Мұнай бағасының өрлеуі: Таяу Шығыста кімдер тиімдірек жағдайға түсті?
Израиль, АҚШ және Иран арасында басталған және Таяу Шығыстың басқа мұнай өндіретін елдерін де тартқан ірі ауқымды әскери қақтығыс басталғаннан кейінгі сауданың алғашқы күнінде мұнай бағасы күтпегендей емес, күрт өсті. Freedom Finance Global компаниясының аға талдаушысы Сергей Пигарев Oninvest басылымында Таяу Шығыста кімдер тиімді жағдайға түскенін және жоғары мұнай бағасы кезеңі қанша уақытқа созылатынын жазды.
Орта Шығыстағы пайда алушылар
Дүйсенбі күні сауданың алғашқы сағаттарында Brent маркалы шикі мұнай бағасы 13%-ға өсіп, баррелі 82 долларға жетті, кейін бағалар түзетілді. 2 наурыз, дүйсенбі күні түстен кейін мамырға арналған фьючерстер 78,4 долларға саудаланды.
Бұл – Израиль мен АҚШ-тың Иранға қарсы әскери операцияларды бастауына нарықтың реакциясы.
Мұнай бағасының өсуі Таяу Шығыстағы қақтығыс салдарынан геосаяси сыйақының артуына байланысты. Бағаларға ескерілген негізгі тәуекелдер: мұнай тасымалдарының бестен бір бөлігі мен сұйытылған табиғи газ экспортының 20%-ы өтетін Ормуз бұғазының жабылуы және Исламдық революцияның күзет корпусы көршілес елдердің мұнай мен газ инфрақұрылымына жасаған шабуылдары.
Ормуз бұғазы – Орта Шығыстан мұнай тасымалдаудағы ең маңызды теңіз бағыттарының бірі. Бірақ ол жалғыз емес.
Сауд Арабиясы мұнайды баламалы бағытпен — Қызыл теңіз бен Аден шығанағы арқылы жеткізе алады (бірақ онда қауіп-қатер бар — Йемен хуситтерінің шабуылдары). БАӘ-де сондай-ақ мұнай мен мұнай өнімдерін Ормуз бұғазына балама бағыт арқылы жеткізу мүмкіндігі бар — мұнайды сақтау мен сауда жасауға арналған ірі порт әрі әлемдегі ең ірі үш жанармай толтыру хабының бірі болып табылатын Фуджейра порты арқылы.
Бұл теориялық тұрғыдан алғанда осы екі елдің тиімдірек жағдайда екенін және жоғары мұнай бағасында мұнай мен мұнай өнімдерін жеткізуді жалғастыра алатынын білдіреді.
Ол ұзаққа созыла ма?
Дегенмен, біздің болжамымыз бойынша бағаның өсуі қысқа мерзімді болады. Оған бірнеше себеп бар:
— Біз Израиль мен/немесе Америка Құрама Штаттарының аймақтағы мұнай мен газ инфрақұрылымына соққылар жасайтынын күтпейміз.
Иә, Иран Хормуз бұғазы маңында бірнеше танкерге шабуыл жасады. Сондай-ақ ол Сауд Арабиясының Рас-Танұрадағы Saudi Aramco мұнай өңдеу зауытына соққы беріп, оның жұмысын уақытша тоқтатты. Сауд Арабиясы – ОПЕК-тің ең ірі мұнай өндірушісі.
Газ жеткізу мәселесінде де жағдай ұқсас — 2 наурызда QatarEnergy Иранның Рас-Лаффан кешеніне жасаған шабуылынан кейін сұйытылған табиғи газ (LNG) өндіруді тоқтатқанын хабарлады.
— Біз барлық кемелер мен көпшілік қайықтар, сондай-ақ Иран Әскери-теңіз күштерінің инфрақұрылымы, ұшыру қондырғылары мен кемеге қарсы зымыран қорлары жақын арада жойылады деп есептейміз. Бұл Иранның мұнай мен сұйытылған табиғи газ таситын танкерлерге шабуыл жасау қабілетін азайтады.
Алдағы күндері Израиль мен АҚШ-тың басты міндеті – Иранның зымырандары мен ұшқышсыз ұшу аппараттарының қорларын, олардың ұшыру құралдарын, өндіріс нысандарын және зымыран жанармайын жою. Егер бұл сәтті жүзеге асса, Ислам Республикасының өз шекарасынан тыс жерлерге соққы беру мүмкіндігі айтарлықтай шектеледі. Аймақтағы көптеген авиациялық танкерлер мен жанармай құю ұшақтары Израиль мен АҚШ-тың әуе кеңістігін үздіксіз және ұзақ уақыт бойы бақылауда ұстауын қамтамасыз етеді.
— ОПЕК+ елдеріндегі өндірістің өсуін назардан тыс қалдыруға болмайды. 1 наурыздағы кездесуде осы одаққа кіретін сегіз ел — Сауд Арабиясы, Ресей, Ирак, БАӘ, Кувейт, Қазақстан, Алжир және Оман) сәуір айында мұнай өндіру квотасын тәулігіне 206 000 баррельге арттыруға шешім қабылдады. Елдер осы қарқынмен 2026 жылғы қыркүйекке дейін квотаны ұлғайтуды жалғастыра алады, өндіру квотасын тәулігіне 1,2 миллион баррельге дейін көтере отырып.
— Күнтізбелік фактор — көктемде мұнайға сұраныстың төмендеуі — мұнай өндірушілердің пайдасына жұмыс істемейді. Әдетте, шикі мұнайды өңдеуге сатып алатын мұнай өңдеу зауыттары сәуір–мамыр айларында жөндеуден өтеді, бұл шикізатқа сұранысты азайтады.
АҚШ мұнай-газ саласында түзету күтіп тұр.
Қорытындылай келе, мұнай бағасының төмендеуіне байланысты алдағы айларда АҚШ-тың мұнай және газ компанияларының акциялары 20–30%-ға төмендейді деп күтеміз.
Бұл мұнай мен газ ETF-і — State Street Energy Select Sector SPDR (XLE) динамикасымен көрсетіледі. Ол АҚШ-тағы ең ірі мұнай мен газ компанияларының, соның ішінде Exxon Mobil, Chevron және ConocoPhillips баға белгілерін бақылайды.
27 ақпандағы сауданың соңында оның бағасы 2014 жылғы маусымда тіркелген алдыңғы тарихи максимумнан 10,4%-ға жоғары болды. Сол уақытта (2014 жылғы 23 маусымда) Солтүстік Американың WTI маркалы шикі мұнай бағасы барреліне 106 доллардан асқан. 1 наурызда сәуірге жеткізілетін Солтүстік Американың WTI маркалы шикі мұнай бағасы 7,5%-ға өсіп, 72 долларға жетті, бұл өсімге қарамастан бағаның 2014 жылғы деңгейінен 32%-ға төмен екенін көрсетеді.
