Түркия 20 жылға салықтық жеңілдіктердің жомарт пакетін ұсынды. Инвесторлар не білуі керек?

24 сәуір, жұма күні Түрік Президенті Режеп Тайип Ердоған дамыған елдердің тұрғындары үшін ең агрессивті болатынына уәде беретін салық режимін жариялады. Level International компаниясының серіктесі Рамазан Бичер мен BEPS академиясының құрылтайшыларының бірі Рустам Вахитов инвесторларға білуге тиісті мәліметтер туралы жазды.

Пакетте бірнеше шара бар. Алайда, олардың кем дегенде біреуі әрбір отбасылық кеңсе мен жоғары байлықты клиентке қызмет көрсететін кеңесшіні дереу күнтізбесін ашып, кездесу белгілеуге итермелеуі тиіс.

Бұл жеке тұлғалар үшін негізгі артықшылық: шетелдік табысқа 20 жыл бойы салық салынбайды және мұрагерлік пен сыйлық салығына 1% біртұтас ставкасы қолданылады.

Бұл – жоғары байлықты жеке тұлғаларды тарту жөніндегі жаһандық жарысқа жаңа ойыншының қосылғанының бүгінге дейінгі ең айқын белгісі, ол нарықтағы ең ұзақ салық жеңілдігі мерзімін ұсынады.

Бұл сала үшін аса маңызды. Соңғы 18 айда консультанттар мен олардың клиенттері Ұлыбританияның әлемдік табысқа салық салуды енгізуі, Италияның салық заңнамасын іс жүзінде қатаңдатуы және Иранмен соғыс салдарынан Парсы шығанағы елдерінің тартымдылығына күмән туындауына байланысты өз стратегияларын қайта қарастырып келеді.

Ұсыныстың мәні неде? Механизмі қарапайым. Көшуіне дейінгі соңғы үш күнтізбелік жылында Түркияның салық резиденті болмаған жеке тұлға шетелдік көздерден түскен табысқа 20 жыл бойы салық төлеуден босатылады. Олардың шетелдік компаниялар мен шоттардан түскен дивидендтер мен пайыздарға, шетелдік қор биржаларында тізімделген бағалы қағаздардан түскен капитал өсіміне, шетелдегі жылжымайтын мүліктен түскен жалдау кірістеріне, шетелдік зейнетақы қорларынан түскен төлемдерге, роялти және Түркиядан тыс жерде еңбек етуден түскен кірістерге салық салынбайтыны күтілуде.

Бұл ұсынысқа ең аз инвестициялау талаптары жоқ.

Сіз тек Түркия көздерінен түскен кірістерге – мысалы, Түркиялық жұмыс берушіден алған жалақыға, Түркиялық компанияның пайдасына немесе Стамбул мен Анталиядағы мүлікті жалға беруден түскен кірістерге – салық төлеуге міндеттісіз.

Адамның соңғы үш жыл ішінде Түркияның салық резиденті болмауы тиіс деген талап – негізгі «фильтр». Бұл тек уақытша Түркияның салық жүйесінен шығып кеткендерді шығарып тастайды және мынадай құжаттарды талап етеді: салық резиденттігі туралы куәліктер, физикалық болуды растайтын құжаттар және тіркеуден шығу туралы дәлелдемелер.

20 жылдық салықтан босату тек адам Түркияның салық резиденті болған жағдайда ғана қолданылатынын ескеру маңызды. Осы мәртебеге ие болу үшін адам жылына елде барлығы 183 күн болуы тиіс.

Елге келмес бұрын түрік және шетелдік табыстар арасындағы айырмашылықты мұқият қарастыру маңызды. Бұл әсіресе қашықтан жұмыс істейтіндерге және Түркияда тұруды жоспарлайтындарға, директорлар кеңесінің мүшелеріне және аралас активтер құрылымы бар холдингтік компаниялардың дивидендтеріне қатысты.

Көптеген отбасылар үшін әлдеқайда маңызды норма – мұрагерлік пен сыйлық салығы бойынша 1% біртұтас мөлшерлеме. Түркия оны қазіргі прогрессивті шкаланың орнына енгізуді ұсынады. Елдегі стандартты салық мөлшерлемесі прогрессивті шкаланың жоғарғы шегінде мұрагерлікке 10%-ға, сыйлықтарға 30%-ға дейін жетеді.

Италияда, Грекияда, Португалияда немесе БАӘ-де осы ұсынысқа ұқсас ештеңе жоқ: 1%-дық мөлшерлеме мен 20 жылдық мерзімге арналған мұрагерлік және сыйлық салығы режимі, сондай-ақ табыс салығынан босату – көпұрпақтық жоспарлау тұрғысынан жаңа түрік салық реформасының ең айрықша ерекшелігі болып табылады.

50 миллионнан 500 миллион долларға дейінгі шетелдегі активтері бар және Түркияда тұрақты тұру құқығын алуды қарастырып жатқан отбасы үшін прогрессивті салық режимі мен 1%-дық біртұтас ставка арасындағы айырмашылық – мұрагерлік жоспарын түбегейлі қайта қарау мен орташа түзету арасындағы айырмашылық. Стандартты түрік мұрагерлік салығына негізделген өсиеттер, түрік салығын төлеуден жалтару мақсатында құрылған офшорлық трасттар және бірнеше юрисдикцияны қамтитын мұрагерлік жоспарлар – бұлардың барлығына жаңадан қарап шығу қажет.

Жалпы алғанда, Түркияның ұсынысы оның дерлік барлық еуропалық бәсекелестерінің ұсынысынан әлдеқайда кең.

Міне бірнеше мысал ғана: Италияның жаңа тұрғындарға арналған біртұтас салық схемасы шетелдік табысқа 15 жылға дейін салықтан босатуды ұсынады, бірақ жылына 300 000 евро төлеуді талап етеді; биылдан бастап бұл сома 100 000 евроға арттырылды.

Грекиядағы non-dom схемасы 15 жылдан бері қолданыста – ол сонымен қатар жылына 100 000 евро көлеміндегі жарна мен біржолғы 500 000 евро инвестициясын талап етеді.

Португалияның IFICI бағдарламасы шетелдік табысқа 10 жылға салықтан босатуды ұсынады, бірақ бағдарламадан пайдаланғысы келетіндер үшін елде нақты біліктілік талаптары бар. Бұл талаптар іскерлік қызмет түріне негізделген, бұл сәйкес үміткерлер шеңберін айтарлықтай тарылтады.

Швейцарияда бай шетелдіктерге арналған біржолғы төлем салығы шексіз мерзімге қолданылады. Ол кантональды деңгейде келісіліп, салық базасы салық төлеуші мен оның отбасының жылдық шығындарына негізделіп анықталады. Минималды шығындар шегі 435 000 швейцариялық франктан басталады (бұл 2026 жылға арналған федералдық минималды мөлшер; Женевада – 500 000 франк, Во кантонында – 450 000 франк).

Өндірістік экспорттаушылар үшін корпоративтік салық мөлшерлемесі 25%-дан 9–14%-ға дейін төмендетілді (20 жылға шектелмейтін тұрақты төмендету). Бұл өндіріске шетелдік тікелей инвестицияларды тартуға бағытталған радикалды қадам. Сонымен қатар бағдарламалық қамтамасыз ету, бейне ойындар, медициналық туризм және білім беру қызметтері, инженерлік, дизайн және сәулет саласындағы экспорттаушылар 20 жылға корпорациялық салық төлеуден толық босатылған. Қазіргі уақытта олардың пайдасының 80%-ы салықтан босатылған.

Үш жыл бұрын ашылған Стамбул қаржылық орталығында (IFM) тіркелген компаниялар транзит саудасы мен делдалдық қызметтерден түскен кірістерге нақты нөлдік корпорациялық салық ставкасымен, сондай-ақ орталықтан тыс жүзеге асырылатын сол қызмет түрлері бойынша 95 пайыздық салықтық шегеріммен пайдаланады.

IFM-ге аймақтық бас кеңселерін көшіретін компанияларға Түркияның басқа аймақтарына бас кеңселерін көшіру шартымен 20 жылға корпорациялық салықтан босату және 95 пайыздық салықтық шегерім беріледі. Мұндай өңірлік бас кеңсе қызметкерлері белгілі бір шарттарда ай сайынғы табысы шамамен 3 000 АҚШ долларына дейін (Түркиядағы ең төменгі жалақының төрт есесі) кіріс салығынан босатылады.

Сонымен қатар, Түркия өзінің капитал амнистиясы бағдарламасының жаңа – сегізінші – кезеңін жариялады. 2026 жылғы «терезе» шетелде сақталған қолма-қол ақша, алтын, бағалы қағаздар мен криптоактивтерді Түркия экономикасына 2–3% жеңілдетілген мөлшерлемемен қайта әкелуге мүмкіндік береді.

Түркияның соңғы жомарт салық ұсынысы кенеттен пайда болған жоқ.

Биыл Иранмен соғыс Парсы шығанағының инфрақұрылымына айтарлықтай зиян келтіріп қана қоймай, тауар нарықтарында дүрбелең туғызды, сонымен бірге бай адамдар арасында да алаңдаушылық тудырды. Олар негізінен сол жерде өмір тұрақты болады деп ойлап, көбі Эмират Араб Әмірліктеріне және басқа да бай шығанақ мемлекеттеріне қоныс аударуды таңдады.

Нәтижесінде, Reuters агенттігі нің хабарлауынша, орталықтың басшысы Ахмет Ихсан Эрдэмге сілтеме жасап, Парсы шығанағы елдерінде қызмет ететін ондаған компаниялар өз бизнестерінің бір бөлігін Стамбул қаржы орталығына көшіру мүмкіндігін қарастырып жатыр. Барлығы наурыз бен сәуірдің басында Азия мен Парсы шығанағы елдерінен шамамен 40 компания IFC өкілдерімен кездесулер өткізді.

Егер бұған Ұлыбританиядағы non-dom режимінің жойылуын қоссақ, ол жоғары байлықты жеке тұлғалардың айтарлықтай санының баламалы инвестициялар нарығына кіруіне әкелді, сондықтан бұл уақытты таңдау стратегиялық сипатқа ие болып көрінеді.

Түркия бұрыннан-ақ бай адамдарды нысанаға алып отыр, ал оларды шығарып алған немесе жоғалту қаупі бар елдер – Парсы шығанағы мемлекеттері, Ұлыбритания және Оңтүстік Еуропаның кейбір аймақтары.

Стамбулда сөйлеген сөзінде Эрдоған Түркияны «тұрақтылық аралы» және жаңа көпполюсті әлемдік тәртіптің негізгі полюстерінің бірі ретінде көрсетті – бұл сөздерді ол толқулы жылы қоныс аудару мүмкіндігін қарастырып жүрген аудиторияға арнайы таңдады.

Шетелдік табысқа 20 жылға салықтан босату, инвестиция арқылы Түркия азаматтығын алу бағдарламасымен бірге ерекше назар аударуды қажет етеді.

Түрік паспорты шамамен 116 елге визасыз кіруге мүмкіндік береді. Инвестиция арқылы азаматтық алу (CBI) бағдарламасы жылжымайтын мүлікке 400 000 АҚШ доллары инвестициялауды (үш жыл бойы қайта сатуға шектеу қойылады) немесе балама инвестициялық құралдарға 500 000 АҚШ долларын салуды талап етеді.

Алайда, CBI ұстаушылары бұған дейін әлемдік табыстарына 15–40% аралығындағы прогрессивті табыс салығы мөлшерлемесіне ұшыраған, ал екіжақты салық салу туралы келісімдер мұндай табыстарға тек ішінара босатуды қамтамасыз еткен.

Жаңа салық реформасы жаңа тұрғындар үшін осы мәселені толықтай шешеді деп күтілуде.

Заңның соңғы формулировкасы CBI бағдарламасы бойынша азаматтық алуға өтініш берген және бұған дейін Түркияның салық резиденті болмаған адамдардың салықтан босатылуға құқығы бар-жоғын анықтайды. Бұл төлқұжат алу мен салық резиденттігін жоспарлауды бірге ме, әлде бөлек пе жүргізу керектігіне елеулі әсер етеді.

Қазіргі уақытта бұл салық реформасы тек ұсыныс қана. Түркияның Қаржы және Қазынашылық министрі Мехмет Шимшек 27 сәуірде Анкарада салық пакеті жақында Парламентке – Ұлы Ұлттық Мәжіліске – ұсынылып, алдын ала бизнес қауымдастығына таныстырылатынын айтты.

Бұл – әрекетті мерзімінен бұрын жасамаудың себебі. Толық шарттары мен талаптары заң қабылданып, тиісті хабарламалар Ресми газетте жарияланғаннан кейін ғана анық болады.

Әрине, елдегі өмірдің экономикалық шындықтарын да ескеру керек – Түркияда инфляция жоғары (наурызда жылдық көрсеткіш 30,87%-ды құрады ), лирасы тұрақсыз және шетелдік валютамен операцияларды, әсіресе ірі сомаларды аударуды қатаң бақылау бар. Сонымен қатар, 20 жылдық жоспарлау кезеңі табиғи түрде ықтимал саяси өзгерістер қаупін тудырады.

Түркияға көшуді қарастырып жүрген клиенттер үшін отбасылық кеңселер қазір не істеуі керек?

Біріншіден, оған соңғы үш жыл ішінде аталған елдің салық резиденті болмағанын растайтын құжаттарды ұсыну.

Екіншіден, Түрік билігі 1%-дық мұрагерлік салық енгізуі мүмкін екенін ескере отырып, қолданыстағы офшорлық құрылымдарды, өсиеттер мен мұрагерлік жоспарларды қайта қарап шығыңыз. Тіпті беткей талдау да оңтайландыруға мүмкіндік бар екенін көрсетеді, сондықтан Түркия салықтарынан жалтару мақсатында құрылған офшорлық траст құрылымдарын қайта қарау қажет.

Үшіншіден, жеке тұлға кетпекші болған елдің салық талаптарын ескеру қажет: оған Ұлыбританияның Заңды тұратын жерді анықтау тесті, АҚШ азаматтарының әлемдік табысына салынатын салық, Германияның эмиграциялық салығы, Нидерландының шығу салығы және Францияның шығу салығы кіреді. Түркиядағы ықтимал салықтық жеңілдіктер басқа елдердің осы табысқа салық салу құқын жоққа шығармайды.

Төртіншіден, компаниялар корпоративтік нұсқаларды қарастыруы тиіс: өңірлік бас кеңсе құру, халықаралық қаржы орталығына (IFM) көшу немесе салық амнистиясы аясында капиталды репатриациялау. Тұрғылықты орын мен корпоративтік шаралар өзара байланысты болғандықтан, оларды бірге жоспарлаған дұрыс.

Заңды жариялау мен күшіне ену аралығындағы кезең кез келген ірі салық реформасының ең стратегиялық маңызды кезеңі болып табылады.

Соңғы екі жыл бойы орналасатын орын іздеген капиталға Түркия жақында жиырма жылдық ұсыныс жасады. Бұл ұсыныс мұқият қарастыруға тұрарлық.

Бұл заңгерлік немесе салықтық кеңес болып табылмайды.