Тартысты болжамдар: 2026 жылы АҚШ экономикасын не күтіп тұр?
АҚШ экономикасы үшін 2026 жыл тіпті базалық сценарий аясында да белгісіздіктің жоғары деңгейімен сипатталмақ. Мұның неліктен осылай екенін Project Syndicate үшін жазған материалында Пенсильвания университетінің Уортон бизнес мектебінің практик-профессоры Мохамед А. Эль-Эриан түсіндірді.
АҚШ экономикасының 2026 жылға арналған базалық сценарийін болжау, бір қарағанда, аса қиын емес. Алайда оның жүзеге асу ықтималдығы 50%-дан аспауы мүмкін. Себебі «қалыпты» қоңырау тәрізді ықтималдық үлестірімінің орнына біз «қалың құйрықты» үлестірімді көріп отырмыз, мұнда қолайлы да, қолайсыз да неғұрлым шектен тыс сценарийлердің жүзеге асу мүмкіндігі жоғары және шамалас.
АҚШ экономикасы бір ғана бағытпен дамып отырған жоқ, ол болашақтың үш түрлі нұсқасы арасындағы күрделі тартыс жағдайында тұр: «Алтыншаш-лайт» деп аталатын базалық сценарий, өнімділіктің артуына негізделген оң өсім сценарийі және құлдыраумен сипатталатын құбылмалы сценарий.
Идеал «Алтыншаш» сценарийі: не дұрыс жүрмей қалуы мүмкін
Орталық сценарий салыстырмалы түрде берік экономиканы көздейді: ол циклдік құлдырау жөніндегі болжамдарды жоққа шығарып, негізінен жасанды интеллектке белсенді инвестициялар есебінен ұзақ мерзімді әлеуетін біртіндеп арттырады. Келер жылы АҚШ ЖИ революциясының қазір басым болып тұрған инфрақұрылымдық кезеңінен (деректер орталықтарын қарқынды салу және жабдық шығару) біртіндеп алыстап, оны кеңірек енгізуге көбірек көңіл бөле бастайды. Капиталдық шығындар «ЖИ үшін жұмыс істеу» және «ЖИ-мен бірге жұмыс істеу» қажеттілігінің қатар жүруіне байланысты тарихи жоғары деңгейде сақталады.
Бұл корпоративтік серпін жұмсақ бюджеттік және ақша-несие саясатының игілігін көріп отырған әлі де төзімді тұтынушылық база арқылы толықтырылады. АҚШ үй шаруашылықтары әлсірей бастағанымен, экономикалық өсімнің берік қозғаушы күші болып қала береді. «Бюджеттік крандар» ашық тұрған және ФРЖ пайыздық мөлшерлемелерді төмендетуге дайын жағдайда, бағаның өсуіне қарамастан, бұл ахуал сақталуы мүмкін, алайда инфляция әсіресе табысы төмен үй шаруашылықтарына ауыр соққы болуда. Сонымен бірге тұрақты инфляция шындық ретінде қала береді: баға өсімі инфляциялық күтулерді тұрақсыздандыратындай деңгейге жетпеуі мүмкін, бірақ, ықтимал, ФРЖ-ның мақсатты көрсеткішінен жоғары болады. Бұл 2010-жылдардағыдай аса төмен пайыздық мөлшерлемелерге қайта оралу мүмкіндігін жоққа шығарады.
Бұл сценарий тағы бір алаңдатарлық құбылыстың айқындала түсуін де қамтиды — жұмыспен қамту мен ЖІӨ арасындағы байланыстың үзілуі. Тарихи тұрғыдан алғанда, тұрақты экономикалық өсім әрдайым жаңа жұмыс орындарының белсенді құрылуымен қатар жүріп келді. Алайда бұл байланыс қазір қауіпке ұшырағандай: 2026 жылы экономикалық өсім еңбек нарығындағы салыстырмалы тоқыраумен қатар жүруі мүмкін. Жұмыс орындарын құрмайтын өсім экономикалық көрсеткіштердің K-тәрізді сипатын одан әрі күшейтеді. Соның салдарынан бағаның қолжетімділігі әлеуметтік әрі саяси тұрғыдан өткір мәселе болып қала бермек, ал теңсіздік тақырыбы ұлттық деңгейдегі пікірталастарда басым бола түседі.
Орталық сценарий нәтижелердің айтарлықтай алшақтығын туындатады және бұл тек ел ішінде ғана емес. Халықаралық деңгейде АҚШ ірі экономикалы өзге елдерден едәуір озып тұр. Құрылымдық икемсіздікке байланған еуроаймақ елдері мен Ұлыбритания экономикалық өсімнің төмен қарқыны мен инвестицияның әлсіз деңгейі тұзағынан шыға алмай отыр. Қытайда экономикалық өсім моделін жаңғырту баяу жүріп жатқандықтан, АҚШ әзірге жаһандық экономиканың басты қозғаушысы рөлін атқара береді, алайда мұндай шоғырланудың өз тәуекелдері бар.
Экстремалды сценарийлер: неліктен оларды елемеуге болмайды?
«Қалың құйрықты» сценарийлерге келсек, олардың ықтималдығы шамалас, бұл әрі үмітке, әрі алаңдауға негіз береді. Бір жағында экономика тек өсіп қана қоймай, қарқынын үдетіп, болашақ әлеуетін кеңейтетін тартымды перспектива бар. Бұл сценарийде жасанды интеллектіні робототехникамен ұштастыра отырып, күтілгеннен де жылдамырақ енгізу өнімділіктің айқын артуына әкеледі. Нәтижесінде АҚШ басқа ірі экономикаларды одан әрі артта қалдыра түсуі мүмкін.
Егер осы «өнімділікке деген үміттер» жеткілікті жылдам іске асса, АҚШ-та инфляция күшеймей-ақ экономикалық өрлеу байқалуы ықтимал. Ұсыныс өсіп келе жатқан сұранысты дер кезінде қанағаттандыратындықтан, баға өсімі бақылауда қалады. Бұл — «стероидтағы Алтыншаш» сценарийі: технологияға негізделген өсім корпорациялардың маржасын және салық түсімдерін арттырып, бюджетке түсетін қысымды азайтуы әрі ФРЖ-ға пайыздық мөлшерлемелерді батылырақ төмендетуге мүмкіндік беруі мүмкін.
Алайда дәл сондай ықтимал пессимистік сценарий де бар: сұраныстың таусылуынан туындайтын классикалық рецессия емес, қаржылық тұрақсыздық, саяси қателіктер, сайлау және геоэкономикалық оқиғалар салдарынан болатын құбылмалылықтың күрт күшеюі. Маңызды тәуекелдер облигация нарығымен байланысты. АҚШ-та бюджет тапшылығы әлі де жоғары болып тұрған, қарызға қызмет көрсету шығындары өсіп, ал жасанды интеллектке инвестициялар қосымша қаржыландыруды талап етіп жатқан жағдайда, «облигация нарығының кек алушылары» қайта сахнаға шығуы мүмкін. Кірістіліктің кенет серпілісі қаржы жүйесін тұрақсыздандырып, экономикалық белсенділікті АҚШ шекарасынан әлдеқайда тыс әлсіретуі ықтимал. АҚШ қазынашылық облигация нарығында болып жатқан жайттар сирек жағдайда тек сол нарықтың өзімен ғана шектеледі.
Қаржылық осалдықты ықтимал қателіктер одан әрі күшейтуі мүмкін — мейлі ол бюджеттік саясаттағы есептен жаңылу болсын немесе ақша-несие реттеуіндегі қате қадам болсын, әсіресе биліктің маневр жасау мүмкіндігі шектеулі сәтте. АҚШ-та аралық сайлаулар жақындаған сайын, бұл тәуекелдер америкалық «қозғалтқышқа» қатты тәуелді жаһандық экономикаға әсер етуі мүмкін. Мұның бәрі геосаяси шиеленіспен (сауда соғыстары, өндірістік тізбектерді қысым құралы ретінде пайдалану, тікелей қақтығыстар) ұштасқанда, стагфляциялық соққы ықтималдығы айқындала түседі.
2026 жыл басталғанда біз жайлы базалық болжамның өз-өзімізді алдауға, бейқамдыққа ұрындырмауына жол бермеуіміз керек. Статистика тұрғысынан алғанда, біз қалыпты ықтималдық үлестірімімен емес, көпмодальды үлестіріммен бетпе-бет келіп отырмыз: ортасында — ЖИ есебінен тұрақты өсімге бастайтын неғұрлым ықтимал жол, ал екі шетінде — бір жағында өнімділік «ғажайыбы», екінші жағында түрлі тәуекелдерге толы құлдырау. Инвесторлар мен реттеушілер осы барлық мүмкін нәтижелерді, сондай-ақ кез келген сценарийде байқалатын елдер, салалар және үй шаруашылықтары арасындағы терең алшақтықты ескеруі тиіс.
