«Қолыңыздағы барлығын сатыңыз»: алтын бағалары 2 триллион долларлық нарықтағы жасырын дағдарысты қалай көрсетті

Орта Шығыста соғыс. Энергетикалық дағдарыс. Инфляцияның өршуі. Макроэкономиканың барлық заңдарына сәйкес алтын бағасы өсуі тиіс еді, бірақ ол наурыздың көп бөлігінде төмендеді. Бұл құбылыстың себебі 2 триллион долларлық жеке несие нарығында пайда болған жарықтарда жатыр деп есептейді Movchan's Group компаниясының аға серіктесі және Liquid Alpha Income Fund стратегиясының менеджері Михаил Портной.

2026 жылғы 29 қаңтарда алтын бағасы трой аунциясына 5 600 АҚШ долларына жетіп, жаңа рекорд орнатты. Алдыңғы 12 айда алтын бағасы 65%-ға өскен. Осы өсудің негізін құрайтын факторлар берік болып көрінді: орталық банктер алтынды рекордтық қарқынмен сатып алып жатты, доллар әлсіреп, АҚШ-тың федералдық қарызы 34 триллион доллардан асты.

Дегенмен, 28 ақпанда АҚШ пен Израиль Иранға қарсы әскери операция бастады. Стандартты үлгіге сәйкес, алтын — классикалық қауіпсіз актив ретінде — қымбаттауы тиіс еді. Алайда оның бағасы төмендей бастады. 26 наурызға қарай оның бағасы қаңтардағы ең жоғары көрсеткіштен 20%-дан астамға төмендеді. Соңғы күндері алтын бағасы Таяу Шығыстағы қақтығыстың бәсеңдеуіне деген үмітпен сәл өсті. Дегенмен, осы наурыз алтын үшін соңғы 17 жылдан астам уақыттағы ең нашар ай болып қала берді.

Жер бетінде не болып жатыр?

Жауап фьючерс биржаларында да, орталық банктің қазынасында да емес, АҚШ-тың ең ірі активтерді басқару компанияларының кеңселерінде, онда үнсіз дағдарыс өршіп жатыр. Осы дағдарыс инвестициялық нарықтағы ең тәжірибелі ойыншыларды өз еркімен ешқашан жасамайтын іске мәжбүрлеп отыр: пайда әкелетін активтерді емес, сатуға болатын кез келген нәрсені сатуға.

Біз жеке несие беру туралы айтып отырмыз – банктік емес тікелей корпоративтік несиелеу – соңғы бес жылда институционалдық қаржы секторында ең қызу тақырыпқа айналды. Зейнетақы және мемлекеттік байлық қорлары, сондай-ақ отбасылық кеңселер оған жүздеген миллиард доллар құйды. 2026 жылдың басына қарай оның көлемі 2 триллион доллардан асып, бұл нарықты жаһандық қаржының ең ірі және жүйелік тұрғыдан маңызды сегменттерінің біріне айналдырды. Алайда көпшілік байқамай қалған бұл нарық ең осал сегменттердің бірі болып шықты.

Осы нарықтың ішкі қайшылықтары ешқашан құпия болған емес. Қорлардың негізгі активтері — биржада тізімделмеген орташа компанияларға берілген несиелер — өте төмен өтімділікке ие: арнайы биржа жоқ, нарықтық бағалар жоқ және сұраныс бойынша сатып алушы табылмайды. Дегенмен, көптеген қорлар инвесторларға өз үлестерін тоқсан сайын қайта сатып алуды уәде етті.

Бірақ бұл жүйе қайтарып алу сұраныстары сирек әрі ара-тұра болған жағдайда ғана жұмыс істейді. Геосаяси соққы бір мезгілде жаппай қайтарып алу сұраныстары толқынын тудырғанда ол бұзылады. Ал 2026 жылдың наурыз айының басында жүйе сыза бастады.

Әлемдегі ең ірі активтерді басқару компаниясы BlackRock басқаратын HPS корпоративтік несиелеу қоры бір тоқсан ішінде жалпы сомасы 1,2 миллиард доллар (таза активтерінің 9%-дан сәл артығы) шығару сұраныстарын қабылдап , 620 миллион доллар төледі. Бұл оның беделіне соққы.

Blackstone компаниясының жетекші жеке несиелік қоры BCRED (басқаруында 83 миллиард доллар бар) ақпанда 2022 жылғы қыркүйектен бері алғаш рет ай сайынғы шығынға ұшырап , 0,4%-ға төмендеді. Компания қорға 400 миллион доллар салуға мәжбүр болды. Morgan Stanley North Haven ұқсас жағдайға тап болып, өтемдеу өтініштерінің тек 46%-ын орындады. Blue Owl өз қорларының бірінде төлемдерді толықтай тоқтатты.

Bank of America-ның бас инвестициялық стратегі Майкл Харнетт қазіргі жағдайды 2007 жылдың ортасынан 2008 жылдың ортасына дейінгі кезеңмен салыстырды. JPMorgan өз кредиттік рейтингтерін, соның ішінде SaaS секторындағы рейтингтерді төмендетуді бастады. Нәтижесінде қорлардың қарыз алу шегі қысқара түсіп, олар қарызды азайтуға мәжбүр болып отыр. Нәтижесінде тізбекті реакция пайда болады: сату құлдырауды күшейтеді. Ликвидтілік дағдарысы қатты соққы береді: сіз қалағаныңыз емес, сата алатыныңызды сатасыз. Алтын – ликвидті. Жеке капиталға берілетін несиелер – емес.

Дағдарыстың географиялық контекстісі қорлардан кенеттен және ауқымды түрде өтемақы сұрауларының өсуін түсіндіруге көмектеседі, бұл алтын сату толқынын және тағы басқаларды тудырды.

Соңғы онжылдықта Біріккен Араб Әмірліктері, әсіресе Дубай, жаһандық капитал үшін қаржылық хабқа айналып, әлем саясатының құбылмалылығынан ішінара қорғалды: 2022 жылдың ақпанынан бері бай ресейлік азаматтар, иран диаспорасының кәсіпкерлері, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның отбасылық офистері және Парсы шығанағы елдерінің мемлекеттік байлық қорлары — барлығы да мұнда айтарлықтай активтер орналастырды. Алайда БАӘ, сондай-ақ Бахрейн, Катар және Кувейт сияқты басқа Таяу Шығыс елдері Иранның зымырандары мен дрондарының шабуылына ұшыраған кезде инвесторлардың көңіл-күйі бір түнде өзгерді. Мұндай жағдайда тәуекелді позициялардан шығу – ақылға қонымды шешім.

Дәл осы инвесторлар — жеке несиелік қорлардағы үлестерді қоса алғанда, өтімділігі төмен инвестициялық құралдардың иелері — алғашқы және ең ірі өтемдеу сұраныстарын жолдады.

Жеке несиелік қорлар алтын ұстамайды; олардың портфелі жеке компанияларға берілген несиелерден тұрады. Алайда осы қорлардың негізгі клиенттері — отбасылық кеңселер мен институционалдық инвесторлар — қиын жағдайға тап болды: қорлар қаражат шығаруға шектеу қойғандықтан, өтімді емес позициялардан тез шығу мүмкін емес. Дегенмен өтімділікке деген қажеттілік сақталуда — инвесторлар шығындарды жабу немесе портфельдегі позицияларды түзету үшін қолма-қол қаражат ұстауға мәжбүр. Сондықтан олар қолма-қол активтерді — акцияларды, АҚШ қазынашылық облигацияларын және алтынды, әсіресе GLD және IAU алтын ETF-теріндегі акцияларды — секундтар ішінде бір басу арқылы сатуға мәжбүр.

Тағы бір ірі сатушылар тобы – левередждік позицияларды ұстап отырған хедж-қорлар. Нарық оларға қарсы қозғалып, маржалық шақырулар қаупі төніп тұрғандықтан, бір ғана нәрсе қалды: дереу ақша құю. Фьючерстер, акциялар, «қағаз» алтын – бәрі сатылып жатыр.

Дегенмен, наурыз айында физикалық алтын нарығы басқаша әрекет етті. Физикалық алтынға – монеталарға, слитоктарға және дилерлік спредтерге – сату науқаны бойы премиялар жоғары деңгейде қалды.

«Қағаз» алтын мен физикалық алтын арасындағы алшақтық – активтің негізгі қайта бағалануы емес, инвесторлардың мәжбүрлі сатуының белгісі. Оған белгілі бір мысалдар бар. 2008 жылы Лехман дағдарысы кезінде хедж-қорлар алтынды 730 доллардан «тастауға» мәжбүр болды. Үш жылдан кейін бұл металдың бағасы 1 900 долларға жетті. Құнды сақтау құралы ретінде алтынға негізгі сұраныс сату циклі аяқталған бойда қалпына келді.

Әрине, алтын бағасының наурызда тек жеке несие нарығындағы дағдарыс салдарынан күрт төмендеді деп айту – асыра айту болар еді. Қазіргі макроэкономикалық ахуал да өз рөлін атқарады.

DXY доллар индексі (доллардың еуроға, иенаға, фунт стерлингке, канадалық долларға, швед кронасына және швейцариялық франкке қатысты құнын бағалайды) Таяу Шығыстағы қақтығыс басталғалы 2,75%-ға өсті. Соғыс «долларға қауіпсіздікке қашу» үрдісін тудырады, оны алтын инвесторлары дәстүрлі түрде төмен бағалайды.

Наурыз айында Федералдық резерв жүйесі пайыздық мөлшерлемелерді өзгеріссіз қалдырып, биыл тек бір рет – 25 базистік пунктке – төмендету болатынын сигналдады, ал Иран қақтығысы басталар алдында нарық екі рет төмендету күткен еді. 10 жылдық қазынашылық облигациялардың кірістілігі шамамен 4,5%-ды құрап, ал алтын бағасы екі жыл ішінде 170%-ға өскеннен кейін институционалдық инвесторлар ақпанның ортасынан бастап алтын ETF-теріндегі ұстауларын тұрақты түрде азайтып келеді.

Сонымен бірге стагфляция тұзағы күшейіп барады. Ормуз бұғазының жабылуы мұнай бағасын көтеріп, бұл өз кезегінде тауар бағасының өсуіне әкеліп соғады. 2025 жылдың төртінші тоқсанында АҚШ ЖІӨ-і небәрі 0,7%-ға өсті. ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді төмендету арқылы әлсіреген экономиканы ынталандыра алмайды, себебі бұл «инфляциялық отқа май құю» тәуекелін тудырады. Бұл – классикалық реттеуші zugzwang.

Баршамыз білетіндей, болашақты тек таро картасын оқитындар мен экстрасенсорлық қабілеті бар адамдар ғана болжай алады. Ал 2026 жылға қатысты ықтимал сценарийлер үшеу: пессимистік, негізгі және оптимистік.

Негізгі сценарий – біз оны жоғары белгісіздікті ескере отырып 50–55% ықтималдықпен бағалаймыз – нарықтық ликвидтілік қалыпты деңгейге оралады, ФРЖ биыл бір рет пайыздық мөлшерлемелерді төмендетеді және доллар орташа деңгейде әлсірейді деп болжайды. Осы жағдайда алтын төртінші тоқсанға қарай $5,200–5,800 аралығында саудаланады.

Пессимистік сценарийде доллар нығаюын жалғастырып, Федералдық резерв әрекетсіздікке ұшырап, жеке несие беру секторындағы дағдарыс күшейеді. Біз мұндай нәтиженің ықтималдығын 20–25% деп бағалаймыз. Осы жағдайда алтын бағасы 3 800 мен 4 000 АҚШ доллары аралығында ауытқып тұрады.

Соңында, оптимистік сценарий (алтын иелері үшін!) стагфляция қаупінің артуын және доллардың айтарлықтай әлсіреуін болжайды. Бұл сценарийде ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді төмендетеді. Содан кейін алтын бағасы 6 000–6 500 АҚШ доллары аралығына дейін шарықтауы мүмкін. Біз бұл сценарийге 20–25% ықтималдық береміз.

Тарих мәжбүрлі институционалдық ликвидация кезеңдерінде активтерін сататындарға жақсылық жасамайды. Алайда алтын бағасының кез келген төмендеуі нақты кіру нүктесін білдірмейді. Физикалық алтын нарығындағы дамуды әр жағдайда мұқият бақылау маңызды.

2013 жылы Федералдық резерв жүйесінің төрағасы Бен Бернанкэ сандық жеңілдету бағдарламасын қысқартатынын білдірген кезде, қағаз және физикалық алтын бағалары бірге төмендеді: Азиядағы бөлшек сатып алушылар сатып алуды азайтты, ал физикалық алтынға үстемеақы күрт құлдырады. Алтын нарығында «аюлы» онжылдық басталды. 1997–1998 жылдары Оңтүстік-Шығыс Азиядағы орталық банктер өз валюталарын қорғау үшін физикалық қорларын сатты, ал аймақтағы бірнеше елде монеталар мен слитоктарды ресми айырбас бағамынан төмен бағамен сатып алуға мүмкіндік болды.

Қазіргі жағдайдың басты ерекшелігі – қағаздық алтын нарығы мен физикалық алтын нарығының алшақтауы. Фьючерстер мен ETF үлестері төмендеген кезде, ал физикалық алтынға арналған үстемеақылар тұрақты қалып, тіпті өссе, бұл сатылымның техникалық сипатта екендігінің айқын белгісі.

Табыс нарығының негізгі қозғаушы күштері әлі де сақталған. Физикалық алтынды сатып алушылар – орталық банктер, зергерлер және құйма алтынды сақтауға алатын институционалдық инвесторлар – алтынның ішкі құнын бағалауда өзгеріс енгізген жоқ.

Қазіргі түзету шынайы, ауыр және әлі аяқталмаған болуы мүмкін. Алтын бағасы 4 000 АҚШ долларынан төмен түссе, бұл қысқа мерзімді тезисті қайта қарастыруды талап етеді. Алайда ұзақ мерзімді инвестициялық көкжиегі бар абайлы инвестор үшін қазіргі факторлер жиынтығы назар аударуға тұрарлық: уақытша техникалық қысымға ұшыраған «мәңгілік» актив, ұзақ мерзімді инвестиция үшін ең тиімді кіру нүктелерін көрсететін сигналдармен.

Бұл инвестициялық ұсыныс емес.