Сегіз жыл қысым астында: Джером Пауэллдің үш сынағы
Джером Пауэлл өзінің ізбасарына жоғары инфляциямен күресу міндетін қалдырады: соңғы 12 айда ол үш жылдағы ең жоғары деңгейге – 3,8%-ға дейін өсті / Фото: Al Drago/Getty Images
Бүгін, 13 мамырда, АҚШ Сенаты Кевин Уоршты Федералдық резерв жүйесінің төрағасы етіп растамақ. Оның алдындағы басшысы Джером Пауэлл 2018 жылы Федералдық резерв жүйесінің төрағасы қызметіне кіріскен кезде S&P 500 индексі 2 650 пунктте, ал негізгі пайыздық мөлшерлеме 1,25–1,5%-ды құраған. 2026 жылдың мамырына қарай индекстің көрсеткіші 7 400 ұпайдан асып, Федералдық резервтің негізгі пайыздық мөлшерлемесі 3,5–3,75%-ды құрады. Осы сегіз жыл ішінде Федералдық резерв төрағасы пандемия, АҚШ инфляциясының төрт онжылдықтағы ең өткір өсуі, банктік дағдарыс және оны осы лауазымға ұсынған адамның өзі тарапынан жасалған бұрын-соңды болмаған саяси қысым жағдайында шешім қабылдауға мәжбүр болды. Екатерина Комарова Джером Пауэллдің үш сынағы туралы жазды
Вольмагеддон
2018 жылғы 5 ақпанда «қорқыныш индексі» — Cboe құбылмалылық индексі (VIX) — бір күнде 100%-дан астамға өсті. Dow Jones өнеркәсіптік орташа индексі 4,6%-ға құлдырап, сол кездегі тарихындағы бір күндік ең ірі ұпай төмендеуін тіркеді. Инвесторлар ақша жоғалтты — кейінгі есептеулер бойынша, сол бір күндегі шығындар шамамен 2 миллиард долларды құрады. Қаржы сарапшылары мен брокерлер кейін«Volmageddon» деп атаған сол күн Джером Пауэллдің АҚШ Федералдық резерв жүйесінің Басқарма Төрағасы лауазымындағы алғашқы жұмыс күні болды. «Volmageddon» экономикаға елеулі салдар әкелген жоқ, ол Джанет Йелленнің ізбасары үшін тек символикалық түрде қиын бастама ғана болды.
Негізгі қателік: COVID-19 және оның салдары
ФРЖ төрағасының нағыз сынақтары пандемия кезінде басталды. COVID-19 ФРЖ ақша-несие саясатының бағытын түбегейлі өзгертіп, АҚШ орталық банкін радикалды шаралар қабылдауға мәжбүр етті. Сол кезеңдегі негізгі шешімдердің бірі базалық мөлшерлемені дерлік нөлге дейін төмендету болды. ФРЖ сондай-ақ сандық жеңілдету (QE) бағдарламасын қайта жандандырып, айына мемлекеттік облигацияларға шамамен 80 миллиард доллар және ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға 40 миллиард доллар сатып алды.
Біз бірнеше «қызыл сызықты» әлдеқашан асып кеттік. Бұл дәл сондай жағдай: алдымен әрекет етіп, кейін салдарын көресің.
Осы шаралардың барлығы АҚШ-қа екінші Ұлы дағдарыстан аулақ болуға мүмкіндік берді: пандемия тудырған рецессия АҚШ үшін рекордтық түрде ең қысқасы болып шықты – бар болғаны екі айға созылды – және экономика басқа G10 елдеріне қарағанда жылдамырақ қалпына келді.
Алайда, COVID-19 пандемиясы Федералдық резерв жүйесі үшін асқынуларсыз өтпеді. 2020 жылға дейін реттеушінің басты мәселесі тым төмен инфляция болды — ол оны жылдық 2%-дық мақсатқа көтеруге сәтсіз талпынып келді. Алайда триллиондаған долларлық ауқымды фискалдық ынталандыру пакеттері 2020 және 2021 жылдары бағаның өсуін қауіпті деңгейге дейін жеткізді. Міне осы жерде Федералдық резерв ең үлкен қателігін жасады: инфляция уақытша құбылыс ретінде қабылданды, сондықтан олар оған уақытылы реакция жасай алмады. Нәтижесінде 2022 жылдың маусымына қарай ол 9,1%-ға дейін жетті — бұл АҚШ тұрғындары 1981 жылдан бері көрмеген көрсеткіш.
Алайда Халықаралық валюталық қордың бұрынғы орынбасар директоры әрі қазір Атлантикалық кеңестің GeoEconomics орталығының талдаушысы Хун Транның айтуынша, мәселе тек жоғары инфляцияның «ескерілмеуінде» ғана болған жоқ. Қателік 2020 жылдың көктемінде қабылданған Федералдық резерв жүйесінің жаңа стратегиясында болды. Онда икемді орташа инфляцияны мақсат ету (FAIT) қолданылды. ФРЖ инфляция ұзақ уақыт бойы төмен болған жағдайда бағалардың 2%-дық мақсатты көрсеткіштен асуына рұқсат етті. Сарапшылардың пікірінше, бұл стратегия өздігінен жаман болмаса да, пандемия сияқты ерекше жағдайға сай келмеді. АҚШ орталық банкі мұны тым кеш түсінді.
Соңында Федералдық резерв жүйесі FAIT-тен бас тартып, инфляцияны мақсат етудің дәстүрлі тәсіліне оралуға мәжбүр болды, бұл ат қашып кеткеннен кейін қора есігін жабудың классикалық мысалы.
«Кері қарап отырсақ, ФРЖ бастапқы кезеңдерде инфляцияға шын мәнінде баяу әрекет етті деуге болады, бірақ қатаңдату циклі басталғаннан кейін ол тарихтағы ең жылдам пайыздық мөлшерлемелерді көтеру қарқындарының біріне көшті», – дейді Bankrate-тің қаржылық талдаушысы Стефан Кейтс.
Өсім қарқыны шынымен де әсерлі болды: 2022 жылдың наурызынан желтоқсанына дейін базалық мөлшерлеме 0,25%-дан 4,5%-ға дейін көтерілді. Алайда бұл да өз кері салдарын тудырды.
2023 жылғы банктік дағдарыс
ФРЖ-ның әрекеттері банктік секторда ауыр дағдарысты тудырды. Ол 2023 жылдың наурызында АҚШ-тағы технологиялық және биотехнологиялық компаниялардың шамамен жартысына қызмет көрсеткен Силикон алқабы банкінің (SVB) құлдырауынан басталды.
Жалпы активтер көлемі ($209 миллиард) бойынша ол 16-орынды иеленді. 2022 жылға қарай салымдардың 94,4%-ы ұзақ мерзімді HTM бағалы қағаздарға – атап айтқанда мемлекеттік облигациялар мен ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарға – инвестицияланған.
Пайыздық мөлшерлемелердің күрт өсуі бір уақытта екі нәтижеге әкелді: осы бағалы қағаздардың құны төмендеді және банк едәуір іске аспаған шығындарға ұшырады. Сонымен қатар, Fed-тің әрекеттерінен дүрлігіп, банктің клиенттері өз депозиттерін жаппай шығаруға кірісті.
Қаржы ағынының жеделдетілген шығыны нәтижесінде SVB ликвидтілік тапшылығына ұшырап, реттеушілер оны жапты. SVB-ден кейін тағы екі несиелік ұйым — Silvergate Bank пен Signature Bank — де жабылды.
2023 жылғы 1 мамырда First Republic Bank өз қызметін тоқтататынын жариялады. SVB сияқты, First Republic те Калифорнияда орналасқан тар салалы банк еді. Және дәл SVB секілді, ол клиенттер арасындағы дүрбелең салдарынанжалпы сомасы 100 миллиард долларды (барлық депозиттердің 40%-дан астамын )құрайтын депозиттердің күрт ағынына ұшырады. 213 миллиард доллар активтері бар First Republic банктің құлдырауы SVB-ны АҚШ тарихындағы ең ірі банктік сәтсіздіктер рейтингісінде екінші орыннан үшінші орынға сырғытты.
Жалпы алғанда, сол кезеңде 22 несиелік мекеме салымдардың күрт шығынын хабарлады.
АҚШ-тың Forbes журналының есептеулері бойынша, 2023 жыл 2008–2013 жылдар кезеңімен салыстырғанда банкрот болған несие институттарының саны бойынша рекорд орнатпағанымен, сәтсіз банктердің шоттарындағы активтердің жалпы құны бойынша барлық бұрынғы рекордтарды жаңартты.
Дегенмен, Ричмонд Федералдық резервтік банкінің экономикалық талдаушысы Тим Сабликтің айтуынша, ірі дағдарыс болдырмалды — бұл негізінен Федералдық резерв жүйесінің жедел әрекетінің арқасында. 10 наурызда SVB-ның құлдырауынан кейін реттеуші жеңілдетілген несие терезесі арқылы банктерге берілетін төтенше несие көлемін күрт арттырды. Ал 12 наурызда Федералдық резерв жүйесі жаңа қолдау бағдарламасын — Bank Term Funding Programme (BTFP) — іске қосты, оған сәйкес мемлекеттік облигациялар мен басқа да сенімді активтер кепілімен несие алуға мүмкіндік берілді.
«Ақымақ. Морон. Өте ақымақ» — Дональд Трамппен жанжал
Ең үлкені болмаса да, Федералдық резерв жүйесі мен Жером Пауэлл үшін ең ұзаққа созылған сынақ – Дональд Трамп болды.
2017 жылы Трамп Пауэллді Федералдық резерв жүйесінің төрағасы лауазымына ұсынғанымен, саясаткер мен қаржыгер арасындағы алғашқы қақтығыстар 2018 жылы-ақ басталды. Бизнесменнен президентке айналған ол екі мерзім бойы ФРЖ-ның пайыздық мөлшерлемелерді көтеру немесе оларды жоғары деңгейде ұстау туралы шешімдеріне өте өткір реакция білдірді. Қаншалықты өткір болды? Мұны саясаткердің әлеуметтік желідегі жазбаларынан әрдайым байқауға болатын.
Джером «Кешігіп қалған» Пауэлл тағы да істеді!!! Ол тым кеш әрекет етеді және, шын айтқанда, тым ашулы, тым ақымақ және тым саясиланған, сондықтан ФРЖ-ны басқаруға жарамсыз.
Ақ үйдің басшысы тек қорлаумен шектелмей, негізгі мөлшерлемені төмендетпесе, Пауэллді жұмыстан босататынын бірнеше рет қорқытты.
Джером Пауэлл Президентпен ауызша жанжалдаспады, қорлауларға жауап бермеді және Ақ үйдің саясаты туралы пікір білдірмеді. Ол өз ұстанымын қарапайым етіп түсіндірді : «Біз ешбір тарапты жақтамаймыз. Біз бір топты екінші топқа қарсы қоймаймыз және өкілеттігімізге кірмейтін мәселелерден тыс қаламыз. Біз тек барлық азаматтардың мүддесі үшін экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуге баса назар аударамыз.
Бұл тұрақсыз статус-кво 2026 жылдың қаңтар айында Джером Пауэллге қарсы тергеу басталғаны белгілі болған кезде күйріп кетті.
Оның ресми себебі – Вашингтондағы екі Федералдық резерв ғимаратын жөндеу шығындарының 2017 жылы 1,9 миллиард доллардан 2023 жылы 2,5 миллиард долларға дейін өсуі болды. 2025 жылғы шілдеде Пауэлл бұл өсімді АҚШ Сенатына түсіндіруге мәжбүр болды.
«Мемлекеттік қызметтегі ешкім өз қызмет мерзімінде тарихи ғимаратты ірі жөндеуден өткізуді қолға алғысы келмейді. Оны келешек ұрпаққа қалдырған әлдеқайда жағымды — және қазіргі жағдай неге солай болатынын мінсіз көрсетеді», — деді Ұлттық банк төрағасы сенаторларға.
Дегенмен, Конгрестің республикалық мүшелері мен Президент Трамптың басқа да жақтаушылары Пауэллдің тапсыруымен салынып жатқан «Вашингтонның жүрегіндегіТаж-Махал» туралы әңгімені насихаттауды жалғастырды.
Тыңдаулар өткеннен кейін бірнеше күн өткен соң конгресс депутаты Анна Паулина Луна Әділет министрлігіне Пауэллге қарсы қылмыстық іс қозғауға негіз бар ма екенін тексеруді сұрап хат жазды. Луна ханым Федералдық резерв төрағасы жоспарланған жұмыстар мен олардың құны туралы толық шындықты айтпаған болуы мүмкін деп есептеді.
Шамамен сол уақытта президент өзі құрылыс алаңын тексеруге келді.
Бұл АҚШ президентінің 20 жыл ішінде Федералдық резервке жасаған алғашқы сапары болды.
Содан кейін Трамп Truth әлеуметтік желісінде былай жазды: «Оны соңына дейін көрейік, ал ең бастысы – пайыздық мөлшерлемелерді төмендетейік!»
Пауэлл пайыздық мөлшерлемелерді өзгеріссіз қалдырды. Қараша айында қудалау органдары тергеу бастады; қаңтарға қарай алғашқы шақырулар Федералдық резервке жолданды, ал БАҚ бұл іс жүргізу туралы хабардар болды.
Одан кейін Федералдық резерв жүйесінің төрағасы жағдай туралы алғаш рет ашық айтты:
Қылмыстық қудалау қаупі Федералдық резерв пайыздық мөлшерлемелерді Президенттің талғамына емес, қоғамдық мүддеге сәйкес өз бағалауына негіздеп белгілеуінен туындайды.
Көптеген адамдар, соның ішінде республикалықтар да, бұны тек саяси қысымнан басқа ештеңе емес деп келісуге дайын болды. Солтүстік Каролина штатынан сайланған сенатор Том Тиллис тіпті Пауэллге қатысты тергеуге байланысты жаңа Федералдық резерв жүйесі төрағасының кандидатурасын комитеттегі дауыс беруден блоктады.
Соңында федералдық судья Джеймс Боасберг қылмыстық айып тағуға негіз жоқ екенін және айыптау саяси сипатта қозғалғанын да анықтады. «Осы сұраулардың [шақыру хаттарының — Oninvest ескертуі] негізгі — егер жалғыз болмаса — мақсаты Пауэллге қысым жасап, оны Президентке бағынуға немесе Федералдық резерв жүйесінің бағынатын басшысымен алмастыру үшін отставкаға кетуге мәжбүрлеу екеніне жеткілікті дәлелдер бар. Сонымен бірге үкімет Пауэллдің президентті қанағаттандырмағанынан басқа қылмыс жасағанына қатысты ешқандай дәлел келтірген жоқ.
Пауэллге қарсы іс жабылды. Алайда Колумбия округінің бас прокуроры Жанин Пірро тергеуді қайта ашуға болатынын дереу атап өтті. «Шығындары бастапқы бюджеттен шамамен 80%-ға асқан кез келген құрылыс жобасы жан-жақты тергеуді талап етеді. Ал бұл АҚШ-тағы ақша-несие саясатына жауапты адамдар ма?»
Джером Пауэлл: нәтиже
Джером Пауэллдың басшылығымен Федералдық резерв жүйесінің жұмысын қалай бағалау керектігі туралы сұрақ әлі де ашық. Негізгі экономикалық көрсеткіштерге қатаң сүйенсек, орталық банк төрағасының жетістіктері қарапайым көрінгенімен, оларды жоққа шығаруға болмайды. Пауэллдың тұсында жұмыссыздық деңгейі шамамен 4%-ды құрады (пандемия кезінде бұл көрсеткіш шамамен 15%-ға дейін көтерілді) — тарихи тұрғыдан алғанда бұл өте төмен көрсеткіш.
Еңбек нарығы пандемиядан кейін 2008 жылғы экономикалық дағдарыстан кейінгі кезеңге қарағанда әлдеқайда жылдам қалпына келді, алайда соңғы бірнеше жылда еңбек нарығындағы серпін бәсеңдеді – жаңа жұмыс орындары аз ашылып, қызметкерлердің өз еркімен жұмыс орнын ауыстыруы да сирек.
Жыл сайынғы инфляция деңгейіне (тұтыну бағалары индексі) келсек, ФРЖ пандемиядан бері оны қажетті деңгейде тұрақтандыра алмады. Регулятор 2026 жылдың басында 2% межесіне жетті, бірақ Иранмен соғыс аясында бұл көрсеткіш қайта өсті.
Дегенмен, Дональд Трамп әкімшілігінде АҚШ Қаржы министрлігінің бұрынғы орынбасары Майкл Фолкендер Джером Пауэллдің сегіз жылдық қызметінің әлдеқайда маңызды нәтижесін былайша қорытындылаған сияқты:
ФРЖ төрағалары әдетте инфляцияны қаншалықты жақсы басқарғанына қарай бағаланады. Осы тұрғыдан алғанда, Пауэлл, бәлкім, ең үздік нәтижелерге қол жеткізген адам ретінде тарихта қалмайды. Бірақ менің ойымша, ол ең алдымен ФРЖ-ның тәуелсіздігін сақтау жолында күрескені үшін есте қалады.
73 жастағы қаржыгер осы лауазымда әрі қарай қызмет етуді жоспарлап отыр: Пауэлл төраға лауазымынан кеткеннен кейін Федералдық резерв жүйесінің Басқарма төрағалар кеңесінде қалмақшы екенін мәлімдеді, оның өкілеттігі бір жарым жылдан соң аяқталады. Федералдық резерв жүйесінде мұндай жағдай соңғы рет шамамен 80 жыл бұрын болған.
