«Іздеу жүйені бәсекелестерден ерте бұз»: Google-дің ЖИ-мен күресі
Әлемдік іздеу нарығында 25 жылдан бері үстемдік етіп келе жатқан Google-дың сұраныс үлесі былтырғы жылдың соңында алғаш рет 2015 жылдан бері 90%-дан төмен түсті. Нарық дәстүрлі іздеудің болашағына қатысты кез келген күмәнге мазасыздықпен қарайды және жасанды интеллект стартаптарына сенім барған сайын артып келе жатқандай. Жасанды интеллект Кремний алқабының ең тұрақты корпорацияларының бірін қалай өзгертіп жатыр?
Apple неліктен Google-дан бас тартуға жол берді?
7 мамыр күні Apple компаниясының қызметтер жөніндегі аға вице-президенті Эдди Кью компания өз құрылғыларындағы стандартты браузерге ЖИ-ге негізделген іздеу сервистерін қосуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ол бұл сөзін Вашингтонда өтіп жатқан сот тыңдауларында айтты — бұл процесс Google-дың бас компаниясы Alphabet-ке қарсы қозғалған. Өткен жылы сот Google онлайн-іздеу нарығындағы монополияны заңсыз сақтап отыр деген шешім шығарған еді. Енді Вашингтон соты компанияға қандай айыппұл немесе шара қолдану қажет екенін анықтауға тырысуда.
Кьюдің сөзінен Alphabet акциялары құлдырады — сол күні 9%-дан астамға төмендеді. Ал сауда қорытындысы бойынша 7%-дан астамға арзандады.
Оның мәлімдемесі инвесторларды неге алаңдатты?
Apple 2007 жылдан бастап нарыққа шыққан iPhone смартфондары мен Safari браузерінде Google-ды әдепкі іздеу жүйесі ретінде пайдаланып келеді. Google осының арқасында интернеттегі іздеу саласындағы айқын үстемдігін сақтап отыр — себебі АҚШ-тағы мобильді трафиктің 50%-дан астамы және әлемдік трафиктің шамамен 25%-ы Apple құрылғыларына тиесілі.
Эдди Кьюдің айтуынша, ЖИ-сервистері пайда болғанға дейін ол Google-ға нақты балама ұсына аламыз деп есептемеген. Бірақ қазір нарықта іздеу мәселесін өзге жолмен шешіп жатқан жаңа ойыншылар бар. Оның сөзінше, сәуір айында Safari-дегі іздеу сұраныстарының үлесі азайған — «бұл соңғы 22 жылда алғаш рет болып отыр». Алайда Кью сұраныс үлесінің қаншалықты төмендегенін және ЖИ-мен байланысты сұраныстардың нақты үлесін жариялаған жоқ.
Компания қазір Safari браузерінде балама ретінде OpenAI, Perplexity және Anthropic-тің ЖИ-іздеу қызметтерін қосу мүмкіндігін зерделеп жатыр, дейді ол.
Құрылғыларға қолжетімділік Google бизнесі үшін қаншалықты маңызды?
Кьюдің айтуынша, жаңа іздеу жүйелері, ең алдымен, негізгі емес, балама ретінде ұсынылуы мүмкін. Бұл OpenAI, Perplexity және Anthropic жүйелерінің Apple құрылғыларына ұсынылатын балама іздеу жүйелері қатарына ену ықтималдығын білдіреді. Қазіргі таңда халықаралық нарықта Apple пайдаланушыларына Yahoo, Bing, DuckDuckGo және Ecosia іздеу жүйелері ұсынылады, ал кей елдерде бұл тізімге Baidu немесе Yandex сынды аймақтық жүйелер қосылады. Дегенмен, Google-дың іздеу нарығындағы үлесінің қысқару перспективасының өзі инвесторларды алаңдатуы мүмкін.
Bloomberg мәліметінше, Apple қазір Perplexity стартапымен алдын ала келіссөздер жүргізіп жатыр. Компания оны Siri-ге дауыс көмекшісі ChatGPT-ге балама ретінде және Safari үшін ЖИ-іздеу жеткізушісі ретінде қарастыруда.
Кьюдің соттағы мәлімдемесінен кейін Google арнайы хабарлама таратып, Apple құрылғыларынан келіп түсетін іздеу сұраныстарының саны әлі де өсіп жатқанын айтты. Дегенмен нақты статистика берілмеді.
TD Cowen банкінің сарапшысы Джон Блэкледж клиенттерге арналған жазбасында: Google-пен серіктестік Apple үшін де тиімді, сондықтан компания келісімді сақтауға тырысады деп есептейтінін жеткізді. АҚШ Әділет министрлігі жариялаған құжаттарға сәйкес, Apple Google-ды Safari-дегі әдепкі іздеу жүйесі ретінде орнатқаны үшін жылына кем дегенде $20 млрд алады. Кьюдің сөзі шыққаннан кейін Alphabet акциялары құлдыраса да, Jefferies сарапшылары бұл жағдайға нарықтың реакциясы «шамадан тыс» болды деп санайды. Ал Morgan Stanley «Alphabet акцияларын сатып алуға қолайлы уақыт» деп бағалады.
Жасанды интеллект Google қолданушыларын қалай тартып алуда
Дәстүрлі іздеу жүйелері секілді, ЖИ-сервистері де өздерінің дерекқорын қалыптастыру үшін интернеттегі контентті шолып, индекстейді. Cloudflare деректеріне сүйенсек, тілдік модельдерге негізделген іздеу роботтары қазіргі таңда әлемдік интернет-трафиктің шамамен 1%-ына жауапты.
Алайда ЖИ-іздеу жүйелері Google немесе Yandex секілді сұранысқа жауап ретінде өзге сайттарға апаратын сілтемелерді емес, тікелей сұраққа жазылған дайын жауаптарды ұсынады.
Мұндай формат пайдаланушылар үшін тартымдырақ болып отыр. Statcounter деректеріне сәйкес, ЖИ-сервистерінің күшейген бәсекесі салдарынан 2024 жылдың төртінші тоқсанында Google-дың әлемдік іздеу нарығындағы үлесі 2015 жылдан бері алғаш рет 90%-дан төмендеді. Бұл үрдіс 2025 жылы да жалғасуда — тек ақпан айында ғана Google 90,15%-дық үлесін сақтап қала алды.
MIT Technology Review ЖИ-іздеу жүйелерінің пайда болуын «1990-жылдардың басынан бергі іздеу саласындағы ең ірі өзгеріс» деп атайды. Ал Gartner болжамынша, 2026 жылға дейін дәстүрлі іздеудің үлесі тағы 15%-ға төмендеуі мүмкін.
Соңғы 25 жыл бойы нарықта үстемдік етіп келе жатқан Google бұл жаңа трендке бейімделуге тырысуда. Компания басшысы Сундар Пичаи жасанды интеллект көмегімен жасалған іздеу шолуларының пайда болуын «іздеу жүйесінде өте ұзақ уақыттан бері енгізілген ең оң өзгерістердің бірі» деп атады. Мұндай шолулар интернеттегі деректерді жинап, Google Gemini тілдік моделі арқылы табиғи жауап түрінде ұсынылады.
Бұдан бөлек, Google пайдаланушыларына жаңа форматтағы іздеуді — ЖИ режимін (AI mode) ұсынып отыр. 20 мамырда өткен әзірлеушілерге арналған конференцияда компания бұл режим АҚШ-тағы барлық пайдаланушыларға қолжетімді болғанын мәлімдеді. Google Search басшысы Ник Фокс болашақта бұл функция Пичаи атап көрсеткен басты мақсаттардың біріне — «іздеу қызметін барынша пайдалы етуге» қызмет ететінін айтты.
«Бұл үлгілердің таңғаларлық тұсы — олар тек ақпарат іздеумен шектелмей, талдайды, байланыстырады, қорытындылайды, ой қорытады — яғни бұл әрекеттер интеллект ұғымына жақындай түседі», — деді ол. ЖИ-режиміндегі сұраныстарды да Gemini чатботы өңдейді.
Жаңа режим дәстүрлі іздеу жолағын толығымен алмастыра ала ма? Өткен көктемде Пичаи Google іздеу жолағынан бас тартуды жоспарлап отырмағанын, керісінше, ол ЖИ-жауаптармен қатар өмір сүре алатынына сенетінін айтқан. Оның басты себебі — Google-дың іздеу нәтижелеріндегі жарнамалық табысқа тәуелділігі.
Google әлі де іздеу жүйесіндегі жарнамаға тәуелді
Қазіргі уақытта нарықтағы ешбір ИИ-чатбот дайын монетизация моделін ұсынған жоқ, ол өз шығындарын ақтайтын болар еді.
«Біз әлі жасанды интеллектпен чаттар үшін соңғы жарнама моделінің қалай болатынын көруіміз керек», — дейді Oninvest аналитикалық бөлімінің жетекшісі, инвестициялық банк D. A. Davidson Гил Лурия.
Сонымен қатар, Google-дың дәстүрлі контекстік жарнама арқылы түсетін табысы биыл екі таңбалы өсім көрсетуі мүмкін. Бірінші тоқсандағы кіріс пен операциялық пайда көлемінің артуы жарнама үшін төленетін клик бағасының өсуімен және жарнама көрсетілімі үшін бәсекенің күшеюімен байланысты болды — әсіресе, бұл сақтандыру компаниялары мен ритейлерлер арасында байқалды. 2025 жылдың алғашқы тоқсанында Alphabet табысының шамамен 57%-ы жарнамадан түсті. Ал 2024 жылы Google жарнамадан $264,6 млрд табыс тапты.
Алайда бұл болашақта қиындықтарға әкелуі мүмкін, дейді Лурия. Оның пікірінше, чатботтағы жарнама мүлде жаңа нарық құрмайды, керісінше Google-дың үлесін бөледі: «Google іздеу нарығында үстемдігін сақтап тұрған кезде, ал бәсекелес чатботтар жарнама сатпай жатқанда — жарнама берушілер бұрынғыша Google-ға қаржы құя береді. Бірақ егер ChatGPT қолданушыларды тарта берсе және монетизация енгізсе, жарнама берушілер өз бюджетін әртараптандыруға көшеді».
Жасанды интеллект режимін іске қосумен Google іс жүзінде «өзінің дәстүрлі іздеу бизнесін бәсекелестері бұзғанша, өздері бұзуды мақсат етіп отыр», — деп жазады The New York Times.
20 мамырдағы конференцияда іздеу жүйесі тағы бір монетизациялануы мүмкін құралды ұсынды, ол чатбот Gemini-дің ұсыныстарын сатып алу іздеуге қосты. Аген мысалы, сұр диванға сәйкес кілемді табуға немесе тауар нарықта пайда болған сәтте сатып алуға мүмкіндік береді. Алайда, инвесторлар презентациядан аса әсерленбеген көрінеді, Alphabet компаниясының акциялары презентациядан кейін арзандады, деп жазады Oninvest.
«Google мен Gemini-дің мәселесі – ChatGPT жасанды интеллект сұрауларында стандарт болып кеткені сияқты, 20 жыл бұрын Google іздеуде стандарт болғандай», — деп түсіндіреді инвесторлардағы күмәнді Гил Лурия. — «Іздеу клиенттерін жоғалту мен бұл қаржылық көрсеткіштерге қалай әсер ететіні арасында біраз уақыт өтеді».
Ол инвесторлар енді іздеу бизнесіне сенбейтінін және бұл Alphabet-ті төмен тартып, корпорацияның акциялары тек АҚШ үкіметі оны бөлген жағдайда ғана артады деп санайды.
20 мамырдағы презентацияда Google әзірлеушілерге жасанды интеллекттің көптеген технологиялары олардың зертханаларында ойлап табылғанын еске салуға тырысты. Кейбір инвесторлар бұл дәстүрлі бизнестің инновацияларға ілесе алмайтынын еске салды, тіпті оларды өз қолында ұстағанның өзінде. «Бүгінгі Alphabet компаниясының бағасы нарықтың оларды ЖИ-революциясын өткізіп жеңілгендер ретінде қарастырып отырғанын көрсетеді», — дейді Лурия.
Google үшін ЖИ-іздеу қауіп төндіреді. Ал басқа бизнес түрлері үшін ол қазірдің өзінде қорқынышқа айналды
Клиенттердің чатботтарға көшуі басқа бизнес түрлеріне әсер ете бастады. Дәстүрлі іздеу трафигін оңтайландыру модельдері ЖИ-ұсыныстарымен жұмыс істемейді. Ал пайдаланушылар жиі чатботтардан алған ақпаратпен қанағаттанады, мамандандырылған сайттарға қажеттілік туындамайды.
Америкалық edtech-компания Chegg, оқу материалдарына қол жеткізу, үй тапсырмаларын орындауға көмек және репетиторлық қызметтер ұсынатын компания, мамыр айында чатботтарға көшу нәтижесінде қызметкерлерінің 22%-ын қысқартқаны туралы хабарлады. Студенттер дәстүрлі білім беру платформаларының орнына ChatGPT сияқты ЖИ негізіндегі құралдарды пайдалануды жөн көреді. Компанияның 2025 жылдың бірінші тоқсанындағы кірісі мен клиенттер саны бірден үштен бірге қысқарды.
Іздеу жүйесінен клиенттердің жоғалуына билет іздеу қызметтері, барлық бағыттағы ұсынымдық қызметтер, сондай-ақ тамақ пен саяхат туралы медиа алаңдары шағымдануда.
Axios және Similarweb есептеулері бойынша, соңғы жылда АҚШ-тың 500 ең ірі жаңалықтар сайты іздеу жүйелерінен шамамен 15% трафик жоғалтты. Зерттеу авторлары мұны «трафиктің құлдырауының соңғы кезеңінің басталуы» деп атайды. Ең ірі бағдарламалау форумы Stack Overflow-қа жасалған сұраныстар 2010 жылғы деңгейге дейін төмендеді.
Дәстүрлі интернет-оптимизацияға сүйенетін бизнес – клиенттерін жоғалтуда. Google іздеу жүйесіндегі ЖИ-шолулардың пайда болуы іздеу нәтижелеріне арналған шерту саны 15,5% төмендеуіне әкелді, деп есептеген Amsive. Ал ЖИ-шолулар мен кеңейтілген ЖИ-кеңестердің бір уақытта пайда болуы шерту санының 37%-ға дейін төмендеуіне әкеледі.
