Нарықтағы тосын жайттар қалыпты құбылысқа айналды
1 тамызда қорқыныш индексі психологиялық тұрғыдан маңызды 20 тармақтан асып кетті. Нарықтар Дональд Трамптың жаңа сауда баждарына және АҚШ-тағы ауыл шаруашылығы емес салалардағы жұмыспен қамту туралы нашар деректерге байланысты құлдырады. Бұл деректер күтілгеннен төрттен бір бөлігіне нашар болды.
Мұның бәрі АҚШ-та есеп беру маусымының қызған шағында орын алуда. Бастапқыда маусым сарапшылардың күткенінен жақсы басталған еді. Microsoft компаниясы есеп беру қорытындысы бойынша рекорд орнатып, компания құны 4 триллион долларға жетті.
Парадокс сол, мұндай «тосынсыйлар» әдетке айналған. S&P 500 индексіндегі компаниялар сарапшылардың болжамдары төмендеп отырса да, дерлік әр тоқсанда консенсустан жоғары нәтижелер жариялайды. Жағдай соншалықты жақсы болғандықтан, «қашан қолма-қол ақшаға ауысу керек?» деген сұрақ туындайды.
Тосынсый болмады
Factset деректеріне сәйкес, S&P 500 компаниялары арасында соңғы бес жылда бір акцияға шаққандағы пайда (EPS) бойынша позитивті тосынсыйлардың орташа үлесі 78%, ал соңғы он жылда 75% құрады. Одан да маңыздысы, тіпті 2008-2009 жылдардағы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде де EPS бойынша позитивті тосынсыйлардың үлесі 50%-дан төмен түскен жоқ. Мысалы, ең нашар 2008 жылдың 4-тоқсанының қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 53% болды.
25 шілдедегі жағдай бойынша, 2025 жылдың 2-тоқсаны үшін S&P 500 индексі компанияларының шамамен үштен бірі есеп берді. Бұл ретте EPS көрсеткіші күткеннен жақсы болған компаниялардың үлесі 80% құрады, бұл сарапшылардың болжамынан орта есеппен 6,1%-ға жоғары. Қазіргі кезде 2025 жылдың 2-тоқсаны EPS бойынша позитивті тосынсыйлар саны бойынша 2023 жылдың 3-тоқсанындағы рекордтық кезеңнен кейінгі ең үздік тоқсан болып тұр. Ол кезде күтілгеннен жоғары EPS көрсеткіші бар компаниялардың үлесі 81% болған еді. Бұл пропорция әлі де өзгеруі мүмкін, бірақ қазірдің өзінде S&P 500 индексі компаниялары сарапшылардың болжамдарынан тағы да айтарлықтай жақсы есеп берді деп сенімді түрде айтуға болады.
Табыс тұрғысынан алғанда, 2025 жылдың 2-тоқсаны тіпті сәтті болды. Қазіргі уақытта компаниялардың 80%-ы сарапшылардың болжамдарынан орташа есеппен +2,3% тосынсыймен асып түсті. Соңғы он жылда бұл көрсеткіштер орташа есеппен сәйкесінше 64% және 1,4% деңгейінде болған.
Дегенмен, қазіргі есеп берудің барлық оптимистігіне қарамастан, S&P 500 индексі 11-25 шілде аралығында небәрі 2%-дан сәл ғана өсті, бірақ бұл жолда жаңа тарихи максимумдарды орнатуды жалғастырды.
Жақсы есеп беру кезіндегі құлдырау
Күткеннен жақсы есеп берген кейбір компаниялардың котировкалары құлдырады. Мысалы, PayPal акциялары есеп беруден кейін құлдырап, соңғы екі аптадағы барлық өсімін жоғалтты. Бұл ретте компанияның 2025 жылдың 2-тоқсанындағы түзетілген EPS көрсеткіші сарапшылардың $1,3 күткеніне қарағанда $1,4 болды. $8,3 млрд кірісі де $8,08 млрд консенсусынан асып түсті.
Бұл жағдайда инвесторлар теріс көрсеткіштерге назар аударуды жөн көрді. Яғни, компанияның негізгі бизнесі болып табылатын branded checkout-тағы өсу баяулаған. Фирмалық кассалар арқылы төлемдер бойынша негізгі бизнес тек 5%-ға өсті, ал өткен тоқсанда бұл көрсеткіш 6% болған. 29 шілдеде PayPal акциялары 8,7%-ға құлдырап, келесі күні де төмендеуді жалғастырды.
PayPal-дың жақсы есеп беруден кейінгі котировка динамикасы жалпы үрдістен ерекшеленіп тұрса да, индекстегі компаниялар жалпы алғанда ақылға қонымды әрекет етеді. Есеп күткеннен жақсы болса, котировкалар оң динамиканы көрсетеді. Есеп күткеннен нашар болса, котировкалар төмендейді, әдетте үлкен амплитудамен. Factset деректеріне сәйкес, соңғы бес жылда күткеннен жақсы есеп берген компаниялардың котировкаларының орташа өсімі төрткүндік кезеңде (есепке дейін 2 күн, кейін 2 күн) +1% құрады. 2025 жылдың екінші тоқсаны үшін бұл өсім әзірге +2,1% болып тұр. Ал күткеннен нашар есеп берген компаниялар үшін құлдырау 2,4% құрайды (-3% ағымдағы есеп беру маусымы үшін).
Дегенмен, PayPal-дың нәтижелер жарияланғаннан кейінгі динамикасы бірқатар себепке байланысты қатты таңғалдырмауы керек. Біріншіден, есеп беру тек өткен тоқсанның қорытындысы ғана емес. Одан да маңыздысы, менеджменттің түсініктемелері мен оның келесі кезеңдерге арналған болжамдары. Соңғысы әлдеқайда маңызды, себебі нарық «алға қарай қарайды».
Нашарлай түседі
31 шілдедегі жағдай бойынша, есеп беріп, өз болжамдарын жаңартқан 13 компания 3-тоқсаннан теріс күтулер туралы жариялады, ал 12-сі оң көңіл-күйде. Айта кетерлік жайт, біріншіден, 2-тоқсанға арналған болжамдар бұрын жалпы экономикалық жағдайға байланысты айтарлықтай төмендетілген. Сондықтан позитивті тосынсыйдың «сапасы» нарықтың кейбір қатысушыларында сұрақтар туғызуы мүмкін. S&P 500 индексінің 2025 жылдың 2-тоқсанына арналған EPS бағасы наурыздың соңынан маусымның соңына дейінгі кезеңде 4,1%-ға төмендеді.
Екіншіден, «қауесет бойынша сатып ал, жаңалық бойынша сат» ережесін ешкім жоққа шығарған жоқ. Әсіресе, индекс «бостандық күнінен» кейін осындай қарқынды өскеннен кейін. Инвесторлардың бір бөлігі «пайданы бекітуді» жөн көрген болуы мүмкін.
Ең бастысы: қазіргі уақытта нарық өте қымбат көрінеді. Тамыз және қыркүйек айлары котировкалар динамикасы тұрғысынан ең күшті айлар емес. Шын мәнінде, қазіргі уақытта өсу драйверлері көп қалған жоқ, ал экономикалық тәуекелдер әлі де жоғары. Көптеген параметрлер бойынша соңғы айлардағы ралли біртіндеп сөніп барады және нарыққа кем дегенде демалу қажет сияқты. Бірақ бәрін ретімен талқылайық.
Пандемия кезіндегідей
S&P 500 индексі бойынша EPS болжамдары 2-тоқсанға арналған есеп берудің сәтті басталуынан кейін төмендеуді тоқтатса да, нарық әлі де жоғары мультипликаторлармен саудаланады. Factset деректері бойынша, 30 маусымда сарапшылар S&P 500 индексінің EPS көрсеткіші жылдық 9,1%-ға өседі деп күткен. Ал 25 маусымда өсу қарқынының болжамы жылдық 9,6%-ға дейін ұлғайды. 2026 жылға арналған өсу қарқыны аз ғана өсті: сол кезеңде жылдық 13,8%-дан 13,9%-ға дейін.
Индекс 12 айлық forward P/E бойынша 22,4x бағаланады, бұл соңғы бес жылдағы орташа мәннен (19,9x) және он жылдағы орташа мәннен (18,4x) жоғары. Бұл ретте тоғыз саланың тек екеуі ғана қазір өздерінің бесжылдық орташа көрсеткіштерінен арзан саудалануда.
Trailing P/E бойынша да индекс өзінің тарихи орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай жоғары саудаланады. Шын мәнінде, ағымдағыдан жоғары көрсеткіштер дотком көпіршігінің күйреуінен кейінгі рецессиялар, ұлы рецессия (2008 жылғы ипотекалық дағдарыс) және Covid-19 пандемиясы кезінде ғана байқалды. Сол кезде компаниялардың пайдасы айтарлықтай төмендеген. Factset деректеріне сәйкес, қазіргі уақытта S&P 500 индексінің trailing P/E көрсеткіші 27,9x құрайды, бұл бесжылдық орташа мәннен (25x) және 10 жылдық орташа мәннен (22,5x) жоғары.
Мұның бәрі жақсы болар еді, бірақ алда жылдың индекстің динамикасы бойынша ең әлсіз екі айы келе жатыр. Соңғы 15 жылда тамыз және қыркүйек индекстің орташа өсімі теріс болған жалғыз айлар. Одан бөлек, осы кезеңде бұл айлардың медиандық кірістілігі де теріс болған. Егер ұзағырақ кезеңдерді алсақ, жағдай түбегейлі өзгермейді.
Статистика әрдайым дұрыс болмайды, ал жоғары мультипликаторлардың болуы индекстердің автоматты түрде құлдырауын білдірмейді. Бірақ мұны болдырмау үшін кем дегенде ағымдағы және күтілетін пайданың өсу қарқыны жоғары болуы керек. Әзірге бұл мәселеде белгілі бір проблемалар байқалады. Тіпті сарапшылар 2026 жылы S&P 500 индексінің EPS өсу қарқыны қайтадан екі таңбалы болады деп күтсе де. Кем дегенде, 2025 жылдың екінші жартысында EPS өсу қарқынының одан әрі баяулауы күтіледі. 3-тоқсанда тек +7,6% жылдық, ал 4-тоқсанда +7% жылдық өсу болады деп болжануда. Салыстыру үшін, 2025 жылдың 1-тоқсанының қорытындысы бойынша EPS жылдық 13%-ға, ал 2024 жылы 11,4%-ға өскен.
Америкалық төбешіктер
Алдағы жылдары американдық экономиканың номиналды өсу қарқыны 5%-дан жоғары болмауы екіталай екенін ұмытпау керек. Бұл ұзақ мерзімді кезеңде компаниялардың пайдасының өсу қарқыны үшін өте жақын прокси. Иә, белгілі бір кезеңдерде пайданың өсу қарқыны ЖІӨ-нің номиналды өсу қарқынынан айтарлықтай асып түсуі мүмкін. Соңғы екі жылда біз мұны байқап отырмыз, әсіресе S&P 500 индексі компаниялары пайданың тек 59%-ын АҚШ-та жасайтынын ескерсек. Бірақ бұл жағдай мәңгі жалғаса алмайды, әсіресе американдық макроэкономика бойынша соңғы нашар деректерді ескергенде.
Иә, ел 2025 жылы белгісіздіктің айтарлықтай өсуіне қарамастан, рецессиядан аулақ болуы мүмкін. Бірақ нақты ЖІӨ-нің өсу қарқыны кем дегенде алдағы үш жылда салыстырмалы түрде төмен болып қала береді. Әсіресе қазіргі мультипликаторлар деңгейін ескергенде.
Бұдан бөлек, ФРЖ президент Трамп тарапынан өте қатты қысымға қарамастан, нарықтарды қуантуға және мөлшерлемені төмендету арқылы экономикалық өсімді ынталандыруға әзірге ниетті емес. 28-29 шілдеде өткен соңғы отырыстың нәтижесі бойынша мөлшерлеме тағы да қатарынан 5-ші рет өзгеріссіз қалды. ФРЖ басшысы өзінің ұстанымына адал және күрт қадамдар жасауды жөн көрмейді. Тіпті қазіргі уақытта тарифтердің инфляцияға әсері туралы қорқыныштар айтарлықтай асыра сілтенген болып шықса да.
Сонымен қатар, пандемия кезіндегі тәжірибе көрсеткендей, тым сақ тәсіл экономика үшін өте жоғары бағаға ие болуы мүмкін. Ол кезде мөлшерлемені көтеруді кешіктіру инфляцияның күрт өсуіне және мөлшерлемені өте тез және айтарлықтай көтеру қажеттілігіне әкелді. Қазір жағдай керісінше: мөлшерлемені төмендетуді кешіктіру экономиканы рецессияға итермелейтін факторға айналуы мүмкін. Бұл, басқа нәрселермен қатар, жұмыссыздықтың өсуіне және, әрине, акциялар нарығының айтарлықтай құлдырауына әкеледі.
Қалай болғанда да, кем дегенде қазіргі деңгейде ұсталу үшін нарыққа пайыздық мөлшерлемелерді төмендету қажет. Goldman Sachs есептеулеріне сәйкес, нақты мөлшерлемелердің әрбір 50 б.п. төмендеуі мультипликаторлардың 3%-ға өсуіне әкеледі. Бұл өте маңызды болуы мүмкін, өйткені экономикалық өсу қарқынын жеделдетуге қалған санаулы үміттердің бірі «Үлкен Керемет Заң» ұсынатын фискалдық ынталандырулар болып отыр. Дегенмен, бұл екі жақты пышақ сияқты. Өйткені ол болжайтын бюджет тапшылығының өсуі мен қарыз бен ЖІӨ арақатынасын ескерсек, оның әсері ұзақ мерзімді перспективада оң болады дегенге кепілдік жоқ.
Не істеу керек?
Осыған байланысты, кем дегенде біраз уақытқа портфеліңіздегі қолма-қол ақша үлесін арттырып, бетасы жоғары акциялардан құтылған жөн. Тәуекел етуге дайын жандар, тіпті хеджирлеу жағдайында да, VIX құбылмалылық индексін сатып алуды қарастыра алады. Өйткені оның маусымдылығы 3-4 айдан кейін көрсеткіш қазіргі деңгейден айтарлықтай жоғары болуы мүмкін деп болжайды.
