Инвесторлар жасанды интеллектке қатысты қорқыныштар негізінде сауда жасап жатыр. Бұл қорқыныштар негізді ме?

Ақпан айында бірнеше секторда бірден нарық құлдырауы орын алды, олардың бизнес-модельдері жасанды интеллекттен қауіп-қатерге ұшырауда — бағдарламалық жасақтама өндірушілерінен байлық басқарушыларына дейін. «Бұл, сөзсіз, алдымен атып, кейін сұрақ қоятын жағдай», – деді JPMorgan Asset Management компаниясының жаһандық нарық стратегі Керри Крейг Bloomberg TV-ге. Нарықтың қорқынышы орынды ма?

Жаппай сатуға не түрткі болды? Ақпан айының басында стартап Anthropic өз веб-сайтында корпоративтік заңгерлерге арналған жаңа жасанды интеллект құралы туралы жарияланым шығарды. Содан кейін компания заң қызметтерінен қаржылық аналитикаға дейінгі әртүрлі салалардағы тапсырмаларды автоматтандыруға арналған құралдарды қамтитын жаңа жасанды интеллект моделі ClaudeOpus 4.6 -ны таныстырды.

Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету жеткізушілерінің бизнес болашағына қатысты нарық қатысушыларының күмәндануына әкелді, деп жазады Financial Times.

Нәтижесінде 2025 жылдың соңында жасанды интеллект құралдарының таралуынан болатын шығындар күтілгендіктен бағасы төмендей бастаған бағдарламалық жасақтама әзірлеушілерінің акциялары ақпан айының басында құлдырады. Сату толқыны бүкіл әлемді жайлады. АҚШ-тың бағдарламалық жасақтама өндірушілерінің биржада саудаланатын инвестициялық қоры – iShares Expanded Tech-Software Sector ETF – Anthropic-тің презентациясынан кейін ақпанның басында үш күнде 11%-ға төмендеді. Жыл басынан бері ол шамамен 22%-ға құлдырады.

Алдыңғы қатардағы мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушілері — Salesforce және ServiceNow, еуропалық SAP пен Dassault Systèmes, сондай-ақ үнділік Tata Consultancy Services пен Infosys компанияларының акциялары бағасы күрт төмендеді. Кредиттік бюро Experian-нан бастап Лондон қор биржасы тобы мен Thomson Reuters-ке дейінгі деректер провайдерлері де зардап шекті.

Домино әсері сондай-ақ Blackstone, KKR және Blue Owl сияқты қор биржаларында саудаланатын жеке капитал қорларына да тарады. Себебі 2010 жылдардан бастап олар бағдарламалық жасақтама өндірушілерін белсенді түрде сатып алып, оларға несие бере бастады.

«Бағдарламалық қамтамасыз ету соңғы онжылдықта жеке капитал қорларының ең ірі қызмет саласы болды», – деді қаржы саласының жоғары лауазымды өкілі FT-ге. «Және олар ең ірі жеке несиелік қорларының әрқайсысында негізгі қарыз алушылар».

Бағдарламалық қамтамасыз ету акциялары қазір 2008 жылы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде банк акциялары сияқты саудаланып жатыр, – деді Сингапурдағы Vantage Point Asset Management компаниясының инвестициялық директоры Ник Феррес 13 ақпан, жұма күні нарықтағы жағдайды осылайша түйіндеді.

Өткен аптада сатудың жаңа толқындары өтті. Интернет-платформа Insurify ChatGPT-ті пайдаланып автосақтандыру жарналарын салыстыратын қосымшаны іске қосты, бұл АҚШ-тағы сақтандыру брокерлерінің акциялары бағасының төмендеуіне әкелді.

Ал стартап Altruist Hazel атты салық және қаржылық жоспарлау құралын таныстырды. Бұл бай клиенттерге арналған байлықты басқару және қаржылық қызмет көрсетумен айналысатын компанияларға соққы болды. Charles Schwab, Raymond James Financial және LPL Financial Holdings акциялары 7–9%-ға төмендеді.

Уолл-стрит бұл оқиғалардың бұлай өрбуіне дайын болмаған сияқты. Осы үш компанияның ішінде тек Charles Schwab акцияларына «сату» ұсынысы берілген, және ол да 24 талдаушының біреуінің ғана ұсынысы болғанын Bloomberg атап өтті.

The Wall Street Journal жинаған деректерге сәйкес, 22 талдаушының 18-і қазіргі уақытта Charles Schwab акцияларын «сатып алу» немесе «нарықтан жоғары» рейтингпен ұсынады, үшеуі осы бағалы қағаздарды «ұстап тұруды» кеңес береді, ал біреуі «нарықтан төмен» рейтингті ұсынады. Raymond James Financial компаниясында ұсыныстардың басым бөлігі — 16-дан 11-і — «ұстау», ал LPL Financial Holdings компаниясында 17 рейтингтің 12-сі «сатып алу» ұсынысына сәйкес келеді, тағы бес сарапшы компания акцияларын «ұстауды» ұсынады.

Бұл абсурд шегіне жетіп барады. Бейсенбі күні бұрынғы караоке жүйесінің өндірушісі Singing Machine, қазір Algorhythm Holdings деп аталатын компания, сауда басталар алдында жүктерді тасымалдау логистикасын жақсарта алатын жасанды интеллект технологиясы туралы баспасөз хабарламасын таратты. Нарықтық капитализациясы 3 миллион долларды құрайтын Algorhythm компаниясының практикалық қолдануға ешқандай клиенті жоқ. Алайда The Wall Street Journal мәліметі бойынша, күн ортасына қарай американдық логистика компанияларының акциялары 20%-ға төмендеді.

Сәрсенбі күні жылжымайтын мүлік компанияларының акция бағалары күрт төмендеді: CBRE Group пен Jones Lang LaSalle акциялары 12%-ға, ал Cushman & Wakefield акциялары 14%-ға арзандады. Соңғысы үшін бұл 2020 жылдан бергі ең өткір күндік құлдырау болды, сол кезде сектор COVID-19 пандемиясынан қатты зардап шекті.

«Біз инвесторлардың комиссиясы жоғары, еңбекке көп күш талап ететін бизнес-модельдері бар компаниялардан шығып жатқанына сенеміз, себебі оларды жасанды интеллект негізіндегі өзгерістерге осал деп санайды», – деп жазады Bloomberg Keefe, Bruyette & Woods компаниясының талдаушысы Джада Рахманидің есебінен.

Ол мұндай әрекеттерді «ЖИ-ден туындайтын қорқыныштарды пайдалану» деп атады.

Barclays сарапшысы Брендан Линч бұл қорқыныштарды және құлдырау ауқымын асыра көрсетілген деп санайды. Жасанды интеллект еңбек нарығын өзгертіп, коммерциялық жылжымайтын мүлікке сұранысты төмендетеді деген қауіптер шынайы, бірақ олар ұзақ мерзімді, және «кешеден бері ештеңе өзгерген жоқ», – деді ол.

Инвесторлардың алаңдаушылығы CBRE компаниясының бас атқарушы директоры Роберт Сулентиктің компанияның тоқсандық нәтижелері жөніндегі талдаушылармен қоңырау кезінде айтқан сөздерінен одан әрі күшейді: егер жасанды интеллект кеңсе қызметкерлерінің санын азайтса, кеңсе алаңына сұраныс та төмендейді.

Шын мәнінде, CBRE акциялары бейсенбі күні тағы 8,8%-ға төмендеп, 136,28 долларға жабылды. Дүйсенбіден жұмаға дейін олар 16%-дан астамға төмендеді.

Оған қарамастан, Barclays компанияның акцияларына «outperform» ұсынысын және 192 долларлық мақсатты бағаны растады. Morgan Stanley («outperform» ұсынысымен және 180 долларлық мақсатты бағамен) CBRE компаниясының жасанды интеллектіні өз бизнес-моделіне қауіп ретінде емес, пайда өсіміне ықпал ететін фактор ретінде қарастыратынын атап өтті.

Шынында да, Трайс атап өткендей, Султник өз сөзінде: «Ең ықтимал, біз жасанды интеллектке қатысты әлдеқайда көп жұмысшылардың осы себепті кетуі мүмкін адамдардың орнын басатынын көретін боламыз» деді.

Бірақ нарық оны естімеді де, жасанды интеллекттің бүкіл салаларды қаншалықты тез бұзып жібере алатыны туралы қорқыныштан дүрлігіп кетті, – дейді Трайс.

Жақында дейін инвесторлар бұның тек бірнеше жылдан кейін ғана болатынына сенген. Бірақ қазір олар дәстүрлі салалардағы компаниялардың көрінгендей сенімді табысынан қашан айырыла бастайтыны жөніндегі болжамдарын алға жылжытуда, – деп жазады Трайс.

Код базалары оңай көшірілетін бағдарламалық жасақтама өндірушілері үшін бұл қауіп шынайы, деп есептейді ол. Ал күрделі келіссөздер барысында бір реттік мәмілелер жасайтын жылжымайтын мүлік агенттері үшін бұл соншалықты айқын емес.

Трайс пікірінше, қызметкерлердің үйден жұмыс істеуге көшуімен COVID-19 пандемиясы әлдеқайда үлкен дестабилизациялаушы фактор болды, сол кезде CBRE акциялары 54%-ға құлдырағанымен, олар 2020 жылдың соңына қарай толық қалпына келген.

Мамандардың пікірінше, басқа да бірқатар салаларға қатысты қорқыныштар да асыра сілтенген. Мысалы, Raymond James Financial компаниясының талдаушысы Уилма Бердис қаржы компанияларының акцияларын сатуды «толықтай шектен тыс» деп сипаттады. «Соңында адамдар өз ақшаларын... нақты адамға сеніп тапсырғысы келеді», – деді ол.

Триси үшін соңғы бірнеше аптадағы ең қызықты жайт – жасанды интеллекттің ықпалына қатысты бағалаулардың қалай өзгергені.

Тек бірнеше ай бұрын негізгі мәселелер ретінде AI-дегі дәлсіздіктер мен қателіктер, олар оны бизнес-процестерде лайықты алмастырғыш ретінде қолдануға кедергі келтірді, сондай-ақ осындай инвестициялардың ақылға қонымдылығына күмән тудырған алып қаржы салымдары қарастырылды, – деп сипаттайды Трайс.

Алайда бүгінгі күні басты мәселе – жасанды интеллект құралдарын кең көлемде енгізу «жаппай жұмыссыздыққа әкеліп, барлық түрдегі кәсіпорындардың табысын әлсіретеді» болып көрінеді.

«Бұл екі жағдай да тым шектен тыс сценарийлер, ал шындық, ең алдымен, олардың арасында болатынына сенімдімін», – дейді ол. «Жасанды интеллект мүмкіндіктері жақсарады, оны енгізу шығындары азаяды, және кейбір адамдар өз жұмыстарынан айырылады. Экономика өнімділіктің артуынан пайда көреді, ал адамдардың басым көпшілігі жұмысын жалғастыра береді.»