Қағаз бен резеңке етіктен жасалған прототиптен AI-ға дейін: Nokia инвесторлардың назарына қалай қайта оралды
Өткен жылы Nokia акциялары Хельсинки қор биржасында 130 пайыздан астамға өсті / Фото: M. Rennim / Unsplash.com
2026 жылғы 21 қыркүйекте жаңа технологиялық жаңалықты тиімді пайдалана алмау арқылы жетекші нарықтық позициясын жоғалтудың нақты мысалына айналған Nokia компаниясы шамамен бір жылдық үзілістен кейін Euro Stoxx 50 индексіне қайта оралады. Енді басшылық жасанды интеллект жарысында өз үлесін қосып, қайта оралуға ниетті. Сарапшылар компанияның болашағына сенімді.
Жанған платформа
Финляндиялық Nokia компаниясы 1865 жылы құрылды — бастапқыда целлюлоза және қағаз зауыты ретінде. 1967 жылы ол резеңке аяқ киімдер мен шиналар шығаратын зауытты және кабель өндіру кәсіпорнын сатып алды — соңғысы телекоммуникация нарығына кіруінің бастауы ретінде қарастырылады. Кейін заман талабына жедел жауап бере отырып, Nokia электроника, радиобайланыс құрылғылары, теледидарлар және, әрине, телефондар өндіруге көшті.
1987 жылы әлемдегі алғашқы GSM ұялы телефондардың бірі – Mobira Cityman 90 – іске қосылғанда үлкен серпіліс болды. Оның салмағы 760 грамм болып, бүгінгі шамамен 4 500 еуроға тең тұратын.
Сіз қалғанын өзіңіз білетін шығарсыз: 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басында фин компаниясы шығарған кем дегенде бір ұялы телефонға ие болмаған адамды елестету қиын. 2007 жылы BBC мәліметі бойынша Nokia ұялы телефондары әлемдік нарықтың жартысына жуық бөлігін иеленді. Алайда сол жылы бастапқыда бағаланбаған маңызды оқиға орын алды — Apple компаниясының бас директоры Стив Джобс алғашқы iPhone-ды таныстырды.
Міне сол кезде финдердің іскерлік инстинктілері оларды алдады — олар сенсорлық экранды пайдасыз гимик деп есептеп, оның үстіне батареяны тым тез таусылатынын айтты. Төрт жылдан кейін олар қателігін түсінді, бірақ кеш болды: смартфондар әлемді жаулап алған еді. Жоғары деңгейлі нарықта финдерді iPhone ығыстырып шығарды, ал бюджеттік сегментте олар кореялық және қытайлық Android құрылғыларымен бәсекеге түсті.
«Олар біз презентациямызды жетілдіріп үлгере алмай жатып-ақ жаңа модельдерді бізден жылдамырақ шығарып жатыр», – деп 2011 жылы Nokia-ның жаңа бас директоры Стивен Элоп өкініш білдірді.
Сонымен бірге ол өз қызметкерлеріне хат жолдады, ол кейін технология тарихындағы ең көп дәйектелген корпоративтік меморандумдарының біріне айналды.
Солтүстік теңіздегі мұнай ұңғымасында жұмыс істеген бір адам туралы әңгіме бар. Бір түнде қатты жарылыс дыбысынан оянып, бүкіл ұңғыма отқа оранған. Бірнеше секунд ішінде ол платформаның шетіне жүгіріп барып, тоқтап, Атлант мұзы қатып қалған суларына қарап тұрды. Ол платформада қалып қойса, сөзсіз қаза табар еді. Немесе ол 30 метр тереңдіктегі мұздай қараңғылыққа секіріп, бәлкім, тірі қалар еді. Ол секірді. Барлық ықтималдыққа қарсы тірі қалды. Біз жанған платформада тұрмыз және бізде тек бір ғана таңдау бар: секіру.
Бұл қате қадам болып шықты. Nokia серіктес ретінде Microsoft-ты таңдап, Windows мобильді операциялық жүйесімен жұмыс істейтін смартфондар шығара бастады. Сол кезде Microsoft та қиын кезеңді бастан өткеріп жатқан еді, және осы екі әлсіз ойыншының одағы апатты болды.
2013 жылы ұялы телефон нарығындағы үлесі 15 пайызға дейін құлдыраған (және смартфон нарығында небәрі 3 пайызды құраған) Nokia компаниясы өзінің ұялы бөлімшесін Microsoft-қа 7,2 миллиард долларға сатты. Тағы үш жылдан кейін Microsoft өз кезегінде оны сатып, бар болғаны 350 миллион доллар алды.
Қалай болғанда да, біздің батыл қиялдағы фин ақыры суға батып қалмады.
Олар қайта оралды!
Мобильді бөлімшесін сатқаннан кейін Nokia желілік жабдықтар, талшықты-оптикалық кабельдер, күшейткіштер, базалық станциялар, маршрутизаторлар және басқа да маңызды құрал-жабдықтарды өндіретін Nokia Networks компаниясын өзінде қалдырды. Бұл бизнес, әрине, тұтыну тауарлары сияқты көпшілікке танымал емес және қаржылық есептерге қарағанда, табысы төмен.
Компания аман қалуға қол жеткізді, бірақ он жылдан астам уақыт бойы пайда мен шығын арасында ауысып, инвесторларды қуантуға көп үлес қоспады. Акциялар соған сәйкес реакция жасады — 2012 жылдың ортасына қарай олар ең төменгі деңгейге түсіп, Хельсинки қор биржасында 2 еуродан төменге дейін құлдырады, бірақ 2012 жылдың соңына қарай 3–5 еуро деңгейінде тұрақтады, және 2025 жылдың соңына дейін сол деңгейде қалды. TheStreet оларды «басқа бір технологиялық дәуірден қалған сувенир» деп сипаттады – бәлкім солай шығар, бірақ олардың құны жылдар бойы өзгеріссіз қалды.
Бірақ барлығы «Ғажайып жеті» технологиялық компанияларға назар аударған кезде, Nokia әлем бойынша желілер құрып, зерттеу және әзірлеу жұмыстарын жүргізіп, серіктестік орнатумен айналысып жатты. Ал 2026 жылы ол кенеттен үлкен серпіліс жасады. Маусым айында оның акция бағасы 12 еуродан асып, шамамен 18 жылдағы ең жоғары деңгейге жетті. Ал жыл ішінде ол 130 пайыздан астам өсті.
«Меніңше, бұл – табыс. Олар қайта оралды. Оған сенбеймін. Ақыры қайта оралды, және ойыннан шықпай тұрған осы жігіттерге алғыс айтуым керек, өйткені, вау, онда көптеген керемет технология бар деп ойлаймын!», деді сәуірде CNBC арнасының «Mad Money» бағдарламасының жүргізушісі Джим Креймер.
Бұл компания жасанды интеллектке және жаңа деректер орталықтарына жасалған алып инвестиция толқыны арқасында көтерілді. Бірақ, әрине, бұл кездейсоқ болған жоқ — Nokia бұған дайындалу үшін барын салып еңбек етті.
Үндістанның қазыналары
2025 жылдың ақпан айында Nokia АҚШ-та орналасқан, индий фосфидінен (InP) жасалған арнайы оптикалық чиптер өндіретін Infinera компаниясын 2,3 миллиард долларға сатып алды.
Шын мәнінде, жасанды интеллектке тек қуатты GPU-лар ғана емес, одан да көп нәрсе қажет. Жасанды интеллект модельдері ондаған мың процессордан тұратын алып кластерлерде оқытылып, іске қосылады, олар деректерді таңғаларлық жылдамдықпен алмастыруы тиіс. Бұл үшін секундына 400 гигабит және одан да жоғары жылдамдықпен жұмыс істейтін талшықты-оптикалық қосылымдар қажет. Дәл осы жылдамдықты InP чиптері қамтамасыз етеді. Олар бірегей жабдықтары бар мамандандырылған зауыттарда өндіріледі; әлемде мұндай зауыттардың саны санаулы ғана.
Рейтердің бағалауы бойынша, бұл мәміле Nokia-ға оптикалық желілер нарығында 20 пайыздық үлеспен екінші ірі жеткізуші болуға көмектеседі; ол тек Қытайда батыс компанияларының аз болуынан пайда көретін Huawei-ден кейінгі орынды иеленеді.
Сонымен қатар, 2025 жылғы қазанда Nvidia Nokia-ға 1 миллиард доллар инвестиция салып, арнайы құқықтар шығарылымы аясында әрбір акцияны 6,01 доллардан сатып алатынын жариялады.
Келісім аясында Nvidia мен Nokia AI-RAN технологиясын дамыту үшін стратегиялық серіктестік құрды — бұл технология жасанды интеллектіні келесі буындағы 6G ұялы желілермен біріктіреді. Nvidia Nokia-ның желі инфрақұрылымына қол жеткізсе, Nokia америкалық компанияның арнайы жасалған AI чиптеріне қол жеткізді.
Сонымен қатар, нарықтық капитализациясы 5,5 триллион долларды құрайтын «AI алып» Nvidia компаниясы финдік компанияның желілік және коммуникациялық технологияларына сенім артатынын да айқын көрсетті, бұл да маңызды.
Нәтижелер ұзақ күттірмеді. 2026 жылдың бірінші тоқсанында Nokia-ның бұлттық және жасанды интеллект клиенттерінен түскен таза кірісі жыл сайынғы есеп бойынша 49 пайызға өсті. Екінші тоқсанда ол 105 пайызға өсіп, 446 миллион еуроны құрады.
Nokia компаниясының бас атқарушы директоры Джастин Хотар екінші тоқсанның нәтижелері бойынша брифингте: «Сұраныс мықты күйінде қалып отыр, ал ұсыныс өнеркәсіптің басты шектеуі болып қала береді», – деді. Басқаша айтқанда, «бізде барлығы қалаған нәрсе бар, және олар бізден сатып алу үшін кезекте тұр».
Nokia-ның нарықтық капитализациясы қазір 50 миллиард еуродан асты. Nokia болжамынша, жасанды интеллект пен бұлттық инфрақұрылым нарығы 2028 жылға дейін жыл сайын 27 пайызға өседі — бұл компанияның 2025 жылдың қарашасындағы болжамынан шамамен екі есе жылдам. Nokia компаниясының желілік инфрақұрылым жөніндегі президенті Дэвид Херд Лос-Анджелестегі OFC конференциясында: соңғы 20 жылда есептеу қуаты шамамен 60 000 есе артса, желілік сыйымдылық тек 30 есе өсті, – деді. ЖИ бумы желілік инфрақұрылымды ілесуге мәжбүрлеп отыр — өнімдерді әзірлеу циклдері төрт жылдан 18 айға дейін қысқарды.
Аналитиктер қазір компанияның болашағына салыстырмалы түрде сақ қарайды, дегенмен олар негізінен оптимистік көзқараста. Нью-Йорк қор биржасындағы компанияның депозитарлық қолхаттары үшін орташа мақсатты баға шамамен 13 АҚШ долларын құрайды, бұл 7 қыркүйектегі жабылу бағасынан 30 пайызға жоғары екенін білдіреді. Алайда 32 талдаушының 20-ы акцияларды сатып алуды ұсынады, алты адам «Сақтап тұру» ұсынысын берсе, тағы алты адам «Сату» және «Нашар өнімділік» ұсыныстарын жасайды.
Әрине, Nokia-ның жасанды интеллект сегментіндегі екі тоқсандық өсім әлі жеңіс емес. Бірақ 160 жылдық компания әсерлі қайта оралу жасады. Ол технологиялық сәтсіздіктің мысалы ретінде тарих кітаптарына енді. Мүмкін, Nokia енді сол оқулықтарға ұмыт болудан қайта оралу туралы жаңа тараулар қосуға дайындалып жатқан шығар.
