«Тосын бетбұрыс»: Boeing екі 737 Max апатына қатысты соттан жалтарды
Аэроғарыштық алып Boeing АҚШ-тың Әділет министрлігімен келісімге келіп, ең танымал үлгісі — 737 Max ұшақтарымен болған екі апатқа байланысты сот жауапкершілігінен құтылмақ. 2018 және 2019 жылдары болған апаттар 346 адамның өмірін қиды. Boeing пен АҚШ Әділет министрлігі арасындағы келісім нәтижесінде іс сотқа жетпейді — бұл сот маусымда өтуі тиіс болатын және оны апат құрбандарының туыстары талап еткен еді.
Егжей-тегжейлі
Қылмыстық қудалаудан бас тарту туралы келісім (non-prosecution agreement) Boeing-ке — АҚШ-тың ірі қорғаныс мердігері әрі экспорттаушысы ретінде — заң бұзушы мәртебесінен құтылуға мүмкіндік береді, деп түсіндіреді CNBC.
Жұма күні жарияланған сот құжаттарында АҚШ Әділет министрлігі Boeing-пен жасалған келісімді «қоғамдық мүддеге сай әділетті және негізделген шешім» деп атады. Ведомство өткен аптада апат құрбандарының отбасыларымен ықтимал келісім шарттарын талқылағанын мәлімдеді. Әділет министрлігі келісім Boeing-тің қосымша жауапкершілік алуын және ірі көлемдегі өтемақыны дереу төлеуді қамтамасыз ететінін, сонымен қатар сот процесімен байланысты белгісіздік пен тәуекелдерді болдырмауға мүмкіндік беретінін түсіндірді.
Келісім шарттарына сәйкес, Boeing жалпы сомасы $1,1 млрд-тан астам қаражатты «төлеуге немесе инвестициялауға» міндеттеледі. Бұл қаражат мыналарға бағытталады:
— $487,2 млн айыппұл төлеу (оның $243,6 млн бөлігі бұрынғы келісім аясында төленіп қойған және есепке алынады); — $444,5 млн — апат құрбандарының отбасыларына арналған жаңа өтемақы қорына; — тағы $445 млн — қауіпсіздік, сапа және стандарттарға сәйкестік бағдарламаларын қаржыландыруға.
CNBC-нің сұранысына Boeing түсініктеме беруден бас тартты. 23 мамыр, жұма күнгі сауда қорытындысы бойынша компания акциялары 0,5% төмендеп, $202,4 деңгейінде жабылды.
Инвестор үшін нені білдіреді?
Әділет министрлігімен жасалған келісім осы ұзаққа созылған іс бойынша «Тосын бетбұрысқа» айналды, деп жазады Bloomberg. Бұл келісімді 2021 жылдан бері істі жүргізіп келе жатқан федералды судья Рид О’Коннор мақұлдауы тиіс.
Бұл жаңалық Boeing үшін жағымды жайттардың бірі болды. Осы аптада Bloomberg, компанияның өз клиенттеріне ең көп сатылатын 737 Max үлгісінің өндірісі айына 38 ұшаққа жетіп қалғанын хабарлады. Бұл инвесторлар үшін маңызды белгі.
20 мамырда Bernstein сарапшысы Дуглас Харнед Boeing акцияларының мақсатты бағасын $218-ден $249-ға дейін көтеріп, «сатып алуға кеңес береміз» деген Overweight рейтингін растады. Оптимизмге себеп ретінде Қытайға жеткізілімдердің қайта жандануы, Boeing тарихындағы ең ірі мәміле — Qatar Airways-пен жалпы сомасы $200 млрд-тан асатын келісім, сондай-ақ сауда тәуекелдерінің азаюы аталды.
Контекст
2018 жылдың 29 қазанында Индонезияда Lion Air әуе компаниясының JT610 рейсі апатқа ұшырап, 189 адам көз жұмды. 2019 жылдың 10 наурызында Эфиопияда Ethiopian Airlines-тың ET302 рейсі құлап, тағы 157 адам қаза тапты. Екі апат та MCAS ұшу басқару жүйесіндегі ақаулармен байланысты болды және бұл жағдайлар 737 Max үлгісіндегі ұшақтардың әлем бойынша дерлік екі жылға тоқтатылуына себеп болды. CNBC атап өткендей, бұл жағдай Boeing-тің еуропалық бәсекелесі Airbus-қа COVID-19 пандемиясынан кейін қалпына келу процесінде басымдық берді.
Қаза тапқандардың туыстары Boeing пен АҚШ Әділет министрлігі арасындағы келісімдерді сынға алып, оларды компанияға берілген жеңілдік деп бағалаған және Boeing басшыларын сотқа тартуды талап еткен. 2021 жылдың қаңтарында — Дональд Трамптың президенттік мерзімінің соңғы күндерінде — Boeing үш жылдық келісімге қол қойып, қылмыстық қудалаудан жалтаруға мүмкіндік алған. Ол келісім аясында компания $2,51 млрд көлемінде өтемақы төлеуге келіскен.
2021 жылғы келісім 2024 жылғы 7 қаңтарда аяқталуы тиіс еді. Бірақ оған екі күн қалғанда, Alaska Airlines компаниясының пайдаланған жаңа 737 Max 9 ұшағы әуеде ұшып бара жатқанда есік тұмшалағыш панелі түсіп қалды. Кейін анықталғандай, ұшақ Boeing зауытынан осы панельді бекітуге арналған болттарсыз шыққан.
2024 жылы АҚШ-тың Әділет министрлігі Boeing 2021 жылғы келісім шарттарын бұзғанын мәлімдеді. Компания комплаенс пен іскерлік этика бағдарламасын тиісінше енгізбей, АҚШ-тың алаяқтыққа қарсы заңнамасын бұзу деректерін анықтау тетіктерін қамтамасыз ете алмаған. Өткен жылдың шілдесінде Boeing алаяқтық бойынша айыпты мойындауға келіскен, алайда федералды судья бұл келісімді мақұлдамаған.
