс күтілгеннен әлдеқайда ауыр екендігінің белгісі ретінде түсінді. Нәтижесінде қорларды нарыққа шығару туралы хабарланғаннан кейінгі аптада баға шамамен 20%-ға өсті. Тек біраз уақыт өткеннен кейін ғана бұл қорлар мұнай бағасын төмендетуге көмектесті.

Дегенмен, тарихта 1991 жылғы «Шөл дауылы» операциясы сияқты ерекше табысты мысалдар да бар. Сол кезде АҚШ пен Халықаралық энергетика агенттігі Иракқа шабуыл жасалған түнде алдын ала жоспарланған кестеге сәйкес қордағы мұнайды алғаш рет төгіп жіберуді бастады. Әсері бірден байқалды: шабуылдың алғашқы күнінде бағалар 20%-дан астамға төмендеді.