Триллиондық сұрақ: Илон Маск Tesla-ның рекордтық 25%-дық акциясын ала ма?
Tesla акцияларының құны егер инвесторлар компанияның CEO-сына арналған рекордтық өтемақы пакетін қолдамаса 6 қарашада 10%-ға төмендеуі мүмкін. Мұндай баға Investors Business Daily басылымының, аты аталмаған аналитиктерге сілтеме жасап, хабарлаған деректерінде көрсетілген. Бұдан бұрын Илон Маск та, Tesla-ның басқарма төрағасы да айтқандай, егер кәсіпкер талаптарына, яғни компанияның 25%-дық акцияларын, бағалануы $1 триллионға жететін бөлігіне қол жеткізе алмаса, ол Tesla-ны тастап кетуі мүмкін.
Маск триллион доллар алады ма?
Бүгінгі таңда рекордтық өтемақы пакеті бойынша дауыс беру нәтижесін ешкім сенімді түрде болжай алмайды. Компанияның үш ірі инвесторы — BlackRock, State Street және Vanguard — журналистерге өз позицияларын жариялаудан бас тартты.
Екінші белгісіздік — бөлшек инвесторлардың ұстанымы, олардың 2024 жылғы деректер бойынша компаниядағы акциялардың шамамен 40%-ы тиесілі. Reuters жазғандай, бұрын бұл топ дауыс беруден бас тартатын, ал егер дауыс берсе, көбінесе компания басшылығының пайдасына болатын. Дегенмен, корпоративтік бизнес тарихында ешқашан триллион долларлық өтемақы пакеті туралы сөз қозғалған емес.
Маскке қарсы дауыс берушілер кімдер?
Дауыс беру күнінен екі күн бұрын Норвегиялық мұнай қоры өз шешімін жариялап, рекордтық өтемақыға қарсы екенін білдірді. Қор Tesla акцияларының ең ірі он инвесторының бірі болып саналады және 1,1%-дық үлесі бар.
«Бізді алаңдатады: сома тым үлкен, акция иелерінің үлесі сұйылады, ал компания тек бір адамға тым тәуелді», — дейді ресми мәлімдемеде.
Бұған дейін California Public Employees’ Retirement System (CalPERS) — АҚШ-тың ең ірі мемлекеттік зейнетақы қоры, Маскке рекордтық өтемақы бермеу ниетін білдірді.
Маскке қарсы болғандардың қатарында Нью-Йорк штатының қаржы бақылаушысы, Демократиялық партия өкілі Томас ДиНаполи де бар. Оның басқаруындағы зейнетақы қоры Tesla-ның 3,3 млн акциясына — шамамен 0,1%-ға ие.
ISS және Glass Lewis сияқты тәуелсіз ұйымдар да Маскке өтемақы төлеуге қарсы кеңес берді. ISS бұл өтемақы көлемін қауіпті прецедент деп санайды: «келесі он жылда тек жоғары төлем мүмкіндіктерін бекітеді және басқармаға болашақта өтемақы мөлшерін түзетуге мүмкіндік азаяды».
25%-дық акциялар әділ өтемақы ма?
Флорида штатының ең ірі зейнетақы қоры «қолдау көрсетуге» дайын екенін мәлімдеді.
Ark Invest басшысы Кэти Вуд, егер Маск пен компания мақсаттарына жетсе, «қызметкерлер мен олардың отбасылары бұрын-соңды көрмеген байлыққа ие болады» деді.
Zacks Investment Research қор стратегі Эндрю Рокко NYT басылымына: «Маск қаншалықты даулы болса да, ол ауқымды мақсаттар қояды және оларды уақыт өте келе орындайды, кейде асыра орындап та жатады», — деп бөлісті.
Инвесторлар неден қорқуда?
Бәрі ақша үшін емес, билік үшін. Маск — әлемдегі ең бай адам — триллион долларды қаламайды. Ол тек Tesla-ны бақылауды күшейткісі келеді: «Егер біз осы роботтар армиясын жасасақ, менде оларға нақты әсер ететін мүмкіндік бола ма? Роботтар армиясын басқара алмай тұрып, мен өзімді жайлы сезінбеймін», — деді Илон Маск.
Маскқа 25%-дық дауыс беретін акция қажет — бұл Tesla-ны «күшті бақылауға» алу үшін, бірақ оны «ақылынан айрылған жағдайда» жұмыстан кетуге мүмкіндік сақталады.
Маскке қарсы топ та тек қаржылық құндылыққа емес, кәсіпкердің алатын билік еркіндігіне алаңдайды: «Бұл жетістіктер үшін емес, шексіз билік үшін өтемақы», — дейді Томас ДиНаполи. Олар «Take back Tesla» атты науқан арқылы көпшілікке Маскке қарсы үн қосуда. Негізгі қорқыныш — жаңа пакет Масктың автокөлік өндірушісін бақылауын күшейтеді.
Tesla Масктан тыс өмір сүре ала ма?
Қазіргі кезде Tesla басқарма мүшелері инвесторларды өтемақы пакетін қолдауға шақыруда. Басқарма төрайымы Робин Денхолм: «Тек Илонның ерекше көшбасшылық қасиеттері мен өндірістік техникалық білімдері ұзақмерзімді құндылықты барынша арттыруға мүмкіндік береді», — дейді.
Инвесторлар мен жанкүйерлер әлеуметтік желілерде Маскқа қолдау көрсетуде: «Маск — бұл Tesla, Tesla — бұл Маск».
Маск Tesla үшін не ұсына алады?
Tesla қазір тек электромобильдерді сатумен шектелмей, энергия өндіру мен сақтау бизнесін дамытып жатыр. Бұл салада кіріс 44%-ға өсті — $3,42 млрд. Бірақ Масктың қызығушылығы роботтаксилер Cybercab пен гуманоидты роботтар Optimus өндірісінде.
Болашақта 2026 жылдың бірінші тоқсанында алғашқы роботтар, екінші тоқсанда Cybercab іске қосылуы мүмкін. Алайда оларды кім сатып алатыны әлі белгісіз.
Tesla роботтары мен автопилотты көліктер бірнеше жыл ішінде үлкен кіріс әкелмеуі мүмкін. Скептиктер Масктың кейбір уәделерін — мысалы, роботтардың балаларға күтім жасау немесе хирургиялық операция жасау қабілетін — шындыққа жанаспайды деп есептейді.
25%-дық акция алу шарттары
Маск келесі 10 жылда келісімшартта көрсетілген 12 тармақты орындау арқылы компания капитализациясын $1,5 триллионнан $8,5 триллионға дейін арттыруы тиіс. Reuters агенттігінің келтірген мысалында: $8,5 триллионға жету үшін Tesla жылына 100 млн гуманоидты робот сатуы немесе Uber кірісінен он есе көп кіріс әкелетін роботтаксилер желісін құруы керек, делінген.
Маск — мықты менеджер ме әлде тәуекел факторы ма?
Йель университетінің зерттеуі бойынша Масктың соңғы үш жылдағы саяси әрекеттері Tesla-ның АҚШ нарығында 1–1,26 млн сатылмаған көлікке шығын әкелген. Сонымен қатар, қарсыластарының электромобиль сатылымы 17–22% өскен.
Маск Дональд Трампты қолдауды таңдағанда стратегиялық қате жіберген. Бұл АҚШ-тағы негізгі Tesla аудиториясына — Демократиялық партияны қолдайтын және экологияны бағалайтын тұрғындарға қарсы шыққан.
Tesla-ның Масксіз болашағы бар ма?
Басқарма «B жоспарын» талқылап жатыр — ең ықтимал сценарий — қазіргі топ-менеджерлердің бірін CEO етіп тағайындау. Мысалы, Том Чжу — Қытай бөлімінің басшысы және ғаламдық өндіріс жетекшісі мүмкін кандидат ретінде қарастырылып отыр.
