Көлеңкелі төлемдер: Worldline туралы тергеу финтех нарығының болашағына әсер ете ме
Маусым айында European Investigative Collaborations (EIC) журналистері екі ондық БАҚ‑пен бірлесіп, Dirty Payments атты зерттеуін жариялады, оның ортасында француз төлем операторы Worldline тұрды. Тергеушілер компания мен оның еншілес құрылымдары жылдар бойы жоғары тәуекелді салалардағы клиенттерге — онлайн‑казино мен порнографиядан бастап күдікті қаржылық сервистерге дейін — қызмет көрсетіп, ішкі ескерту сигналдарын елемегенін мәлімдеді. Материал жарық көрген күні Worldline акциялары бұрын‑соңды болмаған дәрежеде құлдырап, бір күнде шамамен 40 % жоғалтты. Бұл жағдай финтех нарығының осал тұстарын қалай әшкереледі?
Worldline деген қандай компания
Компания 1972 жылы Crédit Lyonnais банкінің IT‑құрылымы ретінде құрылған. Sligos, Axime, Atos Origin секілді бірігулерден кейін 2014 жылы жеке Worldline компаниясы болып бөлінді.
Париж биржасында оның акциялары 2014 жылдан бері саудаланады. 2024 жылғы ең ірі акционерлер арасында швейцариялық SIX Group, Crédit Agricole және француз мемлекеттік қоры Bpifrance бар, бірақ ешқайсысы бақылау пакетін иелік етпейді.
Қазір Worldline онлайн және офлайн төлемдерге арналған инфрақұрылымдық шешімдер ұсынады, оның ішінде эквайринг, карталар шығару, алаяқтықтан қорғау, 1,45 млн сауда нүктесі мен жүздеген банктің төлем процестерін сүйемелдеу. 2024 жыл қорытындысы бойынша компанияның кірісі 4,63 млрд еуроны құрады.
Тұтынушылар Worldline‑ға жанама түрде — дүкен терминалдары, банкоматтар, интернет‑төлемдер мен көлік жүйелері арқылы — байланысады және транзакцияларын өңдеп жатқан дәл осы француз компаниясы екенін сезбейді де. Worldline іс жүзінде «көрінбейтін оператор»: оның тұрақтылығына бүкіл Еуропадағы мыңдаған сервис тәуелді, компания банктер арасындағы маршрутизация, қауіпсіздік және есеп айырысуды қамтамасыз етеді.
2020 жылы Worldline бәсекелесі Ingenico‑ны 7,8 млрд еуроға сатып алып, ЕО‑дағы эквайринг нарығында ірі ойыншылардың біріне айналды. 2024 жылы Google‑мен стратегиялық әріптестік орнатып, жүйелерін Google Cloud‑қа көшіруге кірісті.
Алайда сыртқы технологиялық жылтырдың астарында жүйелі проблемалар жиналып келген. 2022 жылдан бастап Worldline‑ның Германия және Нидерландтағы еншілес құрылымдарына реттеушілер шағым түсіре бастады.
Германияның BaFin қадағалау органы Payone (Worldline‑ның Германия мен Австриядағы төлем провайдері) компаниясына жоғары тәуекелді клиенттермен жұмыс істеуді тыйды: аудит Payone‑ның ақшаны жылыстатуға қарсы заңнаманы сақтамағанын және клиенттерін жеткілікті тексермегенін көрсетті. Нидерландтың орталық банкі де Worldline еншілесі Global Collect Services‑тің бақылау шаралары жеткіліксіз екенін анықтады.
Схемалар: Dirty Payments зерттеуі нені ашты
Dirty Payments материалдарында журналистер Worldline мен оның Payone еншілес компаниясының жоғары тәуекелді клиенттерге жылдар бойы қызмет көрсету үшін ішкі бақылау тетіктерін әдейі айналып өткенін көрсететін бірнеше схеманы сипаттайды. Күмәнді транзакцияларда онлайн‑казино, фишингтік және порносайттармен байланысқан компаниялар бар.
Зерттеу бұрынғы қызметкерлермен сұхбаттарға, ашық дерекқорларға, сот материалдарына және он жылға жуық ішкі құжаттарға: хат алмасу, презентациялар, тәуекелдер туралы есептер мен клиент тізімдеріне сүйенді.
Мысалы, Aether Group (бұрынғы Linkmedia) туралы бірнеше схема келтірілген. Компанияның кеңселері Дубайда, Манила маңында және Бішкекте орналасқан (Қырғызстан астанасында бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушілері отырған). Зерттеушілердің дерегінше Aether Group Ұлыбританияда 100‑ден астам бүркемелі компанияны басқарып, жүздеген сайтты іске қосқан, олар онлайн‑дүкендер мен танысу сервистері болып таныстырылған. Арасында жалған конкурстар мен «керемет жеңілдіктер», бір реттік сатып алу орнына қымбат жазылым жасалатын «тұзақтар», тұрақ автоматтарындағы жалған QR‑кодтар арқылы банк картасы деректерін ұрлайтын сайттар болған.
Журналистердің бағалауынша 2023 жылы осы бүркемелі компаниялардың пайдасына Worldline және оның құрылымдары арқылы 45 млн фунт‑тан астам қаражат өткен. Aether Group кез келген заңсыз немесе алаяқтық әрекетке қатысы барын үзілді‑кесілді жоққа шығарып, клиенттер үшін сайттар ғана жасағанын айтады.
Тағы бір фигурант — онлайн порнографияның еуропалық «королі» Дэвид Адзатто. WOZ швейцар басылымы оған тиесілі порталдардың бірінде 15 мың эскорт қызметкері (негізінен әйелдер) тіркелгенін жазады. Бұл ресурс қылмыстық желілер арқылы, оның ішінде кәмелетке толмағандарды (басылым 12 жастағы қыз туралы айтады) секс‑индустрияға мәжбүрлеу үшін пайдаланылған. Тергеушілер 2023 жылы Адзаттоға тиесілі тоғыз компанияның шамамен 31 млн еуро көлеміндегі транзакцияларын Worldline өңдегенін анықтады.
NRC зерттеуі Global Collect Services клиенттері арасында адамдарға жалған «вирустар туралы ескерту» шығаратын алаяқ бағдарламалық қамтамасыз етуді сататын үнді компаниясы болғанын көрсетті.
Авторы тергеуде жаңа клиенттерді жедел қосу тәжірибесіне де назар аударады: екі апта ішінде high business risk секторының жүздеген компаниясы толыққанды тексерусіз жүйеге қосылған. The Bureau of Investigative Journalism атап өткендей, кейін олардың кейбірі Еуропадағы қылмыстық істерде аталған.
Кейбір жағдайларда компания бөлімшелері клиенттермен байланысты проблемаларды тіркегенімен, олармен жұмысты тоқтатудың орнына Worldline тобының басқа заңды тұлғаларына ауыстырған. Журналистердің айтуынша аға менеджерлер тәуекелдерді басқару қызметкерлерімен хат алмасуда күмәнді онлайн‑транзакцияларды өңдеуді талап еткен, олардың жылдық көлемі 500 млн еуроға дейін жеткен.
Журналистер бұл деректер Worldline ішіндегі комплаенстің тек көзбояушылық болғанын айғақтайды деп санайды: тәуекелдер тұрақты түрде тіркеліп, құжатталған, бірақ еш шара қолданылмаған, себебі «жоғары тәуекелді клиенттер жақсы табыс әкелген».
Worldline‑ның реакциясы: тергеуде жаңа ештеңе жоқ
Worldline зерттеудегі жекелеген фактілерді түсіндірмеді. Компания «бұзушылыққа мүлде төзбеушілік» ұстанатынын және комплаенс нормаларын қатаң сақтайтынын мәлімдеді.
Мәлімдемеге сәйкес, 2023 жылдан бастап жоғары тәуекелді профильдегі клиенттеріне ревизия жүргізген. Қазір олардың үлесі жалпы транзакция көлемінің шамамен 1,5 %‑ын құрайды. Компания тәуекелдерді басқарудың жаңартылған жүйесіне сай келмеген клиенттермен қарым‑қатынасын үзді — бұл 2024 жылға жоспарланған 130 млн еуро жылдық табыстан айырылуға әкеп соқты. Компанияның пікірінше, ішкі процедуралар қазір реттеуші талаптарға сәйкестендірілген.
Dirty Payments жарияланғаннан кейін Worldline бас директоры Пьер‑Антуан Вашерон материалдарда «жаңа ештеңе жоқ» деп, тергеуді «медиялық шабуыл» және «қабылдауға болмайтын нарратив» деп атады. Bloomberg дерегі бойынша, компания журналистік желі EIC‑ке қарсы талап арыз беру мүмкіндігін қарастыруда.
Серіктестер мен инвесторлардың реакциясы
Dirty Payments материалдарына инвесторлар бірден реакция білдірді. 25 маусымда Worldline акциялары бір күнде 40 %‑ға құлдырады. Қазірге дейін бағалы қағаздар толықтай қалпына келген жоқ.
Басты интригалардың бірі — стратегиялық серіктестердің, әсіресе, 2022 жылы Worldline‑мен бірлескен кәсіпорын құрған, 2024 жылы компанияның 7 % акциясын сатып алған француз Crédit Agricole банкінің реакциясы. Банк ішінде қызметкерлер толыққанды тексеру жүргізілді ме деген сауалдармен басқармаға жаппай өтініш жолдады.
Capital Brief‑тің хабарлауынша Australian and New Zealand Banking Group (ANZ) 2020 жылдан бері Worldline‑мен бірлескен кәсіпорынға иелік етіп келеді және өз брендіне төнетін тәуекелдерді азайту үшін үлесін қайтарып алу процесін жеделдете бастады. Талқылау 2024 жылдың желтоқсанында басталған, алайда Worldline төңірегіндегі жанжал «процесті шұғылдатты».
Oddo BHF қаржы компаниясы Worldline акцияларының рейтингін «neutral»‑ден «underperform»‑ға төмендетіп, мақсатты бағасын 5 еуродан 2,5 еуроға дейін екі есе қысқартты. Жаңадан белгіленген баға 1 шілдедегі жабылу бағасынан шамамен 32 %‑ға төмен.
JPMorgan келіссөздер қазіргі және әлеуетті клиенттермен беделге нұқсан келу салдарынан күрделене түседі деп ескертеді. Bernstein аналитиктері «ең нашар сценарийде беделге келтірілген зиян Worldline‑ның реттеуші мәртебесіне қауіп төндіруі мүмкін» десе де, мұны екіталай деп санайды.
Бұл сала үшін нені білдіреді
Fintelegram басылымы зерттеу Worldline‑ға ауыр салдар әкелуі мүмкін деп жазады. Егер PSD2 транзакция мониторингі директивасы, AMLD5 ақшаны жылыстатумен күрес директивасы және клиенттерді тексерудегі KYC ережелері сияқты еуропалық нормалардың бұзылғаны расталса, компания әрбір ЕО елінде жылдық айналымының 10 %‑на дейінгі айыппұлға ұшырауы ықтимал.
Бұдан бөлек, егер Worldline онлайн‑казино немесе ересектерге арналған сайттар сияқты күмәнді клиенттерге қасақана «таза» MCC кодтарын беріп, оларды кафе немесе дүкен ретінде бүркемелегені дәлелденсе, халықаралық төлем жүйелері тарапынан жабылуы мүмкін. Онда компания Visa, Mastercard және басқа төлем желілеріне қол жеткізбей, транзакцияларды өңдей алмай қалады.
Әзірге журналистік материалдар нәтижесінде Брюссель прокуратурасы Worldline‑ның бельгиялық бөлімшесіне қатысты ақшаны жылыстату ықтималдығы бойынша ғана тергеу бастады.
Worldline жанжалы финтех саласындағы реформаларға түрткі бола ма, белгісіз. Алайда 2020 жылы Wirecard оқиғасы еуропалық финтехтегі ережелерді күрт өзгертті: төлем жүйесі операторы жылдар бойы есептілікті қолдан жасап, аудитор E&Y өткізіп жіберген соң, Германияда ашықтық пен жауапкершілікті күшейтетін FISG заңы қабылданып, BaFin өкілеттігі кеңейді, аудиторларға қатаң бақылау енгізілді, компаниялар үшін үшінші тараптар мен баланстан тыс міндеттемелер туралы деректерді ашу міндетті болды.
Мысал ретінде Worldline‑ның еншілесі Payone бірден бірнеше юрисдикцияда — Германия мен Нидерландта — жұмыс істейді. Демек, құқықтық жауапкершілік бірнеше ұлттық реттеушіге: Германияның BaFin, Нидерландтың DNB және Францияның қаржы қадағалаушы органы ACPR‑ға қатысты болуы мүмкін. Олардың барлығы капиталды ұлғайтуды талап етуге, лицензияларға шектеу қоюға немесе жекелеген бөлімшелердің қызметін тоқтатуға құқылы.
