«Көрші әсері»: тек Қазақстанда инвестициялаудың бес жасырын тәуекелі

Қазақстандық инвестор үшін қолжетімді нәрселерден бастаған жөн. Жергілікті банктердің қызметін тұрақты пайдаланып, отандық әуе компанияларымен ұшып, таныс жанармай бекеттерінде жанармай құйғанда, Осы компанияларға инвестиция салу қауіпсіз көрінеді – ақыр соңында олардың іскерлігі ашық, ал акциялар мен облигацияларды теңгемен, валюта айырбастау бойынша артық «қиындықсыз» сатып алуға болады.Алайда «таныс» деген сөз әрдайым «қауіпсіз» дегенді білдірмейді, – деп жазады Oninvest басылымындағы бағанында LK Finance LLP компаниясының қаржылық кеңесшісі Юлия Сахаровская .

Ұзақ мерзімде қазақстандық нарық инвесторларға айтарлықтай табыс әкелді. Алайда қатты валютаға айырбастағанда жағдай мүлде басқаша көрінеді.

Алматыда тұратын, жергілікті компанияда жұмыс істейтін, сол жерде пәтер иесі болып, бос ақшасының бәрін қазақстандық компаниялардың акцияларына салатын адамды елестетіңіз.

Ресми түрде оның капиталы әртараптандырылған. Бірақ іс жүзінде осы барлық активтер бір ғана факторға — Қазақстан экономикасының жағдайына тәуелді. Егер елде дағдарыс басталып, инфляция өсіп немесе салық саясаты өзгерсе, біздің инвестор табысының бір бөлігін бір уақытта жоғалтып, пәтерінің құнының төмендеуіне және инвестициялық портфелінің құлдырауына ұшырауы мүмкін.

Жергілікті нарықтың көлемі жаһандық нарықпен салыстырғанда айқын көрінеді:

Қазақстанның экономикасы негізінен шикізатқа (мұнай, газ және металдарға), сондай-ақ банк секторына және мемлекеттік компанияларға тәуелді.

Жергілікті бес немесе он түрлі эмитенттің акцияларын сатып алғанда, тәуекелдеріңізді әртараптады деп ойлауыңыз мүмкін. Алайда олардың табысы әлі де дәл сол факторларға – жаһандық тауар бағаларына, теңге айырбас бағамына және үкімет шешімдеріне – тәуелді болады. Жергілікті нарықта технологиялық, фармацевтикалық немесе жартылай өткізгіш алпауыт компаниялардан тұратын жан-жақты портфель құру іс жүзінде мүмкін емес — бұл салалар Қазақстанда жеткілікті деңгейде жоқ.

Теңгеге жасалған инвестициялар қағаз жүзінде тамаша табыс әкелетіндей көрінуі мүмкін. Алайда, егер табысты долларға немесе еуроға айырбастасаңыз, айырбас бағамының біртіндеп ауытқуына байланысты шындық көбіне онша әсерлі болмайды.

Егер мақсатыңыз балаңыздың шетелде оқуына ақша жинау, импорттық тұрмыстық техника сатып алу немесе демалысқа бару болса, табысты тек теңгемен бағалау қауіпті. Валюталық диверсификация – бұл ертеңгі доллар айырбас бағамын болжау емес, сіздің жинақтарыңыздың бір ғана валютаның ауытқуларына тәуелді болмауын қамтамасыз ету.

Қазақстандық нарықта акцияларын кез келген уақытта оңай сатып алып, сата алатын бірнеше ірі әрі жақсы танымал компаниялар бар. Алайда басқа көптеген бағалы қағаздармен сауда сирек жүргізіледі.

Активтеріңізді жай ғана ұстап отырсаңыз, бұл тәуекел байқалмайды. Бірақ егер сізге шұғыл түрде ақша қажет болса немесе портфеліңізді тез арада қайта теңестіруге шешім қабылдасаңыз, бағалы қағаздарыңызға сатып алушы табылмай қалуы мүмкін. Оларды қолма-қол ақшаға айналдыру үшін ұзақ күтуге немесе активтерді айтарлықтай жеңілдікпен сатуға тура келеді.

Инвесторлар психологиясында «отандық білік» деп аталатын ұғым бар – компаниялармен таныс болғандықтан оларға өз елінің компанияларына артық сенім арту тенденциясы.

Егер біз брендпен таныс болсақ, жағдайды өз бақылауымызда ұстап отырғандай сезінеміз. Алайда компанияның логотипін тану оның қарыздары, корпоративтік басқару сапасы немесе нақты пайда табу мүмкіндіктері туралы ештеңе айтпайды. Жақсы, кеңінен танымал бизнес акцияларын қымбаттатылған бағамен сатып алсаңыз, ол нашар инвестицияға айналуы мүмкін.

Бұл қазақстандық нарықты мүлдем ескермей тастауыңыз керек дегенді білдірмейді. Жергілікті активтер теңгемен жақсы табыс әкеледі және жиі тамаша дивидендтер ұсынады. Шешім – сіздің жеке жағдайыңызға байланысты ақылға қонымды тепе-теңдікті сақтауда.

Диверсификация – ең жоғары кіріс әкелетін нарықты іздеу емес. Бұл сіздің қаржылық болашағыңыздың бір елде жүзеге асатын жалғыз сценарийге тәуелді болмауын қамтамасыз етудің жолы.