Трамптың «үлкен әрі керемет» заңы шағын компаниялар үшін ойынды түбегейлі өзгертпек
Дональд Трамп өткен аптада қол қойған «үлкен әрі керемет» заң шағын капиталдық құны бар компанияларға 2030 жылға дейін салықтық жеңілдіктерді пайдалануға жол ашады.
Бұл small-cap компаниялардың бизнесті кеңейтуге инвестиция салуға дайын болуын арттырып, олардың инвестициялық тартымдылығын жақсартады, бұл өз кезегінде акциялардың өсуіне түрткі болады, деп есептейді сарапшы Алдияр Ануарбеков. Oninvest сұрауымен ол Трамп реформасының шағын капиталдық құны бар компаниялар секторына әсерін зерттеді.
Жабдыққа салынған инвестицияны амортизациялау
Ең елеулі шаралардың бірі – жабдық пен басқа да негізгі құралдарға салынған инвестицияларды толық әрі дереу амортизациялау мүмкіндігінің қайтарылуы. 2017 жылы енгізілген жеделдетілген капиталдық шығындарды есептен шығару нормасы біртіндеп қысқартылып келді, 2025 жылы компаниялар инвестиция құнының тек 40%-ын бірден есептен шығара алатын.
Жаңа заң бойынша компаниялар негізгі қызмет үшін пайдаланылатын (қайта сату емес) жабдықты — яғни «сәйкес мүлікті» — 2025 жылдың 20 қаңтарынан 2030 жылдың 1 қаңтарына дейін сатып алған жағдайда, оның 100% құнын бірден есептен шығара алады. Бұл шағын компаниялар үшін үлкен артықшылық: егер шағын кәсіпорын цех немесе техника сатып алса, сатып алу жылында инвестицияның толық құнын салық салынатын табыстан алып тастай алады, әрі бұл соманы жылдарға бөлудің қажеті болмайды.
Модернизация немесе кеңеюге бағытталған ірі бір реттік инвестициялар енді салықпен «жазаланбайды», ал салықтан үнемделген қаражат бизнес қолында қалады. Мұндай саясат шағын компаниялардың техника мен инфрақұрылымды жаңартуға белсенді инвестиция салуын ынталандырады, бұл ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілікті арттырады.
Ғылыми зерттеулерге арналған шығындарды есептен шығару
Заң ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға (R&D) жұмсалған шығындарды бес жыл бойы біртіндеп есептен шығаруды міндеттеген ережені жойды. Енді 2029 жылға дейін компаниялар R&D-ге кеткен шығынның 100%-ын бірден есептен шығара алады, бірақ бұл жеңілдік тек АҚШ аумағындағы инвестицияларға ғана қатысты – шетелдегі аналогиялық шығындар бұрынғыдай бірден шегерілмейді.
Бұл өзгеріс – шағын жоғары технологиялы компаниялар үшін көптен күткен жеңілдік. 2022 жылдан бастап тіпті олар инновацияға көбірек инвестиция салса да R&D шығындарын капиталдандыру талабы компаниялардың салық жүктемесін арттырған болатын. Енді бұл талап алынып тасталып, қаржылық көрсеткіштер жақсарады және салық кедергісі жойылады: шағын софт жасаушылардан бастап биотех-стартаптарға дейінгі компаниялар R&D-ге инвестиция салып, сол шығындардың бірден салық жеңілдігі ретінде қайтарылатынын біліп отырады.
Қарыз алушылар үшін еркіндік
Несие қаражатына мұқтаж компаниялар енді пайыздық шығындарды есептен шығаруда көбірек еркіндікке ие болады. Бұрын бұл шегерім EBIT (пайыз және салық алдындағы табыс) көлемінің 30%-ымен шектелсе, енді EBITDA (пайыз, салық және амортизация алдындағы табыс) көлемінің 30%-ына дейін кеңейтіледі. Яғни, компаниялар пайыздық шығындарының едәуір бөлігін есептен шығара алады.
Бұл, әсіресе, шағын кәсіпорындар үшін маңызды. Өзгерістер әсіресе капиталы көп қажет ететін салаларда байқалады: мысалы, диагностика мен зертхана жабдықтарына ондаған миллион доллар инвестициялайтын биотехнология мен медицина салаларында, сондай-ақ қоймалар мен өндірістік объектілерге инвестиция салатын өңірлік коммуналдық компаниялар мен шағын REIT қорларында. Мұндай компанияларға өсім үшін қарыз тарту жеңілдейді: төленген пайыздардың басым бөлігі салық салынатын табысты азайтады. Бұл шағын компаниялардың таза табысы мен ақшалай ағынын арттырып, олардың инвестициялық тартымдылығын өсіреді.
EBITDA көрсеткіші бойынша пайыздық шығындарды есептен шығару тәсілі Russell 2000 индексіндегі компаниялардың жалпы пайдасын қазіргі сараптамалық болжамдармен салыстырғанда шамамен 12%-ға арттыруы мүмкін, дейді Barclays стратегтері. Олардың бағалауынша 2024 жылы Russell 2000 компанияларының (қаржы секторын қоспағанда) EBITDA көрсеткіші шамамен $196 млрд, ал EBIT – $87 млрд құраған. 2025 жылы EBITDA 15%-ға өседі деген болжам мен тұрақты пайыздық шығындарды ескерсек, жаңа заңның арқасында салықтан үнемдеу small-cap компаниялардың таза табысын едәуір арттыра алады.
Өндірушілерге арналған жеңілдікті режим
Заң шағын бизнес үшін жеңілдетілген салықтық режимге енетін компаниялар аясын едәуір кеңейтеді. Қазіргі уақытта жылдық орташа жалпы табысы (gross receipts) $25 млн-нан аспайтын компаниялар жеңілдетілген есеп жүргізіп, пайыздық шегерім шектеулерінен, қорларды есепке алу талаптарынан және кейбір капитализация ережелерінен босатылған. Жаңа заң жобасы бұл шекті 2026 жылдан бастап өндірістік компаниялар үшін $80 млн-ға дейін арттырады.
Шағын бизнеске арналған басқа да жеңілдіктер
Заңда шағын компаниялар үшін қолайлы орта қалыптастыратын басқа да шаралар бар. Мысалы, 2025–2028 жылдары қызмет көрсету саласындағы қызметкерлердің шайпұлдары мен үстеме жұмысқа төленетін жалақысы уақытша федералдық табыс салығынан босатылады. Бұл қызметкерлердің табысын арттырып, жұмыс берушілер үшін кадр тартуды жеңілдетеді. Сонымен қатар, мұраға салынатын федералдық салықтан босатудың шекті мәні тұрақты түрде көтерілді: 2026 жылдан бастап ол бір адам үшін $15 млн (жұбайлар үшін $30 млн) болады, бұрын бұл $13 млн еді. Осылайша, табысты шағын және орта бизнес иелері өз бизнесін мұрагерлеріне салықтық шығындарсыз дерлік өткізе алады, бұл бұған дейін іс жүзінде мүмкін емес болатын.
Пайдаға, инвестицияға және қарызға салынатын салық жүктемесінің төмендеуі таза табыс пен бос ақшалай ағынның өсуіне алып келеді, бұл бизнес бағасын арттырып, инвесторларды тартады. Көбіне ірі корпорациялармен капиталға қолжетімділік жағынан бәсекелесе алмайтын small-cap компаниялар үшін бұл жаңа заң — нағыз «мүмкіндіктер терезесі».
