Платина мен палладий: инвесторлар үшін қайсысы тиімді таңдау?
2025 жылы негізгі металл ретінде платинаны айтуға толық негіз бар. Оның бағасы жыл басынан бері 50%-дан астам өсіп, соңғы төрт жылда алғаш рет унциясы $1400-дан асты.
2022 жылдан бастап үш жыл бойы платинаның бағасы орта есеппен $900–1100 аралығында сақталып келді.
Жалпы алғанда, платина тобының металдарына (оларға платинадан басқа палладий мен родий жатады) баға бірнеше жыл бойы төмендеген. Бұған себеп – бұл металдардың дизельді және ауыр көліктердің катализаторларын өндіруде кеңінен қолданылуы. Электромобильдер іштен жану қозғалтқыштары бар көліктерді ығыстырады деген болжамдар металға деген сұраныс әлсірейді деген сенім тудырды, бұл бағаның төмендеуіне әкелді.
Алайда, өткен жылы-ақ нарықта бағаның қалпына келуіне алғышарттар пайда болды. 2024 жылдың сәуірінде оңтүстікафрикалық Implats компаниясы бағаның төмендігіне байланысты 3,9 мың қызметкерін қысқартуы мүмкін екенін мәлімдеді. Компания 2024 жылғы деректерге сәйкес платина тобы металдарының 20%-ын өндіреді, ал жұмыстан қысқарту туралы жаңалықты инвесторлар бұл металдар тапшылығының арту қаупі ретінде қабылдады. Сол жылдың ақпанында тағы екі өндіруші – Anglo American Platinum (қазір Valterra) және Sibanye-Stillwater – тиісінше 3,7 мың және 2 мың қызметкерін қысқартатынын хабарлады.
World Platinum Investment Council (WPIC) деректеріне сәйкес, биыл платина нарығында 850 мың унция тапшылық болады және бұл жағдай 2029 жылға дейін сақталып, жылына орта есеппен 727 мың унцияны құрайды. Бұл жылдық сұраныстың шамамен 9%-ына тең. WPIC 2029 жылға дейін өндіріс көлемі жылына 3,9 миллион унция деңгейінде тұрақталады деп болжайды, бірақ бұған дейін ұзақ мерзімді қысқарту кезеңі өтеді. Онжылдық соңына қарай платинаның жерүсті қоры толықтай сарқылуы мүмкін.
Бұл металдың тұрақты тапшылығына үш негізгі фактор әсер етеді. Біріншіден, Оңтүстік Африка өндірушілері әлемдік платина өндірісінің шамамен 70%-ын қамтамасыз етеді және ең көне әрі терең шахталарда жұмыс істейді. Бұл аймақтағы компаниялар электр энергиясының жиі үзілуінен зардап шегуде, ал ішкі еңбек даулары мен қайта құрылымдаулар өндірісті азайтады. Бұған Implats пен Sibanye-Stillwater мысал бола алады.
Екіншіден, Солтүстік Америкада компаниялар жоғары шығындарға тап болуда – соңғы екі жылдағы жоғары инфляция жалақыдан бастап жабдықтар мен келісімшарттық қызметтерге дейінгі барлық шығындарға әсер етті.
Бұл онжылдықтың басында платина тобы металдарын өндіру Sibanye-Stillwater-ға Оңтүстік Африкадағы ескі шахталарға тәуелділікті азайтуға және мол пайда табуға мүмкіндік берді. Алайда кейінгі баға төмендеуі компанияны және оның бәсекелестерін шығындар мен қызметкерлерді қысқартуға мәжбүр етті. Қайта құрылымдау жоспарына сәйкес, Sibanye-Stillwater АҚШ-тағы активтерінде өндіріс көлемін 2025 жылы өткен жылмен салыстырғанда үштен біріне дейін қысқартады.
Үшінші фактор – қайта өңдеудің баяу қалпына келуі. Бағаның өскеніне қарамастан, екінші қайтара өңдеу көлемі 2022 жылғы деңгейге оралған жоқ. WPIC 2025 жылы тек біршама қалпына келуді болжайды, бұл тапшылықты жоя алмайды.
Палладий ұтылып жатыр
Палладийге келер болсақ, мұндағы жағдай онша анық емес. Автокөлік өндірушілер бұл металды платинамен жиі алмастыруда, ал қайта өңдеу көлемі тұрақты болып қалуда.
2024 жылдың басында палладий платинаға қатысты көпжылдық премиясын жоғалтты – ол $2000/унцияға дейін жеткен еді. Биыл көбінесе спекулянттардың әрекетімен бұл металл бағасы $890–1350/унция аралығында құбылып тұрды. Қазір қысқа позициялардың (яғни актив бағасының төмендеуіне бағытталған) көлемі рекордтық деңгейге жақын, бұл күтпеген іргелі өзгерістер кезінде құбылмалылық пен «шорт-сквиз» ықтималдығын арттырады.
WPIC 2025 жылы палладий нарығында аздаған тапшылық, ал 2026 жылы қалыпты профицит болатынын болжайды. Автоконцерндер қор жинауды жалғастыруда, ал жеткізушілер ұсынысты тәртіппен ұстап тұр, бұл қысқа мерзімде бағаны қолдайды, бірақ палладийдің өсу әлеуеті платинамен салыстырғанда әлдеқайда төмен.
Платина әзірге көшбасшы
Платинаның пайдасына жағдай әлі де сақталуда. Палладийді алмастырып жатқан автокөлік өндірушілері бұл металға сұранысты арттыра береді.
Автомобиль өнеркәсібінен бөлек, платина әшекей бұйымдарын жасауда да қолданылады. Алтын бағасының жоғары болуы — 15 қыркүйекте унциясы шамамен $3640-тан сатылды — 2025 жылы Қытайда платинадан жасалған зергерлік бұйымдарға сұраныстың артуына түрткі болды. WPIC платинаға деген зергерлік сұраныс болжамын 2026–2029 жылдар аралығында 8%-ға арттырды.
Сондай-ақ, платина сутекті отын элементтері мен кейбір химиялық процестерді өндіруде маңызды. Бұл технологиялар баяу дамып жатса да, олардың аздаған өсуі де метал тапшылығын күшейтуі мүмкін.
Палладийде мұндай инвестициялық қолдау жоқ, оның сұранысы әлдеқайда осал. Бұл металл үшін шыны талшық, микроэлектроника, электролиз, ақ алтын үшін зергерлік қорытпалар сияқты тар сегменттердегі болашағы аса маңызды емес және платинамен алмастырылудан туындаған шығындарды өтей алмайды.
Инвестициялық қорытындылар
Платина — платина тобының металдары арасында басты актив болып қалып отыр.
Консервативті инвесторларға Physical Platinum Shares ETF (PPLT) арқылы инвестициялауды қарастырған жөн, ал жоғары тәуекелге дайын инвесторларға — төмен шығындары бар өндірушілердің, мысалы, Sibanye-Stillwater акцияларын сатып алу ұсынылады. Бұл компанияның акциялары жыл басынан бері 170%-дан астам өсті.
Палладий тактикалық позициялар үшін көбірек лайықты, әсіресе автокөлік өнеркәсібі қалпына келгенде немесе спекулятивті секірістер кезінде.
Инвесторлар Physical Palladium Shares ETF (PALL) арқылы инвестициялауды қарастыруы мүмкін. Алайда алмастыру және кең инвестициялық база жетіспеушілігі оның ұзақ мерзімді тартымдылығын төмендетеді.
Инвестициялық кеңес емес.
