Иранға соққы жасалғаннан кейін мұнай бағасы өсті, АҚШ индекстері құлдырады
АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққыларына жауап ретінде Иран парламенті әлемдегі негізгі мұнай жолы — Ормуз бұғазын жабу туралы ескерту жасағаннан кейін мұнай бағасы күрт өсті. Ал АҚШ индекс фьючерстері төмендеді. Көптеген сарапшылар Тегеранның мұнай экспортын жабуға баруы екіталай деп есептейді және оның реакциясы қалыпты болып, әрі қарайғы ушығуға алып келмейді деп болжайды. Дегенмен, басқа сценарийлерге арналған есептеулер де шығып үлгерді.
Егжей-тегжейлі
Brent маркалы мұнай бағасы сауда басталғанда 5,7%-ға өсіп, барреліне $81,4-ке жетті, деп хабарлайды Bloomberg. Кейін ол сәл төмендеп, жариялау кезінде әлі де 4,3% өсімде тұрды және $80 деңгейінен жоғары болды. WTI америкалық маркасы да шамамен сондай бағаға көтеріліп, барреліне $76,9-ға жетті.
Жексенбі күні кешке АҚШ акцияларына фьючерстік сауда орташа төмендеумен басталды: кең нарық индексі S&P 500 және өндірістік Dow Jones Industrial Average шамамен 0,6%-ға төмендеді, ал технологиялық компаниялар көп үлеске ие Nasdaq Composite индексі 0,7%-ға құлдырады.
АҚШ-тың Иранға жасаған соққыларының салдарына валюталық нарықтар да реакция білдіре бастады: Bloomberg-тің мәліметінше Сиднейдегі саудада доллар еуроға, швейцарлық франкке және басқа да негізгі валюталарға қатысты нығайды.
Қазіргі уақытқа не белгілі
— АҚШ Ирандағы ядролық нысандарға соққы жасағаннан кейін, Иран парламенті әлемдік мұнай саудасының шамамен төрттен бірі өтетін Ормуз бұғазын жабуды мақұлдады. Бұл — Ислам Республикасының жарты ғасырға жуық тарихындағы бұрын-соңды болмаған қадам. Bloomberg атап өткендей, бұл Жоғарғы көшбасшы аятолла Әли Хаменеи тарапынан айқын мақұлдаусыз жүзеге аспас еді. Дегенмен, түпкілікті шешімді Иранның Ұлттық қауіпсіздік жоғарғы кеңесі қабылдауы керек, деп хабарлады жергілікті Press TV. АҚШ-тың вице-президенті Джей Ди Вэнс бұл шешімді «өз-өзіне қол жұмсаумен тең» деп атап, Иран экономикасы Ормуз бұғазына тәуелді екенін айтты.
— АҚШ президенті Дональд Трамп жексенбі күні кешке алғаш рет Иранда билік ауысуы мүмкін екенін айтты. «Режим ауыстыру» деген сөзді қолдану саяси тұрғыдан дұрыс емес, бірақ егер қазіргі ирандық режим ИРАНДЫ ҚАЙТА ҰЛЫ ЕТЕ АЛМАСА, онда неге режимді ауыстырмасқа??? MIGA!!!», — деп жазды ол Truth Social парақшасында.
— АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Қытайға Ормуз бұғазын жабуға жол бермеу жөнінде үндеу жасады. Пекин — Иран мұнайының басты сатып алушысы және Тегеранмен достық қарым-қатынасты сақтап отыр, деп еске салады CNBC. Осы кезде Иран сыртқы істер министрі Аббас Арагчи эскалацияға қатысты консультациялар өткізу үшін Мәскеуге келді, деп хабарлады IRNA агенттігі, оны Bloomberg келтіреді.
— Иран парламенті сондай-ақ Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан шығу мүмкіндігін қарастыруда, деп жазды Bloomberg Etemad Online басылымына сілтеме жасап. Басылымның мәліметінше ұлттық қауіпсіздік және сыртқы саясат жөніндегі комиссия Халықаралық атом энергиясы агенттігімен (МАГАТЭ) не ынтымақтастықты тоқтатуды, не оны толық үзуді ұсынған.
— Иранның ядролық нысандарына келген зиянның деңгейін дәл бағалау әзірге қиын. Джей Ди Вэнс Трамптың «толық жойылды» деген сөзін қайталамай, тек «айтарлықтай залал келтірілді» деп қана мәлімдеді. «Енді Иран байытылған уран қорын қару сапасындағы уранға айналдыра алмайды», — деді ол. МАГАТЭ бұған дейін қорлардың алдын ала басқа жерге көшірілуі мүмкін екенін хабарлаған. Соңғы деректер бойынша радиоактивті ластану белгілері анықталмаған.
— Күндізгі уақытта Біріккен теңіз ақпараттық орталығы Ормуз бұғазында кеме қатынасына қауіп төндіретін ешқандай белгі байқалмағанын хабарлады.
Алда не күтуге болады
— Bloomberg Economics Тегеран тарапынан шектеулі жауап беру ықтималдығы жоғары деп есептейді. «Иран 2020 жылы АҚШ генералы Касем Сулеймани өлтірілгеннен кейінгі сияқты, мұқият жоспарланған жауап беруі мүмкін. Мұндай жауап АҚШ-қа соққы уақыты мен орнын алдын ала хабарлау арқылы базаларды эвакуациялауға мүмкіндік береді — ең ықтимал орын — Ирак. Америкалықтардың арасында шығын болмауы Дональд Трампқа шиеленісті бәсеңдету жолын таңдауға мүмкіндік берер еді», — деп жазды агенттік сарапшылары. Олар бұл сценарий кезінде егер Израильмен қақтығыс жалғасатын болса, мұнай бағасы барреліне $80 шамасында болады деп болжайды. Егер қарсыластық тоқтатылса, баға $70-тан төмен түсуі мүмкін. Иранның қатаң жауабы және қақтығыстың өршуі мұнай бағасын $130-ға дейін көтеруі ықтимал.
— Morgan Stanley сарапшылары қақтығыстың тез реттелуі мұнай бағасының барреліне $60 сәл асатын деңгейге оралуына мүмкіндік беретінін айтты, ал шиеленістің жалғасуы бағаның қазіргі деңгейде қалуына себеп болады. «Аймақтағы экспортқа соққы тиюімен жаһандық мұнай жеткізіліміне нақты кедергілер қазіргі деңгейден бағаны айтарлықтай көтеріп жіберуі мүмкін», — дейді олар. Мұнай бағасының тұрақты өсуі америкалық валюта бойынша «шорт-сквизді» қоздыруы мүмкін, дегенмен негізгі факторлар «доллардың әлсіреуін» қолдайды, дейді инвестициялық банк.
— Oninvest сарапшысы Константин Гненныйдің айтуынша тек дүрбелең мен белгісіздік аясында мұнай бағасы қысқа мерзімде 10–15%-ға көтерілуі мүмкін. Иран мұнай инфрақұрылымының жойылып жатқанына дәлелдер жоқ. Өз еркімен Тегеран экспортты тоқтатпайды, өйткені ол күн сайын үкіметке қыруар қаржы әкеліп отыр, дейді ол.
— Bloomberg News-тің жаһандық макроаналитикалық өнімдер бойынша жетекшісі Марк Кадмор мұндай сценарий кезінде мұнай бағасы апта ішінде өсімді қайтарады деп есептейді. Қорғаныс активтеріне сұраныстың күрт артуы дүйсенбі күнгі саудада акциялар нарығының әлсіреуіне және қазынашылық облигациялардың кірістілігінің төмендеуіне алып келеді, бірақ егер жаңадан күрделі эскалация болмаса, бұл қозғалыс тұрақты болмайды.
— Societe Generale-дің америкалық акциялар бойынша стратегия жетекшісі Маниш Кабраның айтуынша қор нарықтарындағы төмендеу терең болмайды, өйткені қазіргі орталық банктердің саясаты бұрынғы мұнай шоктары кезіндегіге қарағанда әлдеқайда жұмсақ. Сонымен қатар, нарықтарда капитал ағынына байланысты эйфория байқалмайды. «Бұл 2022 жылдағыдай болмайды, ол кезде S&P 500 және еуропалық акциялар 20%-ға құлдырады. Біздің ойымызша, ФРЖ мұнай шоктарын мүлдем елемеуі мүмкін — сол себепті мен әлі де S&P 500 биыл тарихи максимумдарын жаңартуға жақсы мүмкіндікке ие деп есептеймін», — деді сарапшы.
— «Бұл нарықтар үшін бетбұрыс сәті», — деп ескертті Saxo Markets (Сингапур) компаниясының бас инвестициялық стратегы Чару Чанана. — «Геосаяси қауіптер аясында мұнай мен алтын қымбаттауы мүмкін, алайда маңыздырақ сұрақ — америкалық активтер әлі де «қауіпсіз айлақ» мәртебесін сақтай ала ма, жоқ па».
