S&P Қазақстандағы несие рейтингін көтерді: бұл ел мен инвесторлар үшін нені білдіреді

Халықаралық кредиттік рейтинг агенттігі S&P Global Ratings Қазақстандағы ұзақ мерзімді мемлекеттік рейтингті BBB−-ден BBB-ге көтерді және болжамды тұрақты күйінде қалдырды. Қазақстан бұған дейін 2016 жылға дейін BBB рейтингісіне ие болған, бірақ агенттік экономикалық өсім болжамының нашарлауы мен ағымдағы шот бойынша түсімдердің азаюын негізге ала отырып, оны төмендетті.

S&P биыл ақпанда Қазақстанның рейтингін соңғы рет растап, содан бері ел экономикасы мен мемлекеттік қаржысының болжамын айтарлықтай жақсартты. 2026 жылға ЖІӨ өсімінің болжамы 4,1%-дан 5,1%-ға дейін көтерілді, ал күтілетін бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 3,6%-дан 1,9%-ға дейін төмендетілді. Алдағы кезеңге арналған болжамдар да жақсарды: 2027–2029 жылдары агенттік ЖІӨ-ге шаққанда шамамен 1 пайыздық тармақ тапшылық күтеді деп есептейді, ал ақпан айындағы болжамда бұл көрсеткіш 1,6–2,4 пайыз болған. Сонымен бірге 2026 жылдың соңындағы мемлекеттік қарыздың ЖІӨ-ге шаққандағы көрсеткіші 27 пайыздан 22,6 пайызға дейін төмендетілді.

Сыртқы баланс бойынша болжам одан да айтарлықтай өзгерді. Ақпанда S&P 2026 жылы ағымдағы шот тапшылығы ЖІӨ-нің 4,4 пайызына жетеді деп болжаған; қазір ол тек 0,1 пайыз ғана деп есептейді. Бұл негізінен мұнай нарығындағы жағдайдың күрт өзгеруіне байланысты: жыл басында агенттік 2026 жылға Brent маркалы мұнай бағасын барреліне шамамен 60 доллар деп есептеген; қазір ол 110 доллар деп есептейді. Алайда, әрі қарай төмендеуі күтілуде – 2027 жылы 80 долларға және келесі екі жылда 65 долларға дейін – бұл, атап айтқанда, келесі жылы ағымдағы шот тапшылығының қайтадан өсуіне, 2,3 пайызға, ал одан кейін 3,7 пайызға дейін жетуіне әкелуі мүмкін.

Ресми болжамға сәйкес, 2026 жылдың соңына қарай Қазақстандағы мемлекеттік қарыз 46,5 триллион теңгеге жетеді, оның 39,3 триллионы үкіметтік қарыз болады. 2026 жылғы бюджет мемлекеттік қарызды қызмет көрсетуге 4,46 трлн теңге бөледі.

Халықаралық валюталық қор (IMF) пен АҚШ-тың Ұлттық экономикалық зерттеу бюросының (NBER) зерттеулері көрсеткендей , инвестициялық деңгейдегі бір сатыға жоғарылату қарызды қызмет көрсету шығынын 0,1- ден 0,45 пайыздық пунктке дейін азайтады.

Бұрын шығарылған облигациялар бойынша купондық төлемдер әдетте тұрақты болып, рейтинг көтерілгеннен кейін өзгермейді. Үнемдеу тек жаңа қарыз шығарылғанда немесе бар қарыз қайта қаржыландырылғанда ғана пайда болады. Сонымен қатар, Қырғызстан Қаржы министрлігінің мәліметі бойынша, қарыз алудың 70 пайыздан астамы ішкі нарықта жүзеге асады. Мұнда кірістілік деңгейі бір рейтинг агенттігінің бағалауындағы өзгерістен гөрі инфляция мен Ұлттық Банктің ақша-несие саясатының әсеріне әлдеқайда көп ұшырайды.

Шындығында, бұл несие рейтингісіндегі тек кішігірім өзгеріс; S&P жай ғана бұрыннан BBB рейтингін берген басқа агенттіктерге ілесті. Басқаша айтқанда, Қазақстанның медианалық мемлекеттік рейтингісі іс жүзінде өзгеріссіз қалды. Үнемдеу айтарлықтай болмайды, себебі рейтинг тек жаңа шығарылымдарға әсер етеді. Бұрынғы БАҚ мәліметтеріне сәйкес, Қазақстан 2026 жылы шетелдік валютадағы облигацияларды 2 миллиард долларға дейін шығаруды жоспарлап отыр. Freedom Broker сарапшысы Данияр Оразбаевтің пікірінше, кірістіліктің 10–30 базистік пунктке төмендеуі бірінші жылы үнемдеуді 2–6 миллион долларға жеткізеді.

Мемлекеттік ұйымдардың рейтингін жақсарту да күтілуі мүмкін. Ұлттық Банктің мәліметінше, мемлекеттік меншікті компаниялар мен банктерді қоса алғанда, кең мағынада анықталған мемлекеттік сектордың сыртқы қарызы шамамен 25,6 млрд АҚШ долларын құрайды. Егер біртіндеп қайта қаржыландыру нәтижесінде осы қарыздың құны 10–30 базалық пунктке төмендесе, жылдық ең көп үнемдеу шамамен 26–77 миллион долларды құрауы мүмкін.

Алайда, алғашқы жылдары әсері айтарлықтай аз болады: кестеге сәйкес
сыртқы қарызды өтеу кестесіне сүйене отырып, оны жыл сайын шамамен 10–30 миллион доллар деп бағалауға болады.

Алайда, бұл жағдайда рейтингті көтеру алдын ала шешілген мәселе емес, және мұндай шешім әрбір компанияның бизнесінің нақты сипаттамаларына байланысты. Мысалы, «Самұрық-Қазына» ұлттық қоры жөнінде S&P өз рейтингін Қазақстанның мемлекеттік рейтингімен теңестіретінін ашық мәлімдеді, себебі ерекше мемлекеттік қолдаудың ықтималдығын дерлік анық деп есептейді. Алайда маусым айында ұлттық қор өз бастамасымен S&P Global Ratings-пен қарым-қатынасын тоқтатқанын және S&P қордың рейтингтерін алып тастағанын жариялады.

Өз рейтингін өзгертуге алғашқы үміткерлердің бірі – Даму банкі. Қазіргі уақытта S&P оны BBB− деңгейінде оң болжаммен бағалайды және агенттік банктің несиелік қабілетін ел рейтингімен тікелей байланыстырады. Мемлекеттік «Даму» даму қорының жағдайы да ұқсас: оның рейтингі BBB−, ал болжамды өзгерістер бұрын елдің мемлекеттік рейтингісінің өзгерістеріне сәйкес болды. Дегенмен, бұл жағдайда да кез келген қозғалыс сол бір санат шегінде ғана шектеледі.

Тағы да маңызды даму – QazaqGaz рейтингін BB+-ден BBB-ге көтеру болуы мүмкін. Қазақстанның рейтингі көтерілмей тұрып-ақ S&P компанияны «спекулятивтік» деңгейден «инвестициялық» деңгейге көтеріле алатын эмитенттер тізіміне – «өсіп келе жатқан жұлдыздарға» қосқан болатын. Агенттік сондай-ақ мемлекеттік рейтингтің көтерілуі QazaqGaz рейтингін әрі қарай жақсартудың алғышарты екенін ашық мәлімдеді.

S&P-ның Қазақстандағы болжамы 2025 жылдың тамызында «оң» деңгейіне көтерілді, бұл нарыққа рейтингіні көтеру ықтималдығын бағалауға шамамен бір жыл уақыт берді.

Халықаралық валюталық қордың зерттеуі көрсеткендей, мемлекеттік рейтингтердегі өзгерістер жиі нарық қозғалыстарынан қалып қояды: инвесторлар негізгі көрсеткіштер мен рейтинг болжамдарының өзгерістеріне алдын ала жауап береді. Мұндай жағдайда кейінгі рейтинг өзгерісі өзі қарызды статистикалық тұрғыдан маңызды қосымша қайта бағалауға әкеп соқпауы мүмкін.

Қазақстан үшін S&P-дің соңғы қадамының әсері одан әрі азайтылады, себебі Moody's 2024 жылы елдің рейтингін Baa1 деңгейіне көтерді, ал Fitch өзінің BBB рейтингін шамамен 15 жыл бойы сақтап келеді. Белгілі бір дәрежеде ағымдағы рейтингтік көтеруді қауіпсіздік желісі ретінде қарастыруға болады: мысалы, кейбір MSCI индекстері үш рейтингтің орташа мәнін немесе екі рейтингтің ең нашар мәнін есепке алады.

Соңында, нарық қазіргі уақытта салыстырмалы түрде жоғары ықтималдықпен Федералдық ашық нарық комитетінің (FOMC) келесі отырысында ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді көтереді деп күтуде. Ал жаһандық несие алудың көпшілігінің құны осы мөлшерлемеге сүйеніп есептеледі – және рейтингтің көтерілуі жағдайында біз абсолютті төмендеу туралы емес, тек құралдың табысы мен АҚШ қазынашылық бағалы қағаздарының («Treasuries») табысы арасындағы спредтің тарылуы туралы айтып отырмыз. «ФРЖ-ның стандартты 25 базистік тармақтық мөлшерлеме өсімі [рейтингті көтерудің] әсерін оңай өтей алады. Дегенмен, мысалы, мұнай бағасының өсуі – ол да ФРЖ пайыздық мөлшерлеменің көтерілуінен болуы мүмкін – бір мезгілде Қазақстанның мемлекеттік қарызы үшін оң фактор екенін атап өткен жөн, – дейді Данияр Оразбаев.